Кіріспе

19 ғасырдың басындағы американдық теңіз кемесінің желкенді қайығы.

Бірінші "Асп" 1812 жылғы соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен шхуна болды. "Асп", бұрынғы британдық сауда кемесі "Элизабет", 1812 жылы "Граулер" шхунасымен Онтарио көлінде басып алынып, сыйлық соты арқылы Әскери-теңіз күштеріне сатып алынды, жабдықталды және 1813 жылғы 6 ақпанда қолданысқа енгізілді.

Йорк шайқасы

Асп 1813 жылғы 25 сәуірде коммодор Исаак Чонсидің Онтарио көлі эскадрильясының құрамында, генерал Генри Дирборнның 1700 сарбазын Канаданың Йорк қаласына (қазіргі Торонто) жеткізу міндетін орындап жолға шықты. Эскадрилья екі күннен кейін Йоркке жетті. Дирборн әскерлері жағаға асығып шыққанда, Асп және эскадрильяның басқа кемелері қаланың қорғанысына бомбамен шабуыл жасап, оларды қолдады. Қорғаушылар санда және қару-жарақ жағынан кемдікке тап болғандықтан, қысқа, бірақ ерлікпен қорғалғаннан кейін қарсы тұра алмады. Эскадрилья Йорк қаласында шамамен бір апта бойы соғыс олжасын тиеп, тасымалдау мүмкін болмаған мүлікті жойды. Йорк қаласында американдық әскер 10 зеңбірекке ие бригті жаулап алды және 24 зеңбірекке ие кемені "жартылай дайын" күйінде жойды. Соғыс кемелері Йорктан кеткеннен кейін, келесі екі апта генерал Дирборнға күштер мен жабдықтарды жеткізумен айналысты.

Форт-Джордж шайқасы

Келесі шешім қабылданған кәсіпорын – Форт-Джорджқа шабуыл жасау болды, ол Йорк қаласынан оңтүстікке қарай, Онтарио көлінің батыс жағында және Ниагара өзенінің Канада жағында, оның көлге құятын жерінде орналасқан. Комодор Чонси 26 мамырда британдық бекіністің қорғанысын мұқият зерделеді. Келесі күні таң атудан бұрын, шабуыл жасақтарымен бірге эскадрилья қозғалды. Эскадрильяның үлкен кемелері форттың төңірегіндегі түрлі қорғаныстар мен батареяларды бомбалаумен айналысқанда, "Асп" кемесі "Гамильтон" мен "Сквордж" кемелеріне қосылып, десантты қамтамасыз етті. Олардың жақыннан атылған шрапнель атысы британдық қатарларды соншалықты қиратты, америкалық әскерлер оңайдан-оңай жағалауға тіксінбеді және көп ұзамай ішкі аймаққа қайта жиналуға тырысқан британдықтардың қалдықтарын ығыстырып шығарды. Бұл жеңісті бірлескен операцияда американдық армия мен флоты Ниагара шекарасын және өзенді бақылауға алып, британдықтарды бүкіл аймақты эвакуациялауға мәжбүр етті. Бұл сондай-ақ, Эри көлі эскадрильясын Ниагара өзенінде, сарқырама арасында және өзеннің оңтүстік жағындағы британдық батареялардың арасында тұрып қалған бес кемемен күшейтуге мүмкіндік берді.

Сакет портында

Американдық эскадрилья Онтарио көлінің батыс жағында назар аударғанда, британдықтар көлдің шығыс бөлігіндегі Кингстондағы эскадрильясын күшейтті. Мамыр айының соңында олар Сакетт портын шабуылмен алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Чонси өзінің эскадрильясын (Аспаны қоса алғанда) көлдің шығыс жағына қайтарды және 2 маусымда Сакетт портына кірді, онда британдықтардың күшіне уақытша кемдігі себепті қалуға мәжбүр болды. Содан кейін жау көлде еркін жүріп, американдықтардың жинаған қорларын басып алып, жабдықтауларын тоқтатты.

Йорк қаласына шабуыл

Алайда, 21 шілдеде американдық эскадрилья зәкірін көтеріп, көлдің батыс жағына бағыт алды. Соғыс кемелері 27-сі Ниагараға жетіп, өткен жазда Йоркке жасалған шабуылды қайталау үшін американдық әскерлерді түсірді. 30 шілдеде эскадрилья Йоркке тағы бір сәтті рейд жасап, 11 британдық тасымалдау кемесін жойды, 5 зеңбірек, бірқатар оқ-дәрі және ұн алып кетті. Кемелер 3 тамызда Ниагараға оралып, әскерлерді түсірді.

Ниагарадан тыс жерлерде

Асп пен американдық эскадрильяның қалған бөлігі әлі Ниагарада болғанда, британдық эскадрилья 7-сі күні жағалауға жақын пайда болды. Үш күн бойы екі эскадрилья да шайқасқа шығу үшін көрінетін қимылдар жасады, бірақ олар ұзаққа созылды. 10-шы күні кешке шамалы қақтығыс болды. Онда Асп те қатысқан, алыстан оқ атысулар орын алды. Бұл шайқастың басты нәтижесі – екі американдық шхуна, Граулер мен Джулияның жоғалуы болды. Олардың кемелері қате бағытқа бұрылып, британдықтармен қоршалып қалды. Тағы бір күндей нәтижесіз маневр жасағаннан кейін, американдық эскадрилья Сакет портына бет алды, ол 13-і күні жетті. Бес аптаға жететін азық-түлікпен қамтамасыз етілген соң, әскери кемелер сол күні кешке порттан шықты. Келесі ай бойы екі эскадрилья көлде жоғары-төмен жүзіп, бірінің-біріне шешуші артықшылықты қамтамасыз етуге тырысты.

Генсесиден тыс жердегі іс-әрекет

11 қыркүйекте Дженеси өзенінің сағасына жақын жерде американдық соғыс кемелері британдық кемелермен өте алыстан атысты. Американдықтардың ұзақ қаруларының артықшылығына байланысты британдықтар көп шығынға ұшыраса да, екі тарапқа да келген зиян көбінесе ұсақ болды; британдықтар Амхерст шығанағына қашып құтылды.

Берлингтоннан тыс әрекет

17 күндік үзілістен кейін екі күш 28 қыркүйекте Йорк шығанағында қайта кездесті. Британдық кемелер көрінгенде, «Асп» американдық жетекші кеме «Генерал Пайк»-тың артынан сүйреліп келе жатты, ал Томпкинс жақыннан ілесіп келді. Басқа американдық кемелер де соңынан біршама қашықтықта келді. Британдықтар ең артқы кемелерін жоғалтудан қорқып, қайта бұрылысты. Американың үш жетекші кемесі оларға қарсы шабуыл жасады. Британдық алдыңғы қатар, олардың екі ең ірі кемесінен – флагмандық кемеден және флагмандық кемеден – оң жақтанғы батареяларымен атылысты бастады. Америкалықтар жауап берді, ал «Пайк» тез арада «Вольфтің» басты мачтасын және басты рейкасын қиратты. Содан кейін британдық флагмандық кеме желкенін көтеріп, «Royal George» кемесінің қорғауымен шапшаң қашқа бас салды. «Royal George»-тан басқа барлық британдық кемелер флагмандық кемесінің үлгісімен ілесіп кетті. «Пайк» оларды қууға тырысты, бірақ «Аспты» жібермеді, сондықтан қашқан жауға ешқандай жетіспеді. 1813 жылғы навигациялық маусымның қалған бөлігінде американдық эскадрилья британдықтарды Кингстонда блокадада ұстады.

Кейінгі операциялар

Британдықтар Онтарио көлінен кетуімен, Асп және басқа шхуналар әскер мен жабдық тасымалдауға қолданылды. 1813 жылдың 17 қарашасында ол генерал Уильям Генри Харрисонның 1100 салдатын Генсеси өзенінің аузынан Сакет портына жеткізуге көмектесті. Асп енді ешқандай шайқасқа қатыспады және соғыстың соңына дейін тасымалдау кемесі ретінде қызмет етті. 1815 жылдың 15 мамырында Сакет портында сатылды.