Кіріспе
Кипрлік грек қарсыласы, EOKA басшысы және Кипр Ұлттық гвардиясының Жоғарғы Басшысы Георгий Гривас (Γεώργιος Γρίβας; 6 маусым 1897 – 27 қаңтар 1974), сонымен қатар Диген (Διγενής) атты лақап атымен белгілі, грек және грек-кипрлік жарымәскери ұйымдары «Х» ұйымы (1942–1949), EOKA (1955–1959) және EOKA B (1971–1974) ұйымдарының негізін қалаушы және басшысы болды. Партизандық және асимметриялық соғыс саласындағы маман, ол Кипрдің тәуелсіздік соғысындағы маңызды тұлғалардың бірі болды және Кипрдің Ұлыбритания империясына қарсы тәуелсіздігін қамтамасыз етті.
Georgios Grivas (Γεώργιος Γρίβας; 6 June 1897 – 27 January 1974), also known by his nickname Digenis (Διγενής), was the Cypriot founder and leader of the Greek and Greek Cypriot paramilitary organisations Organization X (1942–1949), EOKA (1955–1959) and EOKA B (1971–1974). A specialist of guerilla and asymmetric warfare, he was one of the main actors in the Cypriot War of Independence, securing the independence of Cyprus against the British Empire.
Ерте өмір
Гривас 1898 жылдың 23 мамырында Трикомода грек кипрлігі Каломира Хацимихаэль мен Теодорос Гривас отбасында төртінші бала болып дүниеге келді. Ол Трикомода өсті. Ауыл мектебін бітіргеннен кейін, 1909 жылдан 1915 жылға дейін Никосиядағы Панкипр гимназиясында оқыды, осы уақытта әжесімен бірге тұрды.
Ерте әскери мансап
1916 жылы Гривас Грекияға көшіп барды; Лондонның "Таймс" газетіндегі некрологында айтылғандай, ол әкесінің оны дәрігер ету ниетін білгеннен кейін отбасылық үйден шығып кеткен. Ол грек азаматтығын алды және Грекия әскери академиясына қабылданды. Әскери білімін ол Париждегі әскери мектепте аяқтады. Батылдығы үшін марапатталды және лейтенант шеніне көтерілді. Кейіннен ол француз әскери академиясында оқыды, ал Грекияға оралғаннан кейін бірнеше қызметтерде болды, соның ішінде Грекия әскери академиясында лекция оқыды. 1925 жылы капитан, ал 1935 жылы майор болып тағайындалды. Екі жыл өткен соң ол афиналық дәріханашының қызы Василики Декаға үйленді.
Екінші дүниежүзілік соғыс және неміс оккупациясы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Гривас Грекия армиясының орталық штабының операциялар бөліміне ауыстырылды, ол Солтүстік Грекияның стратегиялық қорғаныс жоспарларын жасаумен айналысты. Грек-итальян соғысы басталғанда, Гривас 1940 жылдың желтоқсан айында Албания майданына жіберілді және 2-дивизияның штаб бастығы болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Грекияның неміс-итальян-болгар оккупациясынан кейін Гривас Афинаның кейбір аудандарына ғана ықпалы бар грек армиясының офицерлерінен құралған, шағын оңшыл партизандық ұйым – «X» ұйымын құрды және басқарды. Ол Грекияның Остік оккупациясына қарсы грек қарсыласының шағын бөлігі болды. Оның қызметіне одақтас державалар үшін тыңшылық жасау және оккупанттарға қарсы ұсақ шабуылдар мен саботаждар ұйымдастыру кірді. 1944 жылдың желтоқсанындағы оқиғалар кезінде «X» ұйымының мүшелері, шегініп келе жатқан немістерден қолға түскен қаруды пайдаланып, Тесейонда британдық және грек монархистік күштерімен бірге ЕАМ/ЭЛАС жауынгерлерінің Афинаны басып алуына қарсы күресті. 1946 жылы ол өз өтініші бойынша Грекия армиясынан зейнетке шықты. Саясатқа қатысуға жасаған келесі әрекеттері сәтсіз аяқталды.
EOKA партизандық науқаны
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Гривас Кипрді британдық отаршылдықтан құтылу және оны Грекиямен біріктіру (Эносис) идеясына ден қойды. Кипр күресі жөніндегі құпия комитеттің мүшесі ретінде ол жаңадан сайланған архиепископ Макарий III-пен бірге Эносисқа адалуға ант берді және қарулы күресті дайындау үшін онымен тығыз жұмыс істеді. 1954 жылдың қараша айында Кипрге құпия түрде келіп, бірден EOKA партизандық ұйымын құруға кірісті. 1955 жылдың 1 сәуірінде DIGENIS деген атпен қол қойған мәлімдемесімен және төрт ірі қала мен әскери нысандардағы түрлі мақсаттарға жасалған бірнеше бомбалаулар арқылы ол өзін-өзі анықтау – Грекиямен бірігу үшін күресінің басталғанын жариялады. Ол алғашқы EOKA операцияларын Никосиядағы тығын-жайынан басқарды, бірақ көп ұзамай партизандық топтарды басқару үшін Троодос тауына көшті. Ол сол кезде тек британдық әскерлер мен олардың грек серіктестерін нысанаға алуды қалап, Кипр түрктеріне шабуыл жасауға тыйым салды. Ол Григорис Афксентьюді команда жетекшілерінің бірі ретінде тартты, бастапқыда ол Фамагуста ауданындағы топты басқарды.
Грекияға қайта оралу
1959 жылдың басында Цюрих пен Лондон келісімдеріне қол қойылып, Кипрдің тәуелсіз мемлекет ретінде жариялануымен, Гривас күрестің басты мақсаты – Енозиске қол жеткізе алмағандықтан, ресми түрде атысты тоқтатуға бұйрық берді. Оның пікірлері, Кипр гректері атынан аталған келісімдерді қабылдаған Макариоспен келіспеді. 1959 жылдың наурыз айында Гривас тығылған жерінен шығып, Афинаға (атыс тоқтату шартының бір бөлігі ретінде Ұлыбритания тарапынан сұралған түрде) кетті. Ол грек кипрліктерін азат етуші ретінде құрметпен қарсы алынды, содан кейін Грек Парламенті мен Афина академиясы оны ең жоғары наградалармен марапаттады және генерал шеніне көтерді. Оралғаннан кейін көп ұзамай Гривас коалициялық партияның төрағасы ретінде саясатқа қатысуға көндірілді, бірақ 1963 жылғы жалпы сайлауда партиясының күмән келтіретін нәтижесінен кейін бұл жолдан бас тартты. 1964 жылы Кипр түрктері мен грек кипрліктері арасындағы қақтығыстардың басталуымен Гривас Кипрге оралды. Ол Макариостың Ұлттық гвардиясы құрамындағы грек кипрлік күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы лауазымын қабылдады, сондай-ақ Георгий Папандреу үкіметінің Кипрге жіберген әскери бөлімшесіне, аралды Түркияның күшті шабуылынан қорғауға көмектесу үшін басшылық етті. Ол түрік басқынына төтеп беру мақсатында қорғаныс бекіністерін және кешендерін салуды ұйымдастырды. 1967 жылдың 15 қарашасында оның тікелей басшылығымен грек кипрлік Ұлттық гвардиясы Ларнака, Лимассол және Никосия торабындағы екі шағын ауылды басып алды, нәтижесінде 27 адам қаза тапты, олардың көп бөлігі қарулы кипрлік түріктер және Кипр түріктерінің жартылай әскери жасақтары (Кофину мен Агиос-Теодороста). Бұл оқиғаның тікелей салдары Түркияның талапнамасы болды, бұл грек әскери үкіметін грек дивизиясын және генерал Гривасты Афинаға қайтаруға мәжбүр етті. 1968 жылдан 1969 жылға дейін қатаң бақылауда Гривас Грекиядағы биліктегі әскери хунтаны құлату және Грекияда демократияны қайта орнату мақсатымен қарсылық қозғалысына қатысты. Ол полковник Димитриос Опропулос және майорлар Спирос Мустаклис, Николаос Литрас және Джордж Карусос сияқты Грек армиясының бірқатар офицерлерімен, сондай-ақ көптеген бұрынғы EOKA жауынгерлері болған грек кипрлік студенттер мен мамандармен бірге болды. Гривас Афинаның бірнеше аудандарында қарулы қарсылық ұяларын құруды бастады, олар Кипрден жасырын әкелінген қару-жарақ және жарылғыш заттармен жабдықталды. Алайда, ұйымды билік органдары анықтап, көптеген мүшелері тұтқындалды.
Кейінгі өмір және өлім
Гривастың жоспарларын билік ашқаннан кейін, ол 1971 жылғы 31 тамызда Кипрге жасырын оралды, онда ол EOKA B қарулы ұйымын құрды. Ол оны Макариосты өз саясатын өзгертуге және Грекиямен "Өзін-өзі анықтау – Бірігу" бағытын қабылдауға көндіру немесе мәжбүрлеу үшін пайдаланды. EOKA B Макариосты құлатпады, бірақ қарулы күрес 1971 жылдан 1974 жылға дейін Кипр гректері арасында зорлық-зомбылық пен оған қарсы зорлық-зомбылықтың қатал айналымына, нәтижесінде азаматтық соғысқа әкелді. 1974 жылғы 27 қаңтарда Лимассолдағы бір үйде жасырынған кезде Гривас 76 жасында жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Гривастан кейінгі EOKA B Грекияның "көрінбейтін диктаторы" бригадир Димитриос Иоаннидиспен құпия келісімге қол қойды және Афинадан тікелей басқарылды. Гривастың жерлеу рәсімі мен жерлеуі 1974 жылғы 29 қаңтарда Гривастың EOKA күресінде (1955–1959 жж.) соңғы рет жасырынған үйінің бағында өтті. Оған ондаған мың кипрлік гректер қатысты. Оның өліміне орай Кипр үкіметі үш күндік аза тұтуды жариялады, ал үш күннен кейін Кипр Парламенті генерал Гривасты "Отанның лайықты ұлы" деп жариялады. Гривастың энозис үшін жүргізген кампаниясының нысаны болған Макариос үкіметі бұл шараны ресми түрде бойкоттады.
Салдары
Иоаннидтің басшылығымен Грекияның екінші хунтасы Гривастың өлімінен кейін алты ай өткен соң Макариосты құлатты. Иоаннидис 1974 жылдың көктемінде Макариосты құлатуды жоспарлаған, бірақ 1974 жылдың 2 шілдесінде Макариос Кипр Ұлттық гвардиясынан 550 грек офицерін шығарып, Иоаннидис режиміне тікелей қарсылық көрсетуге шешім қабылдағаннан кейін ғана іс-қимылға түсу туралы соңғы шешім қабылданды. Бұл Грекияның Кипр үстіндегі әскери бақылауын жоғалтумен және Иоаннидистің беделінің түсуімен аяқталды. 1974 жылғы 15 шілдедегі төңкерілді, ол Макариосты құлатты және Грекияның тікелей нұсқауымен Кипр Ұлттық гвардиясының күштері тарапынан орындалды. Ұлттық гвардияны грек офицерлері басқарды және грек кипрлік мерзімі өткен әскерлерден құралды. EOKA B мүшелері және басқа да біріктіруді жақтаушы күштер 1974 жылғы 15 шілде күні дүйсенбіде Макариос күштеріне қарсы күреске Кипр Ұлттық гвардиясына қосылды. Төңкерілгеннен кейін 20 шілдеде Түркия Кипрға басып кірді. Бұл басып кіру Иоаннидті күтпеген жерден шағып алды, ол Кипрді түрік шабуылына дайындамады және өзі тағайындаған грек генералдарынан "K жоспарын" іске асыруға және Кипрға әскери көмек көрсетуге мәжбүрлей алмады. Бұл Иоаннидтің құлауының бастауы болды.