Кіріспе

Швейцарияда туған Ұлыбритания дипломаты және романист, 1782–1849

Джеймс Юстиниан Мориер (15 тамыз 1782 – 19 наурыз 1849) – британдық дипломат және автор, Ирандағы Каджар әулеті туралы романдарымен, әсіресе «Хаджи Баба» сериясымен әйгілі.

Ерте өмір

Мориер Осман Смирнасында, швейцариялық туған саудагер, кейіннен британдық азамат болған және Лондон негізделген Левант компаниясының мүшесі Исаак Мориер мен Элизабет Клара Ван Леннептің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Англияда жеке білім алғаннан соң, 1799 және 1806 жылдар аралығында әкесінің Смирнадағы бизнесінде жұмыс істеді.

Ирандағы мансабы

Оның інісі, адмирал Уильям Вальдегрейвтің, 1-барон Радстоктың ықпалымен ол дипломатиялық қызметке қабылданды. Ол алғаш рет 1808 жылы шаһқа арнайы британдық елші Харфорд Джонс Бриджестің хатшысы ретінде Иранға сапар шекті, ал 1812 жылы өзінің тәжірибелерін "1808 және 1809 жылдары Иран, Армения және Кіші Азия арқылы Константинопольға саяхат" деген атпен жариялады. 1809 жылы ол ирандық елші Мирза Әбуль Хасанды Ұлыбританияға сүйемелдеді, ал 1810 жылы Иранға бірінші елші Сэр Гор Оуслидің штабында елшілік хатшысы ретінде қайта оралды. Ол 1814–1816 жылдары уақытша сенімді тұлға ретінде сол жерде қалды. Англияға оралғаннан кейін ол 1810 және 1816 жылдар аралығында Персия, Армения және Кіші Азия арқылы Константинопольға екінші саяхатын жариялады.

Мексикадағы комиссар

Мориер 1820 жылы Лондонда Харриет Фулк Гревиллге үйленді. 1824 жылдан 1826 жылға дейін ол Мексикаға арнайы комиссар ретінде жіберілді, онда ол 1827 жылы ратификацияланған Ұлыбритания мен Мексика арасындағы достық, сауда және теңіз жүзуі туралы шартты келісіп бітірді.

Өлім

Морье 1849 жылғы 19 наурызда Брайтон қаласында "мидың қан толуынан" кенеттен қайтыс болды. Оның әйелі 1858 жылы Лондонда қайтыс болды.

Мұра

Хаджжи Бабаның Оқиғалары – 1954 жылы түсірілген, Хаджжи Баба романдары негізінде жасалған американдық фильм. 1952 жылы АҚШ Әуе күштері жүргізген «Хаджжи Баба» операциясы, Хаджжи Баба романдарының атымен аталып кеткен, гуманитарлық әуе көлігі операциясы болды. Мориер ағылшын тіліне «bosh» сөзін – «абсурдты немесе ақымақ сөз» деген мағынада енгізгені үшін танымал. Бұл сөз түрік тіліндегі «boş» сөзінен шыққан, ол «бос» дегенді білдіреді. 1842 жылы ботаник Бойсс. Орталық Азиядан шыққан, Brassicaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысын, оның құрметіне Moriera деп атады.