Кіріспе

Темір дәуірінде оңтүстік-батыс Британиядағы келт тайпасы – дүмнонийлер немесе дүмнондар. Бұл британдық тайпа кем дегенде Темір дәуірінен бастап ерте саксон кезеңіне дейін Британияның оңтүстік-батыс түбегінің шеткі аймақтарында, қазіргі Корнуолл және Девон (сондай-ақ, бүгінгі Дорсет және Сомерсеттің кейбір аудандары) жерлерінде қоныстанған. Олардың шығысында дуротригтер тайпасы болған.

Тіл

Дюмония халқы кельт тілінің оңтүстік-батыс бритон тілінің диалектісімен сөйлескен, ол қазіргі корн және бретон тілдерінің алдағы түріне ұқсас. Ирландиядан келген Деиси тайпасының іздері олар қалдырған огам жазуларымен сақталған, бұл топонимикалық зерттеулермен расталды және толықтырылды. Тастар кейде латын тілінде, ал кейде екі жазу түрінде де жазылған. Рим империясы кезеңінде бүкіл түбетейді қамтитын Думнония деп аталатын бритон патшалығы құрылды, бірақ кейбір зерттеушілер оның іс жүзінде бірнеше кіші патшалықтардың жиынтығы болғанын айтады. Домноне (және оның іргелес Корнуоль) корольдігі Ла-Манш арнасының ар жағындағы Арморика провинциясында құрылды және британдық халықпен байланысы бар, бұл Атлантиканың батыс жағалауындағы халықтардың ежелгі байланысын көрсетеді, сонымен қатар Девон және Корнуолл тұрғындарының қазіргі генетикасы да оны растайды.

Өнеркәсіп саласы

Балық аулау мен егіншіліктен басқа, Дюмонийдің негізгі экономикалық ресурсы қалайы кенін өндіру болды. Дюмония аймағында ежелгі заманнан бері кен қазылып, қалайы ежелгі сауда порты Иктис (Сент-Майкл тауы) арқылы экспортталды. Б.з.б. бірінші мыңжылдықта сауда көбірек ұйымдастырылды, бірінші кезекте финикиялықтармен, олар шамамен б.з.б. 1100 жылы Гадеске (Кадис) қоныстанды, ал кейін гректермен, олар шамамен б.з.б. 600 жылы Массилияға (Марсель) және Нарбоға (Нарбонн) қоныстанды. Балқытылған Корнуолл қалайы Иктисте жиналды, одан ол Бискай шығанағы арқылы Луараның аузына, содан кейін Луара және Рона өзендері арқылы Гадеске жеткізілді. Одан кейін ол Жерорта теңізі арқылы кемемен Гадеске жетті. Шамамен б.з.б. 500-450 жылдар аралығында қалайы кен орындарының маңыздылығы артқандай көрінеді, сонымен қатар қалайы өндірушілер мен кендерді қорғау үшін Чан қалашығы және Кениджак қалашығы сияқты бекітілген елді мекендер пайда болды. Корнуолл қалайының кен өндірісі туралы ең алғашқы мәліметтерді б.з.б. 4 ғасырдың соңында британдық аралдарды айналып келгеннен кейін Массилиялық Пифей жазған. Осы жазбада жер астындағы кен өндіру сипатталған, бірақ оның қашан басталғанын анықтау мүмкін емес. Пифейдің жазғандарын кейін Плиний Ескі және Диодор Сицилиялық сияқты басқа жазушылар да атап өтті. Ұлыбритания Касситеридтерге, яғни қалайы аралдарына жататын жерлердің бірі болып саналды. Римдік билік кезінде қалайы өндірісі жалғасты, бірақ Испания мен Португалияда жаңа кен орындарының табылуына байланысты өндіріс көлемі азайды. Бірақ осы жаңа кендердің қоры таусылғанда, Дюмониядағы өндіріс қайта өсіп, біздің заманымыздың 3 ғасырында шарына жеткендей көрінеді. Осы тарихи фактіні ескере отырып, аңыздар мен шатастыратын псевдотарихи мәліметтер орта ғасырлық валли және латын тілдеріндегі әртүрлі дереккөздермен толықтырылған. Бұл кезеңді талқылау үшін қолжетімді негізгі дереккөздер: Гилдастың «De Excidio Britanniae» және Неннийдің «Historia Brittonum», «Annales Cambriae», «Англосаксон жылнамасы», Вильгельм Малмсберидің «Gesta Regum Anglorum» және «De Antiquitate Glastoniensis Ecclesiae», сондай-ақ Кармартеннің «Қара кітабы» мен Герсттің «Қызыл кітабынан» алынған мәтіндер, Беденің «Historia ecclesiastica gentis Anglorum» және «Солтүстік елдерінің тегі» (Bonedd Gwŷr y Gogledd, Peniarth MS 45 және басқа жерлерде) мен Баглан кітабы.

Аналь Камбриа

Филлимор, Эгертон, ред., "Камбриандық жылнамалар және Харлеян қолжазбасы 3859-дан көне уэльстік генеалогиялар", Y Cymmrodor; 9 (1888) бб. 141–183. Ремфри, П. М., Annales Cambriae: Харлеян 3859-дың аудармасы; PRO E.164/1; Cottonian Domitian, A 1; Эксетер соборы кітапханасы қолжазбасы 3514 және MS Exchequer DB Neath, PRO E. Уильямс (ab Ithel), Джон, ред. (1860), Annales Cambriae (4441288), Лондон: Лонгман, Грин, Лонгман және Робертс.