Кіріспе
Тинтегел (/tɪnˈtædʒəl/) немесе Тревена (таудағы ауыл деген мағынаны білдіреді) – Ұлыбританияның Англиясындағы Корнуолл жағалауында орналасқан азаматтық приход және ауыл. Ауыл мен жақын орналасқан Тинтегел қамалы Артур патша туралы аңыздармен байланысты және соңғы кезде туристер арасында танымал болды. Джеффри Монмут қамалдың Артур патшаның ежелгі резиденциясы болғанын айтқан. Тинтегелді ақын Альфред, лорд Теннисон "Корольдің идилиялары" поэмасында, Алгернон Чарльз Суинберннің "Лионнесс Тристрамы" және Томас Хардидің "Корнуолл королевасының Тинтегельдегі әйгілі трагедиясы" пьесасында қолданған, бұл пьеса 1923 жылы жарық көрді және сол аңызды одан әрі дамытады. Туристер Тревенадағы Артур патшаның Ұлы залдарына барып көруге болады, ол 1930 жылдардың басында салынған ерекше ғимарат. 1998 жылы табылған Артогнуу тасы аңызға жаңа қызығушылық қосты, бірақ тарихшылар ондағы жазу Артур патша туралы емес деп санайды.
Tintagel (/t//ɪ//n/'/t//æ//dʒ//əl/) or Trevena (, meaning Village on a Mountain) is a civil parish and village situated on the Atlantic coast of Cornwall, England, United Kingdom. The village and nearby Tintagel Castle are associated with the legends surrounding King Arthur and in recent times have become a tourist attraction. It was claimed by Geoffrey of Monmouth that the castle was an ancient residence of King Arthur. Tintagel is used by the poet Alfred, Lord Tennyson in the poem Idylls of the King and Algernon Charles Swinburne's Tristram of Lyonesse, and Thomas Hardy's The Famous Tragedy of the Queen of Cornwall at Tintagel in Lyonnesse, is a play published in 1923, which perpetuates the same legend. Tourists can visit King Arthur's Great Halls at Trevena which is a substantial building of the early 1930s. The Artognou stone, which was discovered in 1998, has added to the legend, although historians do not believe the inscription refers to King Arthur.
Топонимика
Топонимистер «Тинтегел» атауының шығу тегін анықтауда қиындықтарға тап болды: бұл атаудың нормандық француз тілінен келген болуы мүмкін, өйткені 13 ғасырдағы корн тілінде жұмсақ «g» дыбысы («i/j» ерте формаларда: сондай-ақ «Тинтегел қамалына» қараңыз) болмаған. Егер бұл корн тілінен болса, онда «Dun» сөзі «бекініс» дегенді білдіреді. Оливер Падель өзінің жер-су атаулары туралы кітабында «Dun tagell» дегенді «тар жер» деп ұсынады. «Тенте д’Агель» деген аттас атау да бар, бірақ бұл мәселе әлі де күмәнді болып қала береді. Бұл атау алғаш рет Джеффри Монмуттың «Historia Regum Britanniae» (шамамен 1136 жыл, латын тілінде) еңбегінде «Tintagol» түрінде кездеседі, бұл қазіргі ағылшын тіліндегі «girl» сөзіндегідей қатты [g] дыбысымен айтылғанын көрсетеді. Алайда Лайамонның «Brut» (MS Cotton Otho C. xi, f. 482) шығармасында, ерте орта ағылшын тілінде, бұл атау «Tintaieol» деп берілген. Бұл жазудағы «i» әрпі қазіргі ағылшын тіліндегі «j» сияқты жұмсақ дауыссызды білдіреді; атаудың екінші бөлігі қазіргі француз тіліндегі «ageul» сөзі сияқты айтылған. Оксфорд ағылшын жер-су атауларының сөздігінде жиі келтірілетін келттік этимологиясы Падельдің (1985) бұл атаудың корн тілінен келгенін – «*din» («бекініс») және «*tagell» («мойын, тамақ, тарлық, тар жер») деген мағынаны білдіретінін қабылдайды (келттік «*dūn», «бекініс» = ирланд «dún», «бекініс», салыстырыңыз: валли тілінде «dinas», «қала»; «*tagell» = валли тілінде «tagell», «саз, торап»). Қазіргі Тинтегел ауылы бұрын әрқашан Тревена деп аталған, бірақ 19 ғасырдың ортасында почта қызметі «Тинтегел» атауын қолдана бастады. Осыған дейін «Тинтегел» атауы тек мүйіс пен приходтың атауына ғана қатысты болған.
Ауданы мен халқы
Трекноу – Тинтегел приходындағы басқа елді мекендердің ішіндегі ең ірісі, оған Боссини, Труас, Требарвит, Трегатта, Тренале, Третеви, Тревен, Тревилет және Треварметт кіреді. 2021 жылғы халық санауы бойынша бүкіл приходтың халқы 1725 адамды құрады, ал 2011 жылғы санауда – 1727 адам, бұл 2001 жылғы санаудағы 1820 адамнан азырақ. Приходтың ауданы (2011 жылғы санауда тіркелген халық саны 1782 адамды құрады, бірақ бұл Сент-Тит приходындағы Найтсмиллді де қамтиды). Бұдан өзге, Оттерхамға қарай ішкі аймаққа дейін созылатын сайлау округі де бар. Осы округтің халқы сол санауда 3990 адамды құрады.
Тарих және үкімет
Норман дәуірінде Боссиниде шағын жар қамалы салынған, бұл 1086 жылғы «Соңғы сот» тізімінен бұрын болған болуы мүмкін. «Соңғы сот» кітабында осы қауымда екі меншік бар екені анық (үшіншісі үшін Тревевиді қараңыз). Боссини мен Тревена 1253 жылы Корнуоллдың 1-ші графы Ричардтың бұйрығымен боронша ретінде құрылды. Боссини (оның ішінде Тревена) Корнуолл графына Бодмин монахтарынан тиесілі болды: алты жырға арналған жер және жайылым болды (жаулап алудан бұрын ол монахтардан Алфвиге берілген). Бодмин монахтары өздері Трекноны иеленді: сегіз жырға арналған жер және жайылым болды. Тинтегел Корнуолл герцогтығының 17 ежелгі меншігінің бірі болды. Тинтегелде дәстүрлі түрде тойланатын шіркеу мерекесі 19 қазан, Тревенадағы шағын шіркеудің қасиеттісі Сент-Денистің мерекесі күні (нақты күні 9 қазан, бірақ 1752 жылғы күнтізбе реформасынан кейін мереке алға жылдырылды). Базар және жәрмеңке шағын шіркеудің жанында орналасқан. «Тинтегел (Тревена) орта ғасырдың соңына қарай құлдырады, өйткені ол балық аулауды балама кәсіп ретінде қабылдауға жарамсыз болды. Қайшылығына қарай, қазір ол туристердің қамалға деген қызығушылығының арқасында уақытша гүлденуді басынан кешіруде, оны Джеффри Монмут романтикалық түрде король Артурдың ежелгі резиденциясына айналдырды» (W. G. V. Balchin 1954). Ондық комиссарларының сараптамасы 1840–41 жылдары жүргізілді және қауымның ауданы ретінде тіркелді, оның ішінде егістік және жайылым жерлері болды. Ең ірі жер иесі лорд Уорнклифке тиесілі жерлер , ал жер телімдері болды. Әрбір жер учаскесінің көлемі мен иелену шарттары туралы толық мәліметтер берілген. Сидни Мадж қауымның тарихын зерттеп, 1945 жылы «Тинтегел жазбалары» атты қолжазба жинағын құрастырды. Тревена мен Боссини ауылдары 20 ғасырдың басына дейін Боссини жолындағы егістік жерлермен бөлінген. Требарвитте 1886 жылы «Сара Андерсон» кемесі апатқа ұшырады (барлығы қаза тапты), бірақ ең танымал апат 1893 жылдың 20 желтоқсанында Лай Рок жартасында болды, онда «Иота» барк жартасқа соғылды. Ұңғыма экипажы тасқа шыға алды және 14 жастағы жігіттен басқа төрт адам құтқарылды (олардың үшеуі Тинтегелден: олардың бірі Чарльз Хамбли кейіннен парқмен куәлік және батылдығы үшін үш медаль алды). Оқиға 1897 жылы Жозеф Браунның «Тинтегел және оның батырлары туралы ойлар» атты өлеңдер жинағында баяндалған. Жас жігіт Тинтегел шіркеуінің зиратында жерленген және қабірі ағаштан жасалған айқышпен белгіленген (оның есімі бюрократиялық итальяндық тәртіпте берілген, тегі бірінші: Катанез Доменико). 1979 жылдың 6 шілдесінде Тинтегелде RAF Hawker Hunter истребителі қозғалтқышының бұзылуынан кейін ауылға құлап, ұлттық назар аударды; ерекше оқиға елеулі зиян келтірді және алаңдатуға себеп болды, бірақ қаза болғандар жоқ. Боссини бороншасына шамамен 1552 жылы Парламентке екі депутат жіберу құқығы берілді және 1832 жылға дейін, оның боронша мәртебесі жойылғанға дейін осы құқықты сақтап келді. Жергілікті басқару үшін Тинтегел қазіргі уақытта азаматтық қауым болып табылады және кеңесшілер төрт жылда бір рет сайланады. Бұл аймақтағы негізгі жергілікті билік органы - Корнуолл кеңесі, бірақ 2009 жылдың наурызына дейін қауым Солтүстік Корнуолл аудандық кеңесінің аумағында болды. Қауымдық кеңес хаттамаларын Тинтегел веб-сайтынан табуға болады. 1894 жылдан 1974 жылға дейін қауым Камельфорд ауылдық округінің құрамында болды.
The Tithe Commissioners' survey was carried out in 1840–41 and recorded the area of the parish as , of which arable and pasture land was The land owned by the largest landowner, Lord Wharncliffe, amounted to , and there was of glebe land. Precise details of the size and tenure of every piece of land are given. Sidney Madge did research into the history of the parish and compiled a manuscript Records of Tintagel in 1945. The villages of Trevena and Bossiney were until the early 20th century separated by fields along Bossiney Road. Trebarwith was the scene of the shipwreck of the Sarah Anderson in 1886 (all on board perished), but the most famous of the wrecks happened on 20 December 1893, at Lye Rock when the barque Iota was driven against the cliff. The crew were able to get onto the rock and apart from a youth of 14 were saved by four men (three of these from Tintagel: one of them, Charles Hambly, received a Vellum testimonial and three medals for bravery afterwards). The story is told in verse in Musings on Tintagel and its Heroes by Joseph Brown, 1897; the youth was buried in Tintagel Churchyard and the grave is marked by a wooden cross (his name is given in the bureaucratic Italian usage, surname first: Catanese Domenico). On 6 July 1979, Tintagel was briefly subject to national attention when an RAF Hawker Hunter fighter aircraft crashed into the village following an engine malfunction; the unusual incident caused significant damage and consternation, but no deaths. The borough of Bossiney was given the right to send two MPs to Parliament c. 1552 and continued to do so until 1832 when its status as a borough was abolished. For the purposes of local government, Tintagel is currently a civil parish and councillors are elected every four years. The principal local authority in this area is Cornwall Council, but until March 2009 the parish was in the area of North Cornwall District Council. Parish council minutes can be found on Tintagel Web. From 1894 to 1974, the parish was in the Camelford Rural District.
Артур туралы аңыздар
Джеффридің танымал "Историясында" баяндалғандай, Корнуолл герцогы Горлойс әйелі Игрейнді соғыста болғанда Тинтагольге қоныстандырды (posuit eam in oppido Tintagol in littore maris: "ол оны теңіз жағасындағы Тинтаголь қаласына қоныстандырды"). Мерлин Утер Пендрагонды Горлойс кейпінде жасырып, осылайша Утердің Тинтагельге кіріп, Горлойс болып көрініп Игрейнді жүкті етуіне мүмкіндік берді; Утер мен Игрейннің ұлы – Артур патша. Бұл сюжет Артур туралы ортағасырлық жылнамалар мен рыцарлық романдардағы стандартты түбіртекке айналды. Тристан мен Изольда жырларының кейбір оқиғалары да Тинтагельде болған.
Археология және сәулет
700 жылға жуық уақытқа дейін жазылған Равенна космографиясы Пурокоронавис (әлдеқайда бұзылған Durocornovium), «Корновийлердің бекінісі немесе қабырғалы елді мекені» деп аталады: орналасқан жері анықталмаған, бірақ Тинтегел мен Карн Бреа екеуі де ұсынылған. Егер бұл рас болса, онда ол Тинтегел қамалы орнында болған болар еді. Тинтегел қамалы төңірегіндегі қазба жұмыстары ерте орта ғасырларда Атлант жағалауы мен Жерорта теңізінен келген кемелер шарап немесе май тасымалдаған ыдыстармен сауда тауарларын әкелгенін растады. Бұл орын жергілікті патшаның немесе әскери басшының, мүмкін Дюмонияның, және оның жанындағы адамдардың уақытыша қоныстанған жерлерінің бірі болып көрінеді, сондай-ақ олар алыс порстардан келген кемелермен сауда жасаған.
Қазба жұмыстары
1930 жылдары К. А. Рэлег Радфордтың 12 ғасырдағы қамалдың орнында және оның төңірегінде жүргізген ауқымды қазба жұмыстары Тинтегел мүйісінің жоғары мәртебелі кельттік монастыры (Рэлег Радфордтың пікірінше) немесе билеуші бекінісі және 5-6 ғасырлардағы сауда орталығы болғанын көрсетті – бұл римдіктердің Британиядан шығу кезеңіне сәйкес келеді. Жерорта теңізінен әкелінген май және шарап құмыраларының табылуы, бұрынғыдай Рим империясынан кейінгі Британияның оқшауланған елді мекен емес екенін дәлелдейді, өйткені сол кезде Жерорта теңізі аймағымен құнды тауарлардың кең ауқымды саудасы жүргізілген. Қазбалардан табылған заттар Труродағы Корольдік Корнуолл мұражайында сақтаулы. 1998 жылы қазба жұмыстары барысында Артогну тасы табылған, ол Тинтегелдің Артур туралы аңыздарын толықтырды, бірақ тарихшылар бұл жазудың Артур патшаға қатысты емес деп санайды. 1990 жылдардың басында Тинтегел шіркеуінің қорымдық аумағында екі маусымдық қазба жұмыстары жүргізілді.
Көне бұйымдар
Қола дәуіріндегі ең ірі обалар еншілік аумақтың ең биік нүктесі Кондольденде, тағы біреуі Менадуде орналасқан, ал жартастар бойында олардың көптеген басқалары бар. Темір дәуірінде Виллапарк және Баррас бас қалаларында, сондай-ақ ішкі аймақта Тренале Бьюриде бекіністер болған болуы мүмкін. Корнуоллда табылған екі римдік шақыру тасы Тинтегелде сақталған (олардың ескісі Третхэвиде сипатталған, ал жаңасы 1889 жылы шіркеу қабырғаларынан табылып, шіркеуде сақталған). Жазуды "[I]mp C G Val Lic Licin" деп оқуға болады, бұл император Лицинийге (324 ж. қайтыс болған) сілтеме жасайды. Мұнда ежелгі заманға қатысты көптеген жәдігерлер бар, мысалы, аралдағы «Артур патшаның іздері» және Камелфордтың Дарк-Лейн көшесіндегі сэр Джеймс Смит мектебінің сыртында орналасқан Старапарктан табылған оюлы тас. Родни Кастлден оларды қола дәуірінің ритуалдық нысандары деп жазған. «Артур патшаның іздері» – Тинтегел аралының оңтүстік бөлігіндегі ең биік нүктедегі тастағы ойыс. Ол толығымен табиғи емес, өйткені ол белгілі бір кезеңде адам қолымен қалыптастырылған. Бұл орынның қараңғы орта ғасырларға дейін созылатын ұзақ тарихы бар екендігі белгілі болғандықтан, ол патшалар мен басшыларды тағайындау рәсімі үшін қолданылған болуы мүмкін. Бұл атау, әдетте, 19 ғасырдағы қамалдың гиді жасаған туындысы болар. Екі тас айқыш бар, олардың екеуі де бастапқы орналасқан жерінен жылжытылған: олардың ең қарапайымы – Хендра айқышы (Боссиниге қараңыз). Тревиллетте табылған және кейін Тревенадағы Уорнклифф Армс қонақ үйіне көшірілген Эльнат айқышы әдемі түрде өрнектелген. Тасқа «Aelnat fecit hanc crucem pro anima sua» (Эльнат осы айқышты өз жаны үшін жасады) деген жазу қашалған. Тастың арт жағында төрт евангелисттің есімдері жазылған. Бұл адамның аты саксондық, ал 1086 жылы айтылған Альфвимен бірге ол аймаққа қатысты тіркелген жалғыз англосаксон. Томас Хардидің «Руникалық тас жанында» (1917) атты өлеңдерінің бірі Эвелин Харди тарапынан Эльнат айқышымен байланыстырылған деп түсіндірілді.
Елеулі заманауи ғимараттар
Ауылда 14 ғасырдан бері сақталған Тинтегел ескі пошта кеңсесі орналасқан. 19 ғасырда ол пошта кеңсесіне айналды, қазіргі таңда І санаттағы мүлік ретінде тіркелген және Ұлттық қорға тиесілі. Тинтегел бастауыш мектебі 1914 жылы Тревенде, 1874 жылы құрылған ескі шіркеу мектебінің орнына салынды және содан бері кеңейтілді. Жалпы білім беретін мектепке түскендер Камельфордтағы сэр Джеймс Смит мектебінде білім алады. Сыйлық үйін Тинтегел әйелдер институтының қамқорлары Кэтрин Джонстан сатып алды, бұрынғыдай сыйға берілмеді. Ол ескі пошта кеңсесімен іргелес орналасқан. Бұрынғы викариат 17 ғасырдың басында салынды, ал 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың ортасында маңызды қосымшалар жасалды. Аулада Фонтевроль капелласы және Корнуоллдағы ең жақсы сақталғандарының бірі – колумбарий орналасқан. Бұл жер және жерлер 13 ғасырдың ортасында Францияның Анжу аймағындағы Фонтевро аббаттығының меншігіне өткен кезде діни қызметкерлердің үйі болды. 2008 жылы Труро епархиясы болашақ викарийлер үшін жаңа тұрғын үй сатып алу және викариатты сату туралы шешім қабылдады. Тревенадағы король Артурдың Ұлы залдары 1930 жылдардың басында салынған монументалды ғимарат. Ол кондитерлік ұн өндіруші Ф.Т. Гласскок үшін "Төңкерілген үстелдің рыцарлары қауымының" штаб-пәтері ретінде, Тревена үйінің артында салынды. Құрылыста Корнуоллдың әртүрлі тастары қолданылды, ал Артур ертегілерін бейнелейтін 73 боялған шыны терезелер Вероника Уоллдың туындылары. Уильям Хатереллдің король Артурдың өмірінен алынған бірнеше картиналары да бар. 1927 жылы Фредерик Томас Гласскок (зейнеткер Лондон бизнесмені, 1934 жылы қайтыс болды) Ұлыбританияда "Төңкерілген үстелдің рыцарлары қауымының орденін" құрды, мақсаты – христиандық идеалдарды және ортағасырлық рыцарлықтың Артурлық ұғымдарын насихаттау болды. Гласскок Тинтегелде тұрды (өз салған "Эйреникон" үйінде) және король Артур залын салуға жауапты болды (Джон Дуглас Куктың резиденциясы болған Тревена үйінің кеңейтілген бөлігі, бұл бұрынғы ратуша мен базар залының орнында салынған). Қазіргі таңда зал масондық зал ретінде пайдаланылады және төрт масондық ұйымға үйінді.
Қонақ үйлер
Король Артурдың қамалы қонақ үйі (қазіргі Камелот қамалы қонақ үйі) 1899 жылы ашылды; ол сэр Роберт Харвидің кәсіпорны болды және сәулетшісі Сильванус Тревейл болды. Бұл қонақ үй бастапқыда Камельфордтан жоспарланған, бірақ ешқашан салынбаған темір жол желісінің соңғы станциясы ретінде салынбақ болған. Мейрамхана 1896 жылы салынды. Фасадында қабырғалары еңкейтілген, орталық кіреберіс мұнарасы бес қабатқа дейін көтеріледі және төрт қабатты бұрыштық мұнаралар іргесінен шығып тұрады; мұнараларда махиколяциялар бар және олар ғимараттың қалған үш қабатынан биік. Бірінші қабаттағы Үлкен зал Винчестер дөңгелек үстелінің көшірмесі бойынша жобаланған, итальяндық мәрмәр бағаналары бар романдық аркадалары бар. 2010 жылы BBC телеарнасының Inside Out South West бағдарламасында қонақ үйдің бизнес-әрекеттері жарияланды. Фор-стритте, Тревенада екі қонақ үй болды: Уорнклифф қонақ үйі және Тинтегел қонақ үйі. Уорнклифф қазір пәтерлерге айналдырылды (Король Артурдың залының жанында): Аелнат кресті (Хиберно-саксондық) аумағында орналасқан. Ол 20 ғасырдың басында оның жерлері сатылғанға дейін осы аймақтағы ең ірі жер иесі болған Уорнклифф графының құрметіне аталған. Уорнклиффтың қарама-қарсы жағында бұрынғы Тинтегел қонақ үйі орналасқан, ол бір кезде Фрайдің қонақ үйі деп белгілі болған: бұл Камельфорд станциясына дейін темір жол пайда болғанға дейін дилижанстардың соңғы аялдамасы болды және ортағасырлық Сент-Денис шіркеуі орналасқан жерде салынған. Глейб жартасының Дандерхоул нүктесіне жақын, көп жылдар бойы Тинтегел жасөспірімдер жатақханасы (YHA басқарады) ретінде пайдаланылған бұрынғы тақта карьерінен салынған ғимарат тұр.
Ғибадатханалар мен шіркеулер
Сент-Материана шіркеуі (Тинтегел шіркеуі) ағылшын реформациясынан бері англикандық болып келді. Ол бастапқыда нормандық дәуірде салынған. 1951 жылы Николаус Певснер оның жасалу мерзімі туралы нақты айта алмай, нормандық жұмыста саксондық элементтер бар екенін, ал мұнара 13 немесе 15 ғасырға жататындығын болжайды. Шіркеу Тревена мен Тинтегел қамалы арасындағы тік жарларда орналасқан және I санатқа жатады. Бұл жердегі алғашқы шіркеу, шамамен, 6 ғасырда Минстер шіркеуінің еншілес шіркеуі ретінде салынған. Сент-Материанаға арналған шіркеулердің жалғызы осы, бірақ ол көбінесе Гвент князы Мадринмен теңестіріледі. Қазіргі шіркеу 11 ғасырдың соңында немесе 12 ғасырдың басында салынған болуы мүмкін. Мұнара шамамен үш ғасырдан кейін салынған, ал содан бергі ең маңызды өзгеріс – 1870 жылы Джеймс Пирс Сент-Обин жасаған қайта жаңарту. 1990-1991 жылдары шіркеу аумағының бір бөлігі Корнуолл археологиялық бөлімі тарапынан қазылып зерттелді. Ішінде заманауи боялған әйнек терезелер, Ескі шеберлердің суреттерінің үш заманауи көшірмесі және римдік тас белгі (жоғарыдағы «Ежелгіліктер» бөлімінде сипатталған) бар. Соғыс ескерткіші шіркеудің батыс жағында, ал оңтүстік кіреберісіне жақын жерде шамамен 1910 жылы орнатылған заманауи шіркеу кресі тұр. Қазір қираған, бірақ Ролег Радфордтың қазбалары кезінде табылған, қалада бұрын Сент-Джулиттаның нормандық шіркеуі болған. Бұл қарапайым тіктөртбұрышты ғимарат, ал ғибадатханасы кемесінен кейінірек салынған. Орта ғасырларда Тревенада Сент-Денис шіркеуі де болған, сондықтан жылдық жәрмеңке оның мерекесі күніне (19 қазан) арналған аптада өткізілген. 1925 жылдан 2008 жылға дейін Vicarage үйінің шаруашылық ғимараттарының бір бөлігі Fontevrault Chapel ретінде пайдаланылды. Бұл атау орта ғасырларда Тинтегелге қамқорлық еткен Франциядағы аббатхананың құрметіне берілген (қазіргі коммуна Фонтеврод л'Аббае деп аталады), оны Роберт Арбриссель құрған. Метод шіркеуінің Тревена мен Боссиниде шіркеулері бар. Бұрын әртүрлі методистік секталардың (Уэслиандар, Киелі кітап христиандары) тағы да көп шіркеулері болды, соның ішінде Тренале мен Треварметте. Методистік зират Треварметте орналасқан. Тинтегелдегі Уэслиан методизмі 1807 жылы Треналеде басталды және келесі алпыс жыл ішінде көптеген жақтастар жиналды, бірақ олар бірнеше секталарға (Уэслиан методисі, методист қауымы, Киелі кітап христиандары) бөлінді. 1838 жылы Тревенада және 1860 жылы Боссиниде шіркеулер салынды. 1830 және 1840 жылдары Тинтегелді қамтитын Камелфорд Уэслиан методистік округінде мүшелерінің жартысынан астамы Уэслиан методистік қауымдастығына өтті. Әртүрлі методистік шіркеулер 1907 және 1932 жылдардағы келісімдер арқылы қайта біріктірілді. Тинтегелден шыққан Киелі кітапты зерттейтін христиан Мэри Томс Уайт аралының бір бөлігінде жақтандыру жұмыстарын жүргізді. Тинтегелдегі Сент-Полс шіркеуінің қабырғаларында қасиеттіге арналған отыз мыңнан астам мозаикалық бөлшектер бар. 2008 жылдың қаңтарында, шіркеу 40 жылдығын тойлағаннан кейін, жергілікті суретші Николас Сент-Джон Росс жасаған Леонардо да Винчидің «Соңғы кешкі ас» картинасының заманауи нұсқасы шіркеудегі бас алтарь үстіне ілінді. Бұл картинада қазіргі заманғы киімдер мен жергілікті тұрғындар елшілер ретінде бейнеленгендіктен, ол халықаралық жаңалықтарда кеңінен таралды. Тинтегелге көптеген елдерден адамдар түсік тастау, өлі туған балалар немесе басқа да себептермен жоғалған балаларының есімдерін көруге келеді. Олардың есімдері шіркеуде сақталатын «Түсік тастау және нәресте жоғалту туралы кітапқа» жазылған. Третевиде англикандық Сент-Пиран шіркеуі орналасқан. Трекноу қаласында да бір англикандық шіркеу бар.
Кен қазу
Тинтегелдің оңтүстігіндегі тік жарлы жағалаудың пайда болуына негізінен Тинтегелдің кең сланец кеніштері себепті, және олар Требарвит Страндқа дейін созылады. Кеніштер XV ғасырдан ХХ ғасырдың басына дейін пайдаланылды. Сланец көбінесе шатырларға қолданылды, ал кеніш ғимараттарының қалдықтары мен машиналардың бекіністерін теңіз деңгейінен де, Оңтүстік-Батыс жағалау жолынан да көруге болады. Тинтегелдегі жастар үйі бұрын Lambshouse кенішінің кеңсесі, электр станциясы және ұстаханасы болып қызмет еткен. 19 ғасырға жататын машина үйі әлі де Уэльс принці кенішінің үстінде тұр, ал Бовитик кеніші қазір қоқыс төгу орынына айналдырылған. Тинтегелдегі әлі де жұмыс істеп тұрған жалғыз сланец кеніштері – Тревилет және Требарвит Роуд рустик кеніштері.
Жағалау сызығы
Тинтегелдің айналасындағы жағалау сызығы маңызды, себебі ол ежелгі девон кезеңіне жататын тақтас (шифер) тау жыныстарынан құралған; Тинтегелден оңтүстікке қарай, Трекноуға қарай шамамен бір шақырымдай жердегі жағалау сызығы осы берік, тозуға төзімді шатыр материалды алу үшін кеңінен қазылған. Требарвиф және Тревильдегі ішкі карьерлер 20-ғасырдың ортасына дейін пайдаланылып келді. Жағалаудағы аралды төбелерге Виллапарк және Старт-Пойнт жатады. Бұл жағалаудың түркіз-жасыл түсті суына Тинтегел маңындағы тақтас пен құмдағы мыс элементтері себеп: күшті күн сәулесі жылы ауа райында суды ашық түркіз түске бояп береді. Тау жыныстарының құрамында түрлі металл кендерінің шағын мөлшерлері бар, олардың бір бөлігі Виктория дәуірінде өндірілген. Жағалауға өте жақын болғанымен, Кондольден (немесе Кингсдаун) төбесі Корнуоллдағы Бодмин Моордан тыс, 1000 футтан биік сирек жерлердің бірі болып табылады. Третевидеде орманды аңғарда әйгілі Сент-Нектан сарқырамасы (St Nectan's Kieve) орналасқан. Боссини Хейвен жағажайы жақын жерде, ал Тинтегелден оңтүстікке қарай жарты сағаттық жердегі Требарвит-Стрэнд Корнуоллдың ең әдемі жағажайларының бірі болып есептеледі, мұнда мөлдір теңіз, алтын құм және тамаша серфинг мүмкіндіктері бар. Тинтегел қамалының солтүстігінде Тинтегел Хейвенде шағын жағажай бар, сондай-ақ қамалдың астында Мерлин үңгірі (Merlin's Cave) орналасқан. Трэраммет өзені Тревеннен Тинтегел Хейвенге құяды. Беквейс-Коувтан (Требарвит-Стрэндтен оңтүстікке қарай) Боскастлден оңтүстікке қарай Уиллапаркке дейінгі жартастар Тинтегел жартастарының Ұлттық ғылыми маңызы бар аумағына (SSSI) кіреді, ол теңіздік далалары мен геологиялық ерекшеліктері үшін белгіленген. Бұдан өзге, төрт геологиялық сақтауды зерттеу орындары бар. Тинтегел Корнуоллдың табиғи сұлулығы ерекше аймағына (AONB) кіреді. Ұлттық сенім қорының меншігіне Тревенадағы Ескі почта кеңсесінен (жоғарыда айтылғандай) басқа, жағалау бойындағы жартастардың көрнекті бөліктері, оның ішінде Глейб жартасы, Баррас Нос және Пенхаллик Пойнты кіреді. Жағалаудағы жаяу жолдарға Оңтүстік-Батыс жағалау жолының бір бөлігі де кіреді.
Құстар
Жағалаудағы құстарды бақылауға тұрарлық: 1935 жылы анонимді автор Виллапаркті теңіз құстарының тамаша топтарының (сегіз түрі) жиналатын жері деп сипаттайды; ал ішкі аймақта ол осы ауданда жиі кездесетін қарғаларды (оның ішінде Корнуолл шоқысы мен қара қарғаны) және сұңқарларды көрсетеді. Б. Х. Райвс Тинтегельде (мүмкін, округтегі ең ірі колония) көптеген қалыңтімділ құстар болғанын айтады және ғасыр басындағы хабарламаларды жинақтайды. 1991 жылы жергілікті құс шаруасы Джон Хадвик он барыс пен бір қызылқарғаны ұстау тәжірибесі туралы "Барыс жарығы" атты кітабын жариялады. Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғам құрылған кезеңде Чарльз Хамбли (сонымен қатар кеме апаттарынан құтқарылған теңізшілерді сақтап қалғанымен белгілі) қоғамның корреспонденті болды. Жүз жыл өткен соң Гарри Сандеркок тіпті қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы өзгерістері құс популяциясын кемітпегенін анықтады.
Әлеуметтік және мәдени өмір
Тинтегел 1964 жылы «Горседх Керноу» шарасының өтетін жері болды.
Әлеуметтік және спорттық іс-шаралар мен бірлестіктер
Рут Хоман айым құрған Қоғамдық зал және Фор көшесіндегі Ескі мектеп 20-ғасырдың көп бөлігінде ең маңызды жиналатын орындар болды. Әйелдер институты, футбол және крикет командаларына үлкен қолдау көрсетіледі. Тинтегел А.Ф.К. 1955–56 жылдары Корнуолл чемпионы атанды және жүз жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келеді; қақпашы Гарри Канн сондай-ақ «Плимут Аргайл» Ф.К. үшін де ойнаған. 1930 жылға дейін екі гольф алаңы және бірнеше теннис корты болды: соғыстан кейін ешқайсысы қайта ашылмады. Камелфорд регби футбол клубы 2008 жылы құрылды және өз алаңындағы ойындарын Тинтегелдегі Парк Тремейнде өткізеді. Тинтегелде жүлделі Корнуолл күресі турнирлері ұйымдастырылған. «Tintagel Orpheus» ерлер хоры 1926 жылы Тревилет карьерінде жұмыс істеген уэльстік Джек Томаспен құрылған. Одан бері хор апта сайын репетиция жасап, үнемі концерттер өткізіп келеді.
Әдеби бірлестіктер
Тинтегельді ақын Альфред Теннисонның «Корольдің идилиялары» поэмасында және Альгернон Чарльз Суинберннің «Лионсестің Тристраны» поэмасында, Тристан мен Изольда аңызының әдеби нұсқасында Артур мифологиясының ортасы ретінде пайдаланады. Томас Хардидің 1923 жылы жарық көрген «Тинтегельдегі Корнуолл королевасының әйгілі трагедиясы» атты бір актілік пьесасы – бұл сол аңыздың тағы бір нұсқасы, оқиғалары Тинтегельде өтеді (кітапта сол дәуірдегі Тинтегель қамалының қиял суреті бар). Харди және оның бірінші әйелі Тинтегельге бірнеше рет сапар шекті: ол 1867 жыл шамасында шіркеудің ішкі көрінісінің эскизін салды. Фей Сэмпсонның «Тинтегель қызы» Артур романдарында бұл орын ерекше аталады (кейін «Морган ле Фей» деп қайта аталды). Романшы Дина Крейк 1883 жылы Тинтегельге сапар жасап, келесі жылы Корнуолл арқылы жасаған саяхаты туралы мәліметтер жариялады. Уильям Хауиттің сапары өзгеше болды: оның есебі «Тинтегельдегі арман» ( «Тамаша жерлерге сапарлар» кітабынан) деп аталады. Тинтегельді көрсететін көркем әдебиеттердің саны салыстырмалы түрде аз: оларға Энтони Троллоптың «Малахияның шығанағы» деген қысқа әңгімесі және Чарльз мен Элис Мюриел Уильямсонның 1909 жылы жарық көрген «Күміспен безендірілген» атты хат романдары кіреді. Эрнест Джордж Хенхэм – Девонда тұратын жазушы, көптеген кітаптарында Джон Тревена деген псевдонимді қолданған; оның таңдаған тегі Тинтегельдің бастапқы атынан алынған болуы мүмкін, бірақ оның жазбалары көбінесе Девонмен байланысты. Тинтегель Эдит Уортонның соңғы, аяқталмаған «Баканейлер» романында маңызды орын алады, онда басты кейіпкер Нан Сент-Джордж Тинтегель қамалының қираған жерлерін зерттеу кезінде болашақ күйеуі Тинтегел герцогымен кездеседі. Уортон кейіпкерлерді Тинтегел герцогы мен герцогинясы деп сипаттаған, бірақ Тинтегель шындығында Корнуолл герцогтығының құрамында жатыр; романда герцог пен герцогиня шамамен 18 ғасырдың соңында салынған жаңа, ойдан шығарылған Тинтегель қамалында тұрады.
Музыкалық және кино бірлестіктері
Арнольд Бакс Тинтегель ауылына сапар жасағаннан кейін «Тинтегель» атты симфониялық поэмасын жазуға шабыттанды. Эдвард Элгар да Тинтегельге сапар барысында шығарма жазды. «Төңгелек үстелдің рыцарлары» фильмінің кейбір түсірілімдері Тинтегель қамалының жанында, жергілікті тұрғындарды эпизодтық рөлдерде пайдаланып жүзеге асты: бұл 1953 жылы болған, бірақ фильм 1954 жылға дейін жарық көрмеді. Тинтегельде басқа да фильмдер түсірілді, мысалы, Требарвиттегі Малахия шығанағы. «Камелот Касл» қонақ үйінің сыртқы түрі 1979 жылғы «Дракула» фильмінде доктор Сьюардтың психиатриялық клиникасын көрсету үшін қолданылды. 1981 жылғы BBC-нің «Кошмарлы адам» сериалында жастар жатақханасы жағалау күзет станциясы ретінде пайдаланылды.