Кіріспе
Ұлыбританияның ұлттық бейнесі – Рим империясының провинциясы
the province of the Roman Empire
Британия (/b//r//ɪ/'t//æ//n//i//ə/) – үшбұрышты қалқан мен үш тісті найза ұстаған, қарулы әйел бейнесіндегі Ұлыбританияның ұлттық бейнесі. Бұл бейне алғаш рет классикалық антикалық дәуірде римдіктер қолданған. Латынша Britannia атауы Рим империясы кезінде Британ аралдарына, Ұлыбританияға және Рим провинциясы Британияға қатысты қолданылған. II ғасырдағы римдік монеталарда найза мен қалқанмен отырған немесе жақындап тұрған бейнесі бейнеленген бұл классикалық ұлттық аллегория жаңа заманда қайта жаңғыртылды. 43 жылы Римнің жаулап алуынан кейін Британия аралдың оңтүстік екі бөлігінен бір бөлігін қамтитын Рим провинциясын білдірді. Аралдың қалған бөлігі, римдіктер Каледония деп атаған, қазіргі Шотландиядағы Форт өзенінің солтүстігінде орналасқан. Рим әскері оны толыққанды емес, уақыт-уақыт басып алған. Бұл атау – Ұлыбританияны білдіретін британ тіліндегі Pretanī сөзінің латыншасы, ол грек тілінде Prettanike немесе Brettaniai деп те аталады. II ғасырда Рим Британиясы найза мен қалқанмен қаруланған, коринфтік шлем киген әйел құдай ретінде бейнеленді. 197 жылы Рим Британиясы төрт провинцияға бөлінген кезде, екеуі оңтүстіктегі Britannia Superior және солтүстіктегі Britannia Inferior деп аталды. Британия атауы 5 ғасырда Рим үкіметінің Британияда аяқталуынан кейін де сақталды және көптеген еуропалық тілдерде, соның ішінде ағылшын тілінде Britain және қазіргі уэльс тілінде Prydain аралдың атын білдірді. 9 ғасырда Bretwalda және Brytenwealda терминдері кейбір англосаксон патшаларына қолданылып, Британиядағы үстемдік құқығын көрсетті. Алайда Англия біріккеннен кейін қолданылған атақ – rex Angulsaxonum ("англосаксондардың патшасы") болды. Ғасырлар бойы қолданылуы азайғаннан кейін, латынша формасы ағылшын Ренессансы кезінде британдық ұлттық сәйкестіктің риторикалық символы ретінде қайта жаңғырды. 1707 жылғы Англия мен Шотландия патшалықтарын біріктірген Одақ туралы заңнан кейін, әскери Британияның бейнесі британдық теңіз күшінің және бірлігінің символы ретінде, әсіресе "Rule, Britannia!" патриоттық әнінде қолданылды. Британдық мәдени икона ретінде ол 2008 жылғы қайта жобалауға дейін барлық қазіргі британдық монеталар сериясында бейнеленді және жыл сайынғы алтын және күміс "Британия" таңқасыздар монеталарында пайда болады. 2015 жылы жаңа Британия бейнесі бар жаңа 2 фунт монета шығарылды. Ол сондай-ақ Британдық фонографиялық индустриясының жыл сайынғы музыкалық марапаттары – Брит сыйлығының мүсінінде бейнеленген.
Грек және рим дәуірі
Грек зерттеушісі және географы Пифей б.з.д. 4 ғасырында алғаш рет осы атауды қолданды. Пифей Солтүстік-Батыс Еуропа жағалауындағы аралдар тобын Преттаника немесе Бреттания деп атады. Б.з.д. 1 ғасырда Диодор Сицилий Претанияны атады, бұл гректердің Британ аралдарында тұратын Претани халқының жергілікті атауы еді. Гректердің дәстүрін жалғастырған римдіктер аралдарды көпше түрде – Insulae Britannicae деп атады, олар Альбион (Ұлыбритания), Гиберния (Ирландия), Туле (мүмкін, Исландия немесе Оркни) және көптеген кіші аралдардан тұрды. Уақыт өте келе Альбион ерекше түрде Британия деп аталды, ал аралдар тобының атауы кейіннен қолданыстан шықты. Цезарь өзінің жастық шағында Битинияда кепіл болғандай, патшаның ұлдарын да Римге кепіл ретінде алып келді және оларды білім алу үшін тәрбиеледі. Римдіктердің аралды жаулауы б.з. 43 жылы басталды, нәтижесінде латын тілінде Британия деп аталатын Рим провинциясы құрылды. Римдіктер аралдың барлық бөлігін жаулап ала алмады, қазіргі Шотландия аумағын қамтыған Каледониямен шекара ретінде Адриан қабырғасын салды, бірақ Адриан қабырғасы белгілеген шекараның барлығы қазіргі Солтүстік Англияда орналасқан. Римдіктер б.з. 2 ғасырының ортасында шамамен 20 жылға қазіргі Шотландияның оңтүстік бөлігін басып алды, солтүстікте Антонин қабырғасының тұсында пикттер тұрды. Рим провинциясы Британияда тұратын халық британиялықтар немесе бриттер деп аталды. Шотландтардың мекендеген жері Ирландия римдіктер тарапынан ешқашан басылып алынбады және Гиберния деп аталды. Римдіктер "Британиядан солтүстікке қарай алты күндік сапарда, мұздай теңізге жақын" орналасқан Туле аралын да жаулап алмады. Клавдий Британия жаулану кезінде сапар жасады және жаулаушы ретінде құрметпен Британикус атағын алды; 1980 жылы Афродизиада табылған фриз императордың өкшесімен басылған, азап шегіп жатқан, жалаңаш және қапталған әйел жауынгерін BRITANNIA деп белгілеген. Ол Адриан тұсында шығарылған монеталарда әсем әйел бейнесі ретінде пайда болды. Британия жақын арада құдай ретінде бейнеленді, ол құдай Афина Минерваға ұқсас, екеуі де отырған, қалқан, найза (тридент) және қалқанмен жабдықталған. Құдайдың алғашқы суреттері Британияны коринфтік қаппен, оң жақ кеудесі ашық, ақ киімге оралған сұлу жас әйел ретінде бейнелейді. Ол әдетте тасқа отырып, қолында тридент ұстап, жанында тікұшақпен сүйеніп тұрған күйде бейнеленеді. Кейде ол стандартты ұстап, қалқанға сүйенеді. Тағы бір монеталар жинағында ол толқындардың үстіндегі жер шарында отыр: Британия – (таныс) әлемнің шетінде. Осыған ұқсас монеталар Антонин Пий тұсында да шығарылды.
Ортағасырлық қолданыс
Римдіктер кеткеннен кейін де "Британия" атауы Британияда да, одан тыс жерлерде де қолданылып келді. Латын тілі жергілікті бритон жазушыларының арасында кеңінен таралған еді және бұл термин олардан дамыған Уэльс дәстүрінде де жалғасты. "Британия" (немесе ана тілінде "Прайдин") терминінің әртүрлі нұсқалары "Historia Britonum", "Armes Prydein" сияқты көптеген уэльс туындыларында, сондай-ақ 12 ғасырдағы "Historia Regum Britanniae" еңбегінде кездеседі, ол жоғары орта ғасырларда Батыс Еуропаның барлық аймақтарында ерекше танымалдылыққа ие болды. Бритон кельттерінің қоныс аударуынан кейін "Британия" атауы Арморика түбегіне де қатысты болды (кем дегенде 6 ғасырдан бастап). Қазіргі ағылшын, француз, бретон және галло тілдеріндегі атаулардың бәрі "британдықтардың жері" деген мағынаны білдіретін "Британия" сөзінің тікелей қолданылуынан туындаған. Екі "Британия" Британия аралын континенттік түбекшенің арасынан ажырату үшін "Гран-Британия" (Ұлыбритания) терминінің пайда болуына себеп болды. Англо-саксондықтардың Британияға қоныстануынан кейін "британ" термині тек провинцияның түпкілікті британдық, кельт тілді тұрғындарына қатысты; бұл қазіргі заманға дейін өзгерген жоқ. Бұл терминді Ұлыбритания немесе Ұлыбритания аралының тұрғыны ретінде қолдану салыстырмалы түрде жақында пайда болды.
Қайта өрлеу дәуірі мен Британ империясы
Елизавета I патшалық құрған кезде "Британия" қайтадан Ұлыбританияны бейнелеу үшін қолданыла бастады. 1576 жылы "Навигация өнеріне қатысты жалпы және сирек естеліктер" атты еңбегінде Джон Ди, жағалауда тізе бүгіп, Елизавета I-ге өзінің флотын нығайту арқылы империясын қорғауды сұрап тұрған Британияның суретін алғашқы бетке орналастырды. Джеймс Англия тағына отырғанда, бірнеше әсем шаралар ұйымдастырылды. 1605 жылы Лондон көшелерінде өткен бір шара Энтони Мундейдің "Біріккен Британияның жеңістері" еңбегінде былай сипатталған: "Біз үшбұрышты тауда, Ұлыбритания аралының өзі сипатталғандай, әсем және сұлу нимфа бейнесіндегі Британияның өзін ең жоғары орынға орналастырамыз."
On a mount triangular, as the island of Britain itself is described to be, we seat in the supreme place, under the shape of a fair and beautiful nymph, Britannia herself
Britain's first road atlas was updated in a series of editions titled from the early 18th into the early 19th century using the title Britannia Depicta. During the reign of Charles II, Britannia made her first appearance on English coins on a farthing of 1672 (see Depiction on British coinage and postage stamps below). With the constitutional unification of England with Scotland in 1707 and then with Ireland in 1800, Britannia became an increasingly important symbol and a strong rallying point among Britons. British power, which depended on a liberal political system and the supremacy of the navy, lent these attributes to the image of Britannia. By the time of Queen Victoria, Britannia had been renewed. Still depicted as a young woman with brown or golden hair, she kept her Corinthian helmet and her white robes, but now she held Neptune's trident and often sat or stood before the ocean and tall masted ships representing British naval power. She also usually held or stood beside a Greek hoplite shield, which sported the British Union Flag: also at her feet was often the British Lion, an animal found on the arms of England, Scotland and the Prince of Wales. Neptune is shown symbolically passing his trident to Britannia in the 1847 fresco "Neptune Resigning to Britannia the Empire of the Sea" by William Dyce, a painting Victoria commissioned for her Osborne House on the Isle of Wight. New Zealanders adopted a similar personification of their country in Zealandia, Britannia's daughter, who appeared on postage stamps at the turn of the 20th century and still features in the New Zealand Coat of Arms. Perhaps the best analogy is that Britannia is to the United Kingdom and the British Empire what Marianne is to France or perhaps what Columbia is to the United States. Britannia became a very potent and more common figure in times of war, and represented British liberties and democracy.
Ұлыбританияның алғашқы жол атласы 18-шы ғасырдың басынан 19-шы ғасырдың басына дейін "Британия Депикта" деген атаумен бірнеше рет жаңартылды. Карл II патшалық құрған кезде Британия 1672 жылғы фартингте алғаш рет ағылшын монеталарында пайда болды (төмендегі Британдық монеталар мен пошта маркаларындағы бейнелеуді қараңыз). Англияның 1707 жылы Шотландиямен, ал 1800 жылы Ирландиямен конституциялық бірігуімен Британия британдықтар үшін маңызды символға және біріктіруші күшке айналды. Либералды саяси жүйеге және теңіз күшінің басымдығына сүйенген британдық билік, Британия бейнесіне осы қасиеттерді сыйлады. Виктория патшайым тұсында Британия жаңарып, қоңыр немесе алтын шашы бар жас әйел ретінде бейнеленді. Ол Коринфтік қақпағы мен ақ тоғасын сақтап, енді Нептунның үштігін ұстап, көбінесе мұхит пен британдық теңіз күшін бейнелейтін биік мачталы кемелердің алдында отырып не тұрып бейнеленді. Ол сондай-ақ британдық одақ туын көрсететін грек гоплит қақпағын ұстап тұрып не оның жанында тұрды. Оның аяғында Англия, Шотландия және Уэльс ханзадасының қаруларында кездесетін британ арыстаны жиі бейнеленді. Уильям Дайс 1847 жылы салған "Нептун Британияға теңіз империясын тапсырды" фрескасында Нептун Британияға өзінің үштігін табыс етеді. Бұл картина Викторияның Уайт аралындағы Осборн үйі үшін тапсырыс бойынша салынған. Жаңа зеландиялықтар өз елінің ұқсас бейнесін – Британияның қызы Зеландияны қабылдады, ол 20-шы ғасырдың басында пошта маркаларында пайда болды және бүгінгі күні Жаңа Зеландияның гербінде бар. Бұл аналогия бойынша, Британия Ұлыбритания мен Британ империясы үшін, Марианна Франция үшін не Колумбия АҚШ үшін болса, сондай роль атқарады. Британия соғыс кезінде өте күшті және танымал бейнеге айналып, британдық бостандықтар мен демократияны символдады.
On a mount triangular, as the island of Britain itself is described to be, we seat in the supreme place, under the shape of a fair and beautiful nymph, Britannia herself
Britain's first road atlas was updated in a series of editions titled from the early 18th into the early 19th century using the title Britannia Depicta. During the reign of Charles II, Britannia made her first appearance on English coins on a farthing of 1672 (see Depiction on British coinage and postage stamps below). With the constitutional unification of England with Scotland in 1707 and then with Ireland in 1800, Britannia became an increasingly important symbol and a strong rallying point among Britons. British power, which depended on a liberal political system and the supremacy of the navy, lent these attributes to the image of Britannia. By the time of Queen Victoria, Britannia had been renewed. Still depicted as a young woman with brown or golden hair, she kept her Corinthian helmet and her white robes, but now she held Neptune's trident and often sat or stood before the ocean and tall masted ships representing British naval power. She also usually held or stood beside a Greek hoplite shield, which sported the British Union Flag: also at her feet was often the British Lion, an animal found on the arms of England, Scotland and the Prince of Wales. Neptune is shown symbolically passing his trident to Britannia in the 1847 fresco "Neptune Resigning to Britannia the Empire of the Sea" by William Dyce, a painting Victoria commissioned for her Osborne House on the Isle of Wight. New Zealanders adopted a similar personification of their country in Zealandia, Britannia's daughter, who appeared on postage stamps at the turn of the 20th century and still features in the New Zealand Coat of Arms. Perhaps the best analogy is that Britannia is to the United Kingdom and the British Empire what Marianne is to France or perhaps what Columbia is to the United States. Britannia became a very potent and more common figure in times of war, and represented British liberties and democracy.
Қазіргі заманғы қауымдастықтар
1990 жылдары «Cool Britannia» термині (Бонзо Дог Банд тобының «Rule Britannia» әнінің пародийлық нұсқасынан, Джеймс Томсонның [1700–1748] сөздерімен, ол көбінесе бейресми әнұран ретінде қолданылады) заманауи Ұлыбританияны сипаттау үшін пайдаланылды. Бұл тіркес сол дәуірдің сәнді ағымдарын, жаңа буын поп-топтары мен стильді журналдарды, табысты жас сәнгерлерді және жаңа мейрамханалар мен қонақүйлердің өркендеуін білдірді. «Cool Britannia» 1990 жылдардың соңындағы Британияны баруге сәнді орын ретінде бейнеледі. «Британия» кейде саяси карикатураларда Ұлыбританияның басқа елдермен қарым-қатынасын көрнектілеу үшін қолданылады.
Ақша шығару
Британияның қалқанмен отырған бейнесі бірінші рет б.з. 1-ші ғасырдағы римдік қола монеталарда, император Адриан тұсында пайда болған. Алайда, Британияның британдық монеталардағы алғашқы көрінісі 1672 жылы фартингте болды, бірақ одан бұрын 1665 жылы үлгі монеталары, содан кейін сол жылдың аяғында жарты пенни пайда болған. Сэмюэл Пеппстің айтуынша, Британияның бейнесі болашақ Ричмонд герцогинясы Франсис Тереза Стюарттың үлгісі бойынша жасалған. 1694 жылы Англия банкіне жарғы берілген кезде, директорлар бірнеше күн ішінде ресми мөрінде «Британия ақша қоймасына қарай отырған күйде» (sic) бейнеленуі керек деп шешті. Британия 1797 мен 1967 жылдар аралығында пенни монетасында, 1836 мен 1837 жылдар аралығында Уильям IV тұсындағы төрт пенниде және 1969 мен 2008 жылдар аралығында 50 пенс монетасында пайда болды. Осы және басқа монеталардың мысалдарын төмендегі «Сыртқы сілтемелер» бөлімінен қараңыз. 2008 жылдың көктемінде Корольдік монета жасау орталығы «жаңа XXI ғасыр Британиясын көрсететін» жаңа монета дизайндарын ұсынды, онда Британияның бейнесі болмады. Дегенмен, үкімет бұрынғы үлгідегі 50 пенстің тағы да айналымда қалатынын мәлімдеді. Сондай-ақ, Британия Корольдік монета жасау орталығы жыл сайын шығаратын алтын және күміс «Британия» құйма монеталарында да бейнелене берді. 2015 жылы жаңа Британия бейнесі бар 2 фунт стерлингтік монета шығарылды. 2015 жылдың соңында 100 000 данамен шектелген, бір жағында Британияның, екінші жағында Елизавета II-нің бейнесі бар 50 фунт стерлингтік монета жасалды. 2020 жылдың қазан айында Корольдік монета жасау орталығы 2021 жылғы «Британия» құйма монеталар тізімін жариялады. Филип Натанның 1987 жылғы бастапқы дизайны жаңа қауіпсіздік элементтерімен толықтырылды. Корольдік монета жасау орталығы бұл «Британияны» «әлемдегі ең қауіпсіз құйма монета» деп мәлімдейді. Қауіпсіздік элементтеріне жасырын сурет, микротекст, беттік анимация және бояу сызықтары кіреді. 2021 жылы Корольдік монета жасау орталығы қайта жасалған Британия бейнесі бар ескерткіш монеталардың жаңа топтамасын шығарды, онда Британия түрлі терілі әйел ретінде бейнеленген.
Банкноттар
Британияның суреті 1855 жылдан бастап бір ғасырдан астам уақыт бойы "ақ фиверде" (қара-ақ түсті басылған бес фунттық банкнотта) пайда болды, 1957 жылға дейін. 1928 жылдан бастап "Британия сериясы А" он шиллингтік және бір фунттық банкноттар отырған Британияның найза мен зәйтүн бұтағын ұстаған бейнесімен басылды. Канада Доминионының 25 центтік қағаз ақшасында (1870, 1900 және 1923 жылдарығы шығарылымдарында) Британия бейнеленген.
Пошта маркалары
Британия сонымен қатар Ұлыбританияның Джордж V патшалығы тұсында шығарылған, жоғары номиналды (теңіз жылқылары деп аталатын) стандартты пошта маркаларында бейнеленген, сондай-ақ 1993 жылы алғаш рет шығарылған 10 фунт стерлингтік маркада да көрсетілген.
Британия су белгісі қағаздан
Британия су белгісі қағаз жасауда кеңінен қолданылған, көбінесе ол отырған күйінде бейнеленеді. Мысалын papermoulds.typepad.com сайтында табуға болады.
Британдық сыйлықтар
Британия британдық фонографиялық индустриясының жыл сайынғы музыкалық сыйлықтары – Брит сыйлығының мүсінінде бейнеленген. Британия мүсінін әйгілі британдық дизайнерлер, стилистер мен суретшілер, соның ішінде Дэмиен Хирст, Трейси Эмин, сэр Питер Блейк, сондай-ақ қайтыс болған Вивьен Вествуд және Заха Хадид бірнеше рет қайта жобалады. MV Britannia, P&O Cruises флотының флагманы, ол 2015 жылы қолданысқа енгізілді. Bristol Type 175 Britannia, 1952 жылғы британдық турбовинттік ұшақ. Bristol Type 603S3 Britannia, 1983 жылғы британдық сәнді автомобиль. Pugnaces Britanniae, Ұлыбританияның соғыс иті. Патриоттық ән "Rule, Britannia!", 1740 жылы музыкаға қойылған. Компания атаулары: Britannia Building Society, Britannia Airways және Britannia Industries. Britannia Class, 1951 және 1954 жылдар аралығында шығарылған BR Standard Class 7 локомотивтерінің сериясы, BR "стандартты" локомотивтерінің біріншісі. 1951 жылы салынған 7-сыныпты локомотив № 70000 де Britannia деп аталды. Britannia Building Society 2009 жылы The Co-operative Bank-пен бірігуге дейін бір ғасырдан астам уақыт бойы жұмыс істеді және қазір Britannia деген атпен жұмыс жасайды. Британия – Ұлыбританияның Ланкашир графтығындағы Бакуп қаласының оңтүстігінде орналасқан қауымдастық және Britannia Coconut Dancers-тің "анасы". Britannia Sea Scouts – Жаңа Зеландияның Веллингтон аймағындағы Эванс шығанағында орналасқан Жаңа Зеландия теңіз скауттарымен байланысты теңіз скауттары тобы. Британия 1927 жылы құрылды.