Кіріспе
Польша королевасы 1674–1696 жылдары.
Мари Казимир Луиза де Ла Гранж д’Аркьен (Мария Казимира Людвика д’Аркьен; 28 маусым 1641 – 30 қаңтар 1716), сондай-ақ «Марисиенка» деген кішірек атаумен де белгілі, – 1674–1696 жылдары Польша королевасы және Литваның ұлы герцогинясы болған француз ақсүйек әйелі. Ол күйеуі, Польша-Литва Ұлттық Республикасының королі және ұлы герцогі Ян III Собескийге үйлену арқылы осы мәртебеге ие болды. Ол күйеуінің келісімімен мемлекеттік істерге зор ықпал етті және оның болмаған уақытында регенттік қызметін атқарды.
Ерте өмір
Мари Казимир және оның әпкесі Луиза Мари Анри де ла Гранж, Маркиз д'Аркьен мен оның бірінші әйелі Франсуаза де ла Шастрдың (1613-1648) жалғыз тірі қалған балалары еді. Ол 1645-1672 жылдар аралығында Польшаның француз туған королевасы Мари Луиза Гонзаганың қызметшісі ретінде бес жасында Польшаға келді, ол екі польша королінің – Уладыслав IV Васаның және кейін оның інісі (оны мұрагерлік еткен) Ян II Казимир Васаның әйелі және серігі болды. Польшаның қатал климаты Мари Казимирге денсаулыққа зиян келтірді, ол созылмалы жөтел мен қайта-қайта қызумен ауыра бастады. Сарайда ол 1656 жылы келген Ян Собиескимен танысып, ғашық болды, бірақ 1658 жылы Ян "Собиепан" Замойскиге тұрмысқа шықты, одан төрт бала дүниеге келді, олардың барлығы балалық шағында қайтыс болды. Ян Замойский 1665 жылдың 2 сәуірінде қайтыс болды, ал жесір қалған Мари Казимир үш айдан кейін, сол жылдың 14 шілдесінде Ян Собиескиге үйленді. Олардың он үш баласы болды, бірақ олардың тек төртеуі ересек жасқа жетті – Якуб, Александр, Константин және Тереза (кейін Баварияның курфюрстігіне ие болды және император Карл VII-нің анасы болды).
Кейінгі өмірі
Мари Казимир қатал, мақтаншыл және өзімшіл адам ретінде сипатталды. 1696 жылы ол күйеуін жоғалтты. Ол Польшада үш жыл бойы тұрды. 1699 жылы Римде салтанатты жер аударуда болды. Оның Швеция королевасы Кристина сияқты бірдей құрмет пен беделге ие болуы күтілді, ол белгілі өнер меценаты және Аркадия академиясын құрған адам еді. Бірақ Мари Казимирде Кристина патшайымның ізгіліктері, асыл мінезі мен зиялылығы болмады. Ол католицизмді түріктерге қарсы қолдауы Рим шіркеуінен ыстық қарсылық күтеді деп ойлады, бірақ протестантизмнен католицизмге ауысқан швед патшайымы да Ватикан алдындағы мәртебесін арттырған еді. Дегенмен, Мари Казимир жақсы қабылданып, музыка меценаты болды, оның қамқорлығын негізінен Доменико Скарлатти көрсетті. Ол капелланың маэстросы ретінде онымен бірге әкесі Алессандро жазған опералардың жалғасы ретінде жеті опера жазды және қойды. Марисенка өмірінің соңғы бір жарым жылын туған Францияда өткізді, ол 1716 жылдың қаңтар айында дәрігер жасаған асқазанды шаюдан кейін қайтыс болды. Оның табыты Блуадағы Құтқарушы шіркеуіндегі Әулие Евстафий капелласына көшірілді. Ал жүрегі жергілікті иезуит шіркеуіндегі сандыққа салынды (кейін ол Француз революциясы кезінде жоғалып кетті). 1717 жылы Марисенканың мәйіті бар табыт Варшавадағы Капуцин шіркеуінде Иоанн III-нің қасына жерленді. 1733 жылы екі мәйіт те Краковтағы Вавель соборындағы жерге көшірілді.
Мұра
Патшалық жұп махаббат хаттарымен әйгілі болды, олардың көпшілігі 1665 жылдан 1683 жылға дейін жазылған. Осы кезеңде Иоанн III Собиескийдің әскери науқандары немесе оның Парижге сапарлары салдарынан олар бір-бірінен ажырап кеткен. Бұл хаттар ғашық жұптың шынайы сезімдерін ғана емес, сонымен қатар замандас мәселелер мен қиындықтар туралы ой-пікірлерін, тіпті патшалық үйдің күнделікті тұрмысына қатысты және монархтың әйелімен ақылдасып қабылдаған шешімдерін де көрсетеді. Екеуі де дүниеден өткен соң ұзақ уақыттан кейін жарияланған бұл хаттар корольдің королеваны оның есімінің қысқартылған, ласкалы түрімен – "Марисиенька" деп атауын қауымға кеңінен таныстырды. Польшада оны осылай есте сақтайды және осылай атап өтеді.
Тақырыбы
Мари Казимир алғаш рет 1658 жылдың 3 наурызында Варшавада Ян "Собипан" Замойскийге (1627-1665) үйленді. Олардың төрт баласы болды, олардың барлығы ерте балалық шақта қайтыс болды: Людвика Мария (1659 жылдың сәуірі - 1659 жылдың мамыр айы). Ұл (туылған және 1660 жылдың қаңтар айында қайтыс болған). Катарина Барбара (5 желтоқсан 1660 – желтоқсан 1662). Қыз (мамыр 1664 – тамыз 1664). Замойскийдің өзі 1665 жылдың 2 сәуірінде қайтыс болды. Мари Казимир сол жылдың шілдесінде болашақ Иоанн III Собиескиге қайтадан үйленді. Бұл неке бақытты болды, жұптың он үш баласы болды, олардың тоғызы балалық шағында қайтыс болды: Якуб Людвик Генрих (2 қараша 1667 – 19 желтоқсан 1737), Польшаның тәж мұрагері, Пфальц графесі Гедвиг Елизавета Нойбургке үйленді және ұрпақтары болды. Екі қыз (9 мамыр 1669), өлі туған немесе туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған. Тереза Теофила (1670 жылдың қазаны), әлсіз бала болған және бір айдан астам өмір сүре алмады. Бала анасы Францияда болған кезде дүниеге келіп, қайтыс болды. Аделаида Людвика (15 қазан 1672 – 10 ақпан 1677), "Барбелуна" деп аталатын, ұзақ және ауыр науқастан кейін төрт жасында қайтыс болды. Мария Тереза (18 қазан 1673 – 7 желтоқсан 1675), "Ла Манноне" деп аталатын, екі жасында, ата-анасының таққа отырғызуынан екі айдан аз уақыт бұрын қайтыс болды. Сүйікті қыздарының өлімі патша жұпты қатты күйзеліске ұшыратты, бұл жұбайлардың осы кезеңде жазған хаттарында көрінеді. Мари Казимир күйеуіне жазған хатында былай дейді: "Мен уайымнан қатты күйіп, ешқашан айыға алмаймын. Құдай бұны ұмытып кетсін." Осы уақыт аралығында Мари Казимирдің өзі ауырған, қатты жөтелденіп, ұйқысы келіп, дене қызуы көтерілген. Қыз (қазан 1674), өлі туған немесе туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған. Тереза Кунегунда (4 наурыз 1676 – 10 наурыз 1730), Баварияның сайлаушысы Максимилиан II Эммануилге үйленді және балалары болды. Александр Бенедикт (6 қыркүйек 1677 – 19 қараша 1714), үйленбеген күйеу болып қайтыс болды. Қыз (13 қараша 1678), өлі туған немесе туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған. Константи Владислав (1 мамыр 1680 – 28 ақпан 1726), Мария Йозефа Весселге үйленді, бірақ бала таппады. Ян (4 маусым 1683 – 1 қаңтар/12 сәуір 1685), бір жасында қайтыс болды. Қыз (20 желтоқсан 1684), өлі туған немесе туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған. Мари Казимирдің 1681 және 1682 жылдар аралығында кем дегенде бір түсік жасағаны бар.
Ludwika Maria (April 1659 – May 1659). Son (born and died January 1660). Katarzyna Barbara (5 December 1660 – December 1662). Daughter (May 1664 – August 1664). Zamoyski himself died April 2, 1665. Marie Casimire quickly remarried in July of that year to the future John III Sobieski. This marriage was famously happy, and the couple had thirteen children, nine of whom died in childhood:
Jakub Ludwik Henryk (2 November 1667 – 19 December 1737), Crown Prince of Poland, married Countess Palatine Hedwig Elisabeth of Neuburg and had issue. Twin Daughters (9 May 1669), stillborn or died shortly after birth. Teresa Teofila (October 1670), was a frail child and failed to survive for more than a month. The child was born and died while her mother was in France. Adelajda Ludwika (15 October 1672 – 10 February 1677), called "Barbelune", died at the age of four after a long and painful illness. Maria Teresa (18 October 1673 – 7 December 1675), called "La Mannone", died at the age of two, less than two months before her parents' coronation. The death of their beloved daughter plunged the royal couple into deep despair, which is expressed in the letters written by the spouses during this period. Marie Casimire wrote in a letter to her husband: "I'm so devastated by worry that I don't think I'll ever recover. May God allow me to forget this." During this time, Marie Casimire was herself ill, suffering from serious coughing, fainting, and fever. Daughter (October 1674), stillborn or died shortly after birth. Teresa Kunegunda (4 March 1676 – 10 March 1730), married Maximilian II Emanuel, Elector of Bavaria and had issue. Aleksander Benedykt (6 September 1677 – 19 November 1714), died unmarried. Daughter (13 November 1678), stillborn or died shortly after birth. Konstanty Władysław (1 May 1680 – 28 February 1726), married Maria Józefa Wessel but had no issue. Jan (4 June 1683 – 1 January/12 April 1685), died at the age of one. Daughter (20 December 1684), stillborn or died shortly after birth. Marie Casimire also had at least one miscarriage at the turn of 1681 and 1682.