Свабиялық Юдит: Венгрия және Польша патшайымының тарихы
Judith of Swabia
Свабиялық Юдит (1054-1105) – Салия әулетінен шыққан, Венгрия және Польша патшайымы болған император Генрих III-тің қызы. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швабиялық Юдит (Sváb Judit, Judyta Szwabska, Judyta Salicka; 1054 жылдың жазы – 14 наурыз, шамамен 1105 жылға дейін?), Салиан әулетінің мүшесі, император Генрих III-нің екінші әйелі Агнес Пойтулықтан туған кенже қызы. Екі неке арқылы ол 1063 жылдан 1074 жылға дейін Венгрия патшайымы, ал 1089 жылдан 1102 жылға дейін Польша герцогинясы болды.
Judith of Swabia (Sváb Judit, Judyta Szwabska, Judyta Salicka; Summer 1054 – 14 March ca. 1105? ), a member of the Salian dynasty, was the youngest daughter of Emperor Henry III from his second marriage with Agnes of Poitou. By her two marriages she was Queen of Hungary from 1063 to 1074 and Duchess of Poland from 1089 to 1102.
Ерте өмір
Юдит, шамамен Гослар император сарайында дүниеге келген болуы мүмкін. Ол император Генрих III және императрица Агнес туған алты баланың ең кішісі болды. 1054 жылдың 9 сәуірінде туғаннан кейін Юдит Франция королі Генрих I-нің үлкен ұлы Филипке келін болып берілді. Бірақ, 1056 жылдың 5 қазанында император Генрих III қайтыс болғаннан соң, императрица Агнес кіші ұлы король Генрих IV атынан регенттік қызметін атқарғанда, 1058 жылдың қыркүйегінде Венгрия королі Андрей I-мен бейбіт келісімге қол қойылған кезде бұл келісім бұзылды. Император Генрих III 1051 және 1052 жылдары Венгрияға қарсы екі сәтсіз жорық жүргізді, содан кейін папа Лео IX келісімге келді. Жаңа одақтың бір бөлігі ретінде Юдит Регенсбургтағы Бавария сарайында Венгрия королінің ұлы Соломонға келін болып берілді. 1060 жылы Андрей I патша қайтыс болғанда, оның жесірі мен ұлдары Германияға паналауға мәжбүр болды. Дегенмен, ықпалды қайын інісінің қолдауымен Соломон 1063 жылы ағасы Бела I қайтыс болғаннан кейін Венгрия тағын қайтарып алып, көп ұзамай Секешфехерварда Юдитке үйленді.
Born probably at the Imperial Palace of Goslar, Judith was the youngest of the six children born to Emperor Henry III and Empress Agnes. Soon after her birth on 9 April 1054, Judith was betrothed to Philip, eldest son of King Henry I of France. However, after the death of Emperor Henry III on 5 October 1056, with Empress Agnes acting as regent on behalf of her minor son, King Henry IV, the engagement was broken in September 1058, when a peace treaty was concluded with King Andrew I of Hungary. Emperor Henry III had waged two unsuccessful campaigns against Hungary in 1051 and 1052, whereafter Pope Leo IX arranged an agreement. As a part of the new alliance, Judith was engaged to the Hungarian king's son Solomon at the Bavarian court in Regensburg. When King Andrew I died in 1060, his widow and sons had to take refuge in Germany. Nevertheless, with the support of his powerful brother in law, Solomon could recover the Hungarian throne after the death of his uncle Béla I in 1063 and soon after married with Judith in Székesfehérvár.
Венгрияның патшайымы
Жүсіптің Сүлейменмен некесі сәтсіз аяқталды, және король мен патшайымның екеуі де махаббатқа түскендігі анықталды. Неке олардан бала тудырмаған деп жалпыға белгілі болғанымен, кейбір дереккөздерде Сүлеймен мен Юдиттің София есімді қызы болғаны, ол кейін Берг-Шелклинген графы Поппоға үйленгені айтылады. 1070 жылдары Сүлеймен король мен оның туыстары (марқұм Бела I-нің ұлдары Геза және Ладислав) арасында билік үшін күрес басталды. 1074 жылдың 14 наурызында Могиород шайқасында король әскері оның туыстары мен олардың одақтастары – Польша және Богемия герцогтарынан жеңіліске ұшырады. Юдит Германияға қашып кетті, ал Сүлеймен Венгрия тағы үшін күресін жалғастырды. 1077 жылы ол өзінің туысы король Ласло I-нің үстемдігін қабылдады, ол оған ресми түрде тақтан бас тарғаннан кейін (1081) кең аумақты жерлерді сыйлады. Дегенмен, Сүлеймен өзінің талаптарынан ешқашан бас тартпады және король Ласло I-ге қарсы қастандық жоспарлай бастады. Бірақ оның жоспарлары ашылып, король оны Вишеград мұнарасына қамады. Осы уақытта Юдит Германияда болып, 1074 жылдың мамыр-шілдесінен 1088 жылға дейін Регенсбургтағы резиденциясында (қысқа үзілістермен) тұрды. Бостандыққа шыққаннан кейін Сүлеймен Германияға барып, әйелімен қайта қосылуға тырысты, бірақ ол оны қабылдаудан бас тартты. Ұзақ саяхаттағаннан кейін Сүлеймен кейіннен Молдавия княздығына қоныстанған печенег тайпасының басшысы Кутешпен одақтасты. 1084-1085 жылдары ол оның қызына үйленді, осы әрекетімен көп әйел алуға (биғамияға) барып бұйырды. Сүлеймен жаңа қайын атасының әскери көмегіне Венгрия патшалығының бір бөлігін беруге уәде берді. 1085 жылы Сүлеймен печенег әскерін Венгрияға қарсы басқарып келді, бірақ король Ладислав I оларды жеңді. Екі жыл өткен соң, 1087 жылы Сүлеймен Византия империясына қарсы печенегтердің жорығына қатысып, Адрианополь маңындағы шайқаста қаза тапты.
Judith's marriage to Solomon proved to be unsuccessful, and apparently both the king and queen had love affairs. Although it is generally believed that the union was childless, some sources state that Solomon and Judith had a daughter, Sophia, who later married Count Poppo of Berg Schelklingen. During the 1070s, a struggle for power commenced between King Solomon and his cousins (Geza and Ladislaus, sons of the late Béla I). On 14 March 1074 at the Battle of Mogyoród, the king's forces were decisively defeated by his cousins and their allies, the Dukes of Poland and Bohemia. Judith fled back to Germany, while Solomon continued his fight for the Hungarian throne; in 1077 he accepted the rule of his cousin King László I, who gave him in exchange extensive landholdings after his formal abdication (1081). Despite this, Solomon never gave up his pretensions and began to plot against King László I; however, his plans were discovered and he was imprisoned by the King in the Tower of Visegrád until 15 August 1083, when on the occasion of the canonization of Stephen I, the first king of Hungary, Solomon was released. In the meantime, Judith remained in Germany and settled in her residence in Regensburg (with short breaks) from May or July 1074 until 1088. After his release, Solomon went to Germany and tried to reunite with his wife, but she refused to receive him. After a long wandering, Solomon made an alliance with Kuteshk, the leader of a Pecheneg tribe settled in the later principality of Moldavia. Between 1084 1085 he married his daughter, committing bigamy with this act. Solomon promised to hand over parts of the kingdom of Hungary in exchange for his new father in law's military assistance. In 1085, Solomon led the Pecheneg troops against Hungary, but King Ladislaus I defeated them. Two years later, in 1087, Solomon took part in the Pechenegs' campaign against the Byzantine Empire and was killed in a battle near Hadrianopolis.
Польша герцогинясы
1089 жылы Юдит Польшаның герцогы Владислав Германға үйленді. Бұл одақ Германия мен Польша қарым-қатынасына едәуір пайда әкелді; той кезінде император Генрих IV Регенсбургтегі Сент-Эммерам аббатханасына Польша сарайы үшін Евангелие кітаптарын жасауды тапсырды, қазір олар Краковтағы Вавель соборы кітапханасында сақталады. Үйленгеннен кейін Юдит өзін София деп атауға көшті, мүмкін, Владислав I-нің бірінші әйелі, Богемиялық Юдиттен өзін ажырату үшін. Юдит Швабиялықтың Владиславпен болған қыздары – София (Владимир-Волынь князі Ярослав Святополковичке үйленген), Агнес (кейіннен Кведлинбург және Гандерсхайм аббаттарының әйелі) және аты белгісіз поляк билеушісінің әйелі болды. Ескі тарихшылардың айтуынша, оның үшінші қызы поляк билеушісімен емес, Аделаидамен (Вохбург маркграфы Диепольд III-ке үйленген) үйленген. Юдит Польшаның саяси өміріне зор ықпал еткен болуы мүмкін. Ол Сиецехтің сүйіктісі, граф-палатин және елдің нақты басшысы болған деп есептеледі. Юдит Сиецехке елді басып алу жоспарларында белсенді түрде көмектесті; Миешко Болеславовичтің күдікті жағдайдағы өлімі, әлдебір граф-палатин мен Юдиттің бұйрығымен болған болуы мүмкін. Сиецехтің көмегімен Юдит күйеуін Владислав I-нің бірінші ұлы Збигневті (заңды емес болғанына қарамастан, мұрагерлікке үміткер болып көрінетін) Кведлинбург аббатханасына, онда оның әпкесі Аделаида әйел болып қызмет ететін, жіберуге көндірді; сондай-ақ, олар Владислав I-нің жалғыз заңды ұлы Болеслав Врымутпен одақтасуды қалады, ол оның Богемиялық Юдитпен бірінші некесінен туған. Сиецех пен Юдиттің елді басып алу жоспарларын білгеннен кейін Болеслав пен Збигнев одақтас болды. Екі бауыр да билікті өздеріне беруді талап етті. Ақырында, бауырлар арасындағы одақты бұзуға жасалған әрекеттерден кейін Сиецех жеңіліске ұшырап, қызметтен алынып, жер аударылды (шамамен 1100–1101 жылдар). 4 маусымда 1102 жылы герцог Владислав I қайтыс болды. Ел Болеслав III және Збигнев арасында бөлінді. Юдиттің қайтыс болған күні тарихшылар мен интернеттегі дереккөздер арасында даулы мәселе болды. Барлық белгілі дереккөздерде 14 наурыз дұрыс күн деп көрсетілгенімен, жылды анықтау қиын. Дереккөздер оның 1092–1096 жылдар аралығында қайтыс болғанын көрсетеді, бірақ бұл күмәнді көрінеді, өйткені 1105 жыл шамасында Болеслав III онымен келісімге келгені белгілі, онда Юдит мол жерлерге ие болу құқығын алды, ал оның орнына герцогтың жартылай бауыры Збигневпен саяси күресте бейтараптығын сақтауға кепілдік берді. Осылайша, ол одан кейін қайтыс болды. Жерар Лабуда Юдиттің өмірінің соңғы жылдарын Вохбург және Чам графы Диетпольд III-нің әйелі, оның (болжамды) қызы Аделаидамен бірге Регенсбургте өткізгенін айтты; Аделаида мен граф Диетпольд III арасындағы неке 1110–1118 жылдар аралығында болғандықтан, Юдит одан кейін, едәуір қарттық шағында қайтыс болды деп есептеледі. Оның жерленген жері – Австриядағы Адмонт аббаттығы, бұл теорияны растайды.
In 1089, Judith married Duke Władysław Herman of Poland. This union considerably benefited German Polish relations; on the occasion of the wedding, Emperor Henry IV commissioned to St. Emmeram's Abbey in Regensburg the creation of Gospel Books to the Polish court, now kept in the library of the Wawel Cathedral chapter in Kraków. After her marriage, Judith changed her name to Sophia, perhaps to distinguish herself from Władysław I's first wife, Judith of Bohemia. Judith of Swabia's daughters with Władysław were Sophia(?) (who married Prince Yaroslav Sviatopolkovich of Vladimir Volynia), Agnes (later abbess of Quedlinburg and Gandersheim), and the wife of a Polish lord whose name is not known. According to older historians his third daughter did not marry a Polish lord, but was Adelaide (who married Margrave Diepold III of Vohburg). Judith probably had a big impact on Poland's political life. It is believed that she was the mistress of Sieciech, the count palatine and true governor of the country. Judith actively aided Sieciech in his schemes to take over the country; the death of Mieszko Bolesławowic under mysterious circumstances was, in all probability, caused by orders of the Count Palatine and Judith. With the help of Sieciech, Judith convinced her husband to send Władysław I's first born son Zbigniew (who seems to be a strong candidate to the succession despite his illegitimacy) to Quedlinburg Abbey where her sister Adelaide was abbess; also, they wanted an eventual alliance with the only legitimate son of Władysław I, Bolesław Wrymouth, born from his first marriage with Judith of Bohemia. After discovering the plans of Sieciech and Judith to take over the country, Bolesław and Zbigniew became allies. Both brothers demanded that the reigns of government should be handed over to them. Eventually, after some attempts to break the alliance between the brothers, Sieciech was defeated, deposed and exiled (ca. 1100–1101). On 4 June 1102 Duke Władysław I died. The country was divided between Bolesław III and Zbigniew. Judith's date of death was disputed among historians and web sources. Although 14 March is stated as the correct day in almost all the known sources, in the case of the year is more difficult to ascertain. Sources established that she died between 1092–1096, but this seems improbable, because is known that around 1105, Bolesław III entered into an agreement with her, under which, in exchange for abundant dower lands, Judith guaranteed her neutrality in the Duke's political contest with his half brother Zbigniew. Thus, she died after that date. Gerard Labuda stated that Judith spent her last years of life in Regensburg with her (supposed) daughter Adelaide, wife of Count Dietpold III of Vohburg and Cham; since the date of the marriage between Adelaide and Count Dietpold III was ranked between 1110–1118, it is assumed that Judith died after the latter year, at a relatively advanced age. Her place of burial, Admont Abbey in Austria, apparently confirm this theory.