Кіріспе

Польшаның жоғары герцогинясы, Гедвига Силезиялық (Święta Jadwiga Śląska), сондай-ақ Андхтың Гедвигасы (Heilige Hedwig von Andechs, Hedvigis; 1174 – 15 қазан 1243), Баварияның Андх әулетінің мүшесі, 1201 жылдан бастап Силезия герцогинясы, ал 1231 жылдан бастап Ұлы Польша герцогинясы болды, сондай-ақ 1232 жылдан 1238 жылға дейін Польшаның жоғары герцогинясы болды. Оны 1267 жылы Рим папасы Клемент IV қасиетті деп жариялады.

Өмір

Андхс графы Бертольд IV, Карниола және Истрия маркграфы және оның екінші әйелі Агнес Веттиннің қызы, ол Бавария герцогтығындағы Андхс қамалында дүниеге келді. Оның үлкен әпкесі Агнес Франция королі Филипп II-ге (1200 жылы некесі жойылған) тұрмысқа шықты, ал оның әпкесі Гертруда (1213 жылы қаза тапқан) Венгрия королі Андрей II-ге үйленді, ал ең кіші Матильда (Мехтильд) Франкониядағы Китцинген бенедикттік аббаттығының әйелі болды, онда Гедвига да білім алды. Гедвигтің ағасы Бамберг епископы Экберт, Андхс-Мерания графы болды. Тағы бір ағасы – Калокса архиепископы және Аквилея патриархы Бертольд, ал оның ағасы Генрих, Истрия маркграфы Карниоланың алғашқы иесі болды. Әпкесі Гертруда арқылы ол Венгрияның Елизаветасының тәтесі болды.

Герцогиня жұбайы

Он екі жасында Гедвига Пьяст әулетінен Болеслав Тальдың ұлы және мұрагері Генрих І-ге үйленді. 1201 жылы Генрих әкесінен билікке келген соң, ол бірден Пьяст туыстарымен күресуге мәжбүр болды, бастапқыда оның ағасы, Миешко IV Tanglefoot герцогы, Ополе Жоғарғы Силезия герцогтігін дереу басып алды. 1206 жылы Генрих пен оның туысы, Ұлы Польшаның герцогы Владыслав III Spindleshanks, Силезияның Любуш жерін Калиш аймағымен алмастыруға келісті, бұл Владыслав III-нің немере інісі Владыслав Одоничтің қатты наразылығын тудырды. 1227 жылы Генрих Пьяст туыстарымен кездесу үшін Гасаваға барғанда, өмірін қиындықпен сақтап қалды, ал Жоғарғы герцог Лешек I Ақ Владыслав Одоничтің ықпалымен Померелия герцогы Свиетопельк II-нің адамдары тарапынан өлтірілді. Келесі жылы Генрихтің одақтасы Владыслав III Spindleshanks Лешек I-нің орнына Жоғарғы герцог болды; алайда, ол әлі де Ұлы Польшадағы немере інісімен дауласып жатқандықтан, Генрихті Краковтағы өкілі етіп тағайындады, осылайша Силезия герцогы тағы да Серинат провинциясы үшін болған дауға тартылды. 1229 жылы ол Мазовия герцогы Конрад I-нің қарсыластарымен бірге Плоцк қамалында тұтқындалды. Гедвига Генрихтің босатылуы үшін Плоцкқа барып, оны босатуға қол жеткізді. Оның әрекеттері күйеуінің билігін нығайтты: 1231 жылы поляк Жоғарғы герцогы Владыслав III Spindleshanks қайтыс болғаннан кейін Генрих Ұлы Польша герцогы болды, ал келесі жылы Краковта Жоғарғы герцог атанды. Осылайша, ол 1138 жылғы Болеслав III Krzywousty-ның өсиетіне сәйкес, Силезия мен Серинат провинциясын басқару құқығына ие болған Владыслав II-нің Силезиялық Пьяст әулетінің алғашқы өкілі болды.

Жесір

1238 жылы қайтыс болғаннан кейін Генрих Гедвигтің өтініші бойынша 1202 жылы құрған цистерциандық әйелдер монастырінде, Тржебница абаттығында (Kloster Trebnitz) жерленді. Гедвиг сүйікті күйеуінің өлімін сеніммен қабылдады. Ол былай деді:
"Құдайдың еркіне қарсы келесіз бе? Өміріміз Оның қолында." Жесір әйел монастырға көшіп барды, оны қызы Гертруда басқарды, діни киім киіп, дінге келуші әйел ретінде өмір сүрді, бірақ шүкірлік етуге ант бермеді. Ол Силезия жеріне Киелі Рим империясынан көптеген неміс дін қызметкерлерін, сондай-ақ Остсиедлунг кезінде көптеген қалалар, кенттер мен ауылдарды құрған неміс қоныс аударушыларын шақырды, сонымен қатар Силезияның шөлейт жерлерін егін шаруашылығына пайдаланды. Гедвиг пен Генрихтің бірнеше қызы болды, бірақ Генрих II ғибадатты, оның әкесі Силезия герцогы және Польшаның жоғары герцогы болған жалғыз ұлы ғана тірі қалды. Бірақ 1241 жылы Польшаға моңғолдар шапқанда, император Фридрих II-нің қолдауына үміттенген жесір әйелдің ұлы қаза тапты. Польшаның қайта бірігу үміті жойылды, тіпті Силезия да Генрих II-нің ұлдарының басқаруымен көптеген Пиаст герцогтықтарына бөлінді. Гедвиг пен оның келіні, Генрих II-нің жесірі Анна Богемиялық Легниц Полесіндегі шайқас орнында Бенедикт монастырын салды, ол Богемиядағы Опатовицеден келген монахтармен қоныстанды. Гедвиг пен Генрих өте ізгі өмір сүрді, Гедвиг өте ынталы дінші болды. Ол күйеуіне Новгород Бобрзанскидегі (Naumburg) Августин протопресвитериясын және Олесница Маладағы (Klein Oels) Тамплиерлер орденінің командирлігін сыйлауға көмектесті. Гедвиг кедейлерге, жесірлерге және жетімдерге көмектесті, аурулар мен мәйіттерге арналған бірнеше ауруханалар құрды және барлық байлығын шіркеуге берді. Ол ешкімді көңілсіз қалдырмады, бірде он апта бойы кедей әйелге «Пәтерша дұғасын» үйретті. Аңыз бойынша, ол тіпті қыста да жалаң аяқ жүрді, ал Вроцлав епископы оған аяқ киім киюге кеңес бергенде, ол оларды қолында алып жүрді. XVII ғасырға қарай, Гедвиг Римге қажылық сапармен барғанда, Австриядағы Бад-Зелльде тоқтады, онда бүгін де оның атымен аталатын шипалы су көзі пайда болды. 1773 жылы Пруссия патшасы Ұлы Фридрих Бірінші Силезия соғысында Силезияның көп бөлігін бағындырып, қосып алғаннан кейін Берлиндегі Санкт-Гедвиг шіркеуін католик жоғарғы Силезиядан келген қоныс аударушылар үшін салды, ол 1930 жылдан бері Берлиннің Рим-католик архиепископтығының соборы болып табылады. Силезиядан немістердің көп бөлігі қуылғаннан кейін, неміс силезиялықтары Гедвигтің құрметін Германияның қалған бөлігіне жеткізді. 2020 жылдың наурыз айында Гедвигтің ғасырлар бойы жоғалып кеткен қалдықтары табылғаны хабарланды. Оның қалдықтары Тржебницадағы оның қасиетті орнында, Гедвигтің есімін растайтын жазуы бар мырыш тақтасы бар күміс лақетте табылған. Силезиялық Гедвигтің құрметіне жасалған көзілдіріктер Гедвиг көзілдірігі деп аталады.