Австралия дауысы: Cooee шақыруының тарихы

Кіріспе

Австралияда назар аудару, жоғалған адамдарды табу немесе өзінің орнын көрсету үшін қолданылатын дауыс. "Куи!" (/'//k//uː//iː/) – Австралияда пайда болған, назар аудару, жоғалған адамдарды табу немесе адамның орнын көрсету үшін айтылатын шақыру. Дұрыс орындалғанда – қатты және көкейкесті – "куи" дауысы едәуір қашықтыққа жетеді. Бір адамның "куи" шақыруының қашықтығы бәсекелестік мақтанышқа айналуы мүмкін. Бұл – орманның табиғи дыбыстарынан ерекшеленетін көмек шақыруы. "Куи" сөзі Сидней аймағындағы австралиялық аборигендердің дхаруг тілінен шыққан. Аборигендер бұл дауысты алыстан байланысу үшін қолданған. "Coo ee" әдетте "ee" дыбысымен аяқталып, ұзын дауысты, қатты және көтеріңкі интонациямен айтылатын. Кейіннен осы шақыруды колониялық қоныс аударушылар қабылдап, оны, әсіресе орманды жерлерде, кеңінен сигнал ретінде пайдаланған. Бұл "кел" дегенді білдіреді және қазір Австралияда алыстан шақыру ретінде жиі қолданылады.

Тарих және қолданылуы

Коуи аборигендік тегінде болғандықтан, оны кейбір аборигендер мыңдаған жылдар бойы қолданған болуы мүмкін. "Ку-и" деген аборигендік шақырылысына қатысты алғашқы жазба – Корольдік теңіз флотының офицері, Австралияға бірінші флотпен бірге барған "Сириус" кемесінің экипажының мүшесі Дэниел Саутвеллдің құжаттарында. Ол 1788 жылдан 1791 жылдың наурызына дейін Сиднейде болған кезінде күнделік жазып, анасы мен ағасымен хат алмасып жүрді. Саутвеллдің хаттарында Порт-Джексон ауданындағы аборигендер туралы көптеген мәліметтер және олардың тілінің қысқаша сөздігі жазылған. Саутвелл өзінің еңбектерінде 'келу' етістігін "Coo sé, Cō cé, Cō eé, Cō é" деп көрсеткен. Франсис Барральер 1802 жылы экспедиция кезінде жергілікті аборигендердің қазіргі Оукдейлдің маңында, Жаңа Оңтүстік Уэльсте "куи" шақырылысын пайдаланғанын жазды. 1832 жылы бір адам жергіліктілердің лагеріне күтпеген жерден келгенін баяндаған зерттеуші Томас Митчелл былай деп жазды: "Оның алғашқы пайда болуы жергіліктілердің әдептілік ережелеріне мүлдем қайшы келді, себебі олардың отына бір шақырым жеткенше, дауыспен хабар беруі керек еді". Ол бұдан әрі түсіндірді, cooey – "туған жерлілердің орманның қашықтығында бір-біріне хабарласу тәсілі. Ол біздің "холла" немесе "халу" шақырылысымыздан әлдеқайда ыңғайлы, сондықтан оны Жаңа Оңтүстік Уэльстің отарлаушылары кеңінен қолданады". Митчеллдің байқауы Коуиді қолдану Сидней маңындағы жағалау мен таулармен ғана шектелмейтінін, бірақ аборигендер тарапынан кеңінен қолданылғанын және 1830 жылдары отарлаушылар тарапынан да кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Тасманияға миссионер болып келген жазушы, пастор Джон Уэст 1852 жылы "куи" "метрополияның (яғни Лондон) белгілі бір аудандарында беймәлім емес" екенін хабарлады. 1864 жылы ағылшын жаргонының сөздігінде: "Cooey, Австралияның бұтасындағы шақырылыс, қазір Лондон көшелерінде жиі естіледі", – делінген. Сэр Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс жұмбақтарының бірі "куи" сөзін қолданумен байланысты. "Боскомб аңғарының құпиясы", алғаш рет 1891 жылы жарық көрді, ішінара шешілді, өйткені Холмс басқалардың ешқайсысы сияқты емес, осы шақырылысты австралиялықтардың арасында кеңінен қолданылатынын мойындады. 1917 жылы ағылшын-уэльс ақыны Эдвард Томас әйелі Хеленмен қоштасу сөзі ретінде "ку-и" сөзін қолданды, ол ешқашан қайтып келмеген Батыс майданға кетті; бұл факт 2014 жылы Глазгодағы естелік шарасында атап өтілді. "Cooee ішінде" деген тіркес австралиялық жаргонында "басқаруға болатын қашықтықта" деген мағынаны білдіреді. Бұл тіркес көбінесе теріс мағынада қолданылады (мысалы, "сіз тіпті cooee ішінде емессіз", яғни жақын емес немесе алыс). Тағы бір мысал: "Олар жоғалып кеткендерін және көмекке шақыруға ешкім жоқ екенін түсінді". Бұл сөз абстрактілі түрде де қолданылады (мысалы: "Сіздің ойыңызша, олар осы жерді қайта жөндеуге қанша ақша жұмсады?" "Ох, білмеймін, бес мың доллар ма?" "Сіз тіпті 25 мыңға жетпейсіз!"). "Куи" сөзі көптеген ұйымдардың, жерлердің және тіпті оқиғалардың атауына айналды. Олардың ішіндегі ең тарихисы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өткен Коуи маршы болуы мүмкін. Оны Сиднейдің солтүстік-батысындағы Гилгандра, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатынан 35 адам ұйымдастырды, соғысқа деген ынта 1915 жылы алғашқы қазалар тізімінен кейін төмендегеннен кейін, жаңа сарбаздарды іздеу мақсатында. Олар Сиднейге қарай "Ку-и!" деп айқайлап жүрді, басқаларды да келіп, әскерге тіркелуге шақыру үшін. Бір плакатта "Келесіз бе, келмейсіз бе?" деп жазылған. Олар 12 желтоқсанда Сиднейге жеткенде, топтың саны 277-ге жетті. Осы оқиғаның құрметіне Гилгандрда қазан айында жыл сайын Коуи фестивалі өткізіледі. Басқа Коуи фестивальдері де бүкіл Австралияда өтеді. Ричард Уайт шақырылыстың саналы түрде ұлтшылдық мағынаға ие болуы арқылы австралиялық ұлттылықты көрсетудің маңызды құралы екенін көрсетеді. Ол сондай-ақ оның Империяға, Жаңа Зеландия мен Оңтүстік Африкаға таралуын да баяндайды.

As Cooee is of Aboriginal origin, it is likely to have been in used by some Aboriginal peoples, for many thousands of years. The first recorded reference to the Aboriginal 'coo ee' call is in the papers of Daniel Southwell, an officer of the Royal Navy and member of the crew of HMS Sirius that sailed with the First Fleet to Australia. He kept a journal and corresponded with his mother and uncle during his period in Sydney from 1788 to March 1791. Southwell's letters had many references to the Aboriginal people of the Port Jackson district and included a brief vocabulary of their language. In his papers Southwell listed the verb 'to come' as "Coo sé, Cō cé, Cō eé, Cō é". Francis Barrallier, during his expedition in 1802, recorded the local Aboriginal people using the 'cooee' call near what is now Oakdale, New South Wales. The explorer Thomas Mitchell, recording an incident in 1832 where one of his men came unexpectedly upon a native camp, wrote that "his debut [was] outrageously opposed to their ideas of etiquette, which imperatively required that loud cooeys should have announced his approach before he came within a mile of their fires." He further explained in a footnote, that a cooey was "The natives' mode of hailing each other when at a distance in the woods. It is so much more convenient than our own holla, or halloo, that it is universally adopted by the colonists of New South Wales." Mitchell's observation indicates that the use of Cooee was not confined to the coast and mountains near Sydney, but was used more widely, by Aboriginal peoples, and by the 1830s was also widely used by the settler colonists. Author and missionary to Tasmania, Reverend John West, reported in 1852 that "cooey" was "not unknown in certain neighbourhoods of the metropolis" (i. e., London). In 1864, an English slang dictionary reported: "Cooey, the Australian bush call, now not unfrequently heard in the streets of London". One of Sir Arthur Conan Doyle's Sherlock Holmes mysteries hinges on the use of "cooee". "The Boscombe Valley Mystery", first published in 1891, is solved partly because, unlike everyone else, Holmes recognises the call as one commonly used among Australians. In 1917, the Anglo Welsh poet Edward Thomas used "coo ee" as the parting word with his wife Helen, on leaving for the Western Front from which he never returned; a fact commemorated at a 2014 Remembrance service in Glasgow. The expression "within cooee" has developed within Australian as slang for "within a manageable distance". It is often used in the negative sense (i. e. "you're not even within cooee", meaning not close to or, a long way off). Another example would be: "They realised they were lost and there was no one within cooee". It is also use in the abstract (e. g. "How much do you think they spent redoing this place?" "Oh, I don't know, five thousand dollars?" "You're not even within cooee—twenty five thousand!"). The word cooee has become a name of many organisations, places and even events. Perhaps the most historic of these was the Cooee March during the First World War. It was staged by 35 men from Gilgandra, New South Wales, northwest of Sydney, as a recruiting drive after enthusiasm for the war waned in 1915 with the first casualty lists. They marched to Sydney calling "Cooee!" to encourage others to come and enlist. A poster read "Coo ee – Won't you come?". When they reached Sydney on 12 December, the group had grown to 277. To this day, Gilgandra holds a yearly Cooee Festival in October to commemorate the event. Other Cooee Festivals occur across Australia. Richard White indicates the important means of demonstrating Australian nationality with the call taking on a consciously nationalistic meaning. He also documents its spread through the Empire, to New Zealand and South Africa.