Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1946 жылы Польшаның Кильце қаласында еврейлерге қарсы зорлық-зомбылық оқиғасы болды. 1946 жылғы Кильце погромы.
1946 outbreak of anti Jewish violence in Kielce, Poland
the 1946 pogrom
Кильце погромы – 1946 жылдың 4 шілдесінде Польшаның Кильце қаласында поляк сарбаздары, полиция қызметкерлері және азаматтардың еврей қауымдық орталығында жиналған босқындарға жасаған зорлық-зомбылық шабуылы. Осы оқиғада 42 еврей қаза тауып, 40-тан астам адам жарақат алды. Кейін Польша соттары осы қылмысқа қатысқан тоғыз адамды өлім жазасына кесті.
The Kielce pogrom was an outbreak of violence toward the Jewish community centre's gathering of refugees in the city of Kielce, Poland, on 4 July 1946 by Polish soldiers, police officers, and civilians during which 42 Jews were killed and more than 40 were wounded. Polish courts later sentenced nine of the attackers to death in connection with the crimes.
Өмірбаян
Еврейлер мен еврей емес поляктар арасындағы қарым-қатынас соғыстан бұрын-ақ шиеленіскен болатын, себебі парламент мүшелері мен дін қызметкерлері антисемиттік үгіт таратты. Алина Скибиньска мен Иоанна Токарска Бакирдің сөзіне сәйкес, 1930 жылдары «қоғамдастықтар арасындағы қарым-қатынас апартеидке ұқсап бара жатқан» еді. Польшаны немістер басып алған кезде, Кильце және оның төңірегіндегі ауылдар нацистердің соғысқа дейінгі еврей халқын толығымен этникалық тазартудан өткізді, олардың көпшілігі Холокост кезінде қаза болды. 1946 жылдың жазында шамамен 200 еврей, олардың көпшілігі бұрын Кильцеде тұрған, нацистік концлагерьлерден немесе Кеңес Одағындағы паналаудан оралды. Олардың 150-160-ы Planty-дегі Кильце воеводиясының еврей комитеті басқаратын бір ғимаратқа орналасты. Генрих Бляшчик 1998 жылға дейін оқиға туралы үнсіздік сақтады, содан кейін польшалық журналиске берген сұхбатында ешқашан ұрланбағанын, бірақ жақын маңдағы ауылда «белгісіз отбасымен» бірге тұрғанын және оған жақсы қарағанын мойындады. Ол жоғалып кетуіне әкесінің хабардар екенін және коммунистік қауіпсіздік қызметінің ұйымдастырғанын түсіндірді. Үйіне оралғаннан кейін әкесі оған болған оқиға туралы ештеңе талқыламауды және сұраған жағдайда тек «еврейлер ұрлады» деген әңгімені ғана айтуды бұйырды. Оны 1946 жылдан кейін де үндемеуге қорқытты, ол Польшадағы коммунистік үкімет құлағанға дейін үнсіздік сақтады. Азаматтық милиция ұрлық туралы хабарларды таратты және еврей емес поляк балаларының денелерін іздеуді жоспарлап отырғанын жариялады, олардың діни мақсаттар үшін өлтірілгені және сол үйде сақталғаны туралы айтылды, нәтижесінде көптеген жазық адамдар жиналды. АҚШ Мемориалдық мұражайы «Кильце погромының жаппай зорлық-зомбылығы жергілікті антисемитизмнің тамыр терең тарихынан туындады – әсіресе еврейлерді христиан балаларының қанын діни ритуалдар үшін пайдаланды деген жалған айыптаулар (бұл «қанға батырылған жала» деп белгілі) еврей Холокосттан аман қалғандардың Польшаға оралуын тоқтату мақсатында жасалды» деді.
Relations between Jewish and non Jewish Poles were already strained before the war, as antisemitic propaganda was spread by members of parliament and clergy. According to Alina Skibińska and Joanna Tokarska Bakir, during the 1930s "the relations between the communities began to increasingly resemble apartheid." During the German occupation of Poland, Kielce and the villages around it were completely ethnically cleansed by the Nazis of its pre war Jewish community, most of which perished in The Holocaust. By the summer of 1946, some 200 Jews, many of them former residents of Kielce, had returned from the Nazi concentration camps or refuge in the Soviet Union. About 150–160 of them were quartered in a single building administered by the Jewish Committee of Kielce Voivodeship at Planty, Henryk Błaszczyk remained publicly silent about the events until 1998, when, in an interview to a Polish journalist he admitted he was never kidnapped but was living with an "unknown family" in a nearby village and was treated well. He perceived his disappearance as happening with his father's awareness and concerted by the communist security service. After returning home he was categorically commanded by his father not to discuss anything that happened and reaffirm only the story of "Jewish abduction" if ever asked. He was threatened to keep quiet long after 1946, which he did out of fear until the end of communist rule in Poland. Civic Militia publicised the rumours of the kidnapping and further announced that they were planning to search for the bodies of non Jewish Polish children supposedly ritually murdered and kept in the house, resulting in the gathering of civilian spectators. The United States Memorial Museum states "the mass violence of the Kielce pogrom drew on an entrenched local history of antisemitism—especially false allegations accusing Jews of using the blood of Christian children for ritual purposes (a charge known as a “blood libel”)—with the intent of discouraging the return of Jewish Holocaust survivors to Poland"
Коммунистік үкіметтің реакциясы
Польшаның коммунистік үкіметінің бірден-бір реакциясы – погромды Польшаның тәуелсіздігі үшін күресіп жатқан астыртын ұйымдарға таңуға тырысу болды, олар Польшаның эмиграциядағы үкіметін қолдаған антикоммунистік құрылымдардың форма киген мүшелерінің наразылықты қоздырғанын айтты. Еврей құрбандарының жерлеу рәсімінде қоғамдық қауіпсіздік министрі Станислав Радкиевич бұл погромды "Польша үкіметінің батыстағы өкілдері мен генерал Андерс жасаған қылмыс, және Аудан армиясының сарбаздарының келісімімен жасалған" деп мәлімдеді. Сол кездегі басқа да ресми мәлімдемелер де осы бағытты ұстанды. Коммунистік режимге қарсы "реакциялық элементтерге" кінәлауға жасалған алғашқы әрекеттерден кейін, Коммунистік партия саясатын өзгертті. Партияның меморандумдары мен ішкі есептерінде жергілікті халықтың құрбандарға қандай да бір көңіл көрсетпегені және қылмыскерлерді ашық айыптауға дайын болмағаны көрсетілді. 1946 жылдың шілдесінде Радомның ақпарат және насихат бөлімінің баяндамасында "Кильцедегі еврейлерге жасалған погром біздің қоғамның көптеген топтары тарапынан моральдық қолдауға ие болды" делінген. Гросс айтуынша, Коммунистік партия погромды жария түрде айыптамауға шешім қабылдады, себебі сол кезде партия "поляк халқының жүрегі мен санасын жеңіп алу үшін күресіп жатқан" еді. 1946 жылдың шілдесінде Орталық Комитеттің бюросы погром мәселесін күн тәртібіне қоймады, ал партияның жоғары лауазымды шенеуніктер ұсынған құжаттар мен басқа да ішкі есептер погромды қоғамның "паразиттік элементтеріне" қарсы халықтың ашуының көтерілісі ретінде сипаттады. Гросс соңғы қорытындысында соғыстан кейінгі Польшада "еврейлер коммунизмнен қашып, Израильге кетіп бара жатқанда, коммунистер поляк қоғамында қолдау базасын кеңейту үшін саяси тұрғыдан еврейлерден қашып бара жатқан" деді. Коммунистік режим 1981 жылдың желтоқсанында "Солидарность" газетінде мақала жарияланғанға дейін оқиғаның мән-жайларын қосымша зерттеуге қарсылық көрсетті. Бірақ репрессивті үкімет қайта орнатылғаннан кейін, 1989 жылы коммунизм құлағанға дейін зерттеу үшін архивтерге қол жеткізу мүмкін болмады, сол кезде көптеген куәгерлер қайтыс болған еді. Кейіннен погромға қатысты көптеген құжаттар өрт сөндіру арқылы немесе әскери билік тарапынан қасақана жойылған деген мәлімдеме тарады.
One immediate reaction of the Communist government of Poland was to attempt to blame the pogrom on Polish independence underground, alleging that uniformed members of anti communist formations backing the Polish government in exile were egging the mob on. At the funeral of the Jewish victims, the Minister of Public Security, Stanisław Radkiewicz, stated that the pogrom was "a deed committed by the emissaries of the Polish government in the West and General Anders, with the approval of Home Army soldiers." Other early official statements at the time followed this line. After these initial attempts to blame the pogrom on "reactionary elements" opposed to the Communist regime, the Communist Party changed its policy. Party memoranda and internal reports pointed out that the local population felt no sympathy for the victims and was unwilling to publicly condemn the perpetrators. The July 1946 report of the Radom Department of Information and Propaganda noted that "the Jewish pogrom in Kielce met with the moral approval of many groups in our society". According to Gross, the Communist Party decided not to publicly condemn the pogrom because at the time it was "deeply committed to the struggle for the hearts and minds of the Polish population". In July 1946, the Secretariat of the Central Committee did not place on the agenda the issue of the pogrom, and documents submitted by high party officials and other internal reports described the pogrom as an explosion of popular anger against the "parasitic elements" of society". Gross concludes that in post war Poland, "while Jews were literally running away from Communism" and leaving for Israel, "the Communists were politically running away from the Jews", in an effort to expand their consensus base in Polish society. Additional investigation into the circumstances of the massacre was opposed by the communist regime until the era of Solidarity, when in December 1981 an article was published in the Solidarity newspaper Tygodnik Solidarność. However, the return of repressive government meant that files could not be accessed for research until after the fall of Communism in 1989, by which time many eyewitnesses had died. It was then discovered that many of the documents relating to the pogrom had been allegedly destroyed by fire or deliberately by military authorities.
Сынақтар
1946 жылдың 9-11 шілдесі аралығында Жоғарғы әскери сот 12 азаматты погромға қатысқаны үшін соттады. Тоғыз адам өлім жазасына кесіліп, Болеслав Бируттың бұйрығымен келесі күні оққа отырылды. Қалған үшеуі 7 жыл, 10 жыл және өмір бойына түрмеге жабылды. Барлығы 10 сот өтті, нәтижесінде 39 адам сотталды. Қақтығыстарға қатысқан деген күдікпен ұсталған милиция қызметкерлері мен UB офицерлерінің соттары қыркүйек және қазан айларында өтті. Нәтижесінде бірнеше айыпталушы түрмеге қамалды, ал бірнешеуінің лауазымы төмендетілді. 18 қарашада 15 азамат сотталды, олардың тоғызы кінәлі деп танылды. Біреуі өмір бойына түрмеге кесілді, ал қалғандары 2 жылдан 15 жылға дейін түрмеге қамалды. 3 желтоқсанда тағы 7 әскери қызметкер сотқа тартылып, түрмеге жіберілді. 13 желтоқсанда Киелцедегі UB коменданты Владислав Спихай Собчиньский және екі милиция командирі Кузьницкий мен Гвяздовичтің ісі қарастырыла бастады. Олардың ішінде Кузьницкий ғана (1947 жылы қайтыс болды) кінәлі деп танылып, бір жылға бас бостандығынан айырылды. Киелце воеводшасының азаматтық милициясының командирі, майор Виктор Кузьницкий, "халықты тоқтатуға тырыспағаны үшін" бір жылға сотталды. Одан басқа, жоғары шенді милиция офицері тек қана өлген адамнан аяқ киім ұрлағаны үшін жазаланды. Мазурдың Фиш отбасын өлтіруіне қатысты түсіндірмесі қабылданды. Ал аймақтық UBP басшысы, полковник Владислав Собчиньский және оның адамы кез келген қылмыс жасағандары үшін ақталды. Погромға ресми реакцияны Анита Празмовска "Суық соғыс тарихы", 2-том, 2-сан да сипаттаған:
Between 9 and 11 July 1946, twelve civilians were tried by the Supreme Military Court for participating in the pogrom. Nine were sentenced to death and executed the following day by firing squad on the orders of Bolesław Bierut. The remaining three received prison terms of 7 years, 10 years, and life. Overall, 10 trials were held, resulting in 39 convictions. The trials of militiamen and UB officers suspected of participating in the riots took place in September and October. As a result, several defendants were sentenced to prison and several were demoted. On 18 November, 15 civilian were tried, of which nine were found guilty. One was sentenced to life in prison, while the others received prison terms ranging from two to 15 years. On 3 December, 7 more soldiers were tried and received prison terms. On 13 December, the trial of the UB commandant in Kielce, Władysław Spychaj Sobczyński, and two militia commanders, Kuźnicki and Gwiazdowicz, started. Of them, only Kuźnicki (who died in 1947) was found guilty and sentenced to one year in prison. Aside from Kielce Voivodeship's Civic Militia commandant, Major Wiktor Kuźnicki, who was sentenced to one year for "failing to stop the crowd", only one high ranking militia officer was punished — for the theft of shoes from a dead body. Mazur's explanation regarding his killing of the Fisz family was accepted. Meanwhile, the regional UBP chief, Colonel Władysław Sobczyński, and his men were cleared of any wrongdoing. The official reaction to the pogrom was described by Anita J. Prazmowska in Cold War History, Vol. 2, No. 2:
"Көрініп тұрғанындай, алғашқы тергеулер басталған және сот өтіп жатқан кезде, тәртіптік шаралар қолданудан бас тарту туралы саяси шешім қабылданды. Бұл сотқа дейінгі тексерулерде анықталған өте алаңдатарлық дәлелдерге қарамастан болды. Дәлелдердің саяси тұрғыдан сезімтал болғандықтан MO және UBP командирлерін жазаламау туралы нұсқаулар берілген болуы мүмкін. Әскери прокурордың тыңдаған мәліметтері осы екі қауіпсіздік қызметтеріндегі үлкен ұйымдық және идеологиялық әлсіздіктерді көрсетті." 1946 жылдың тамызында эмигранттардың саны отыз мыңға жетті. 1946 жылдың қыркүйегінде Польшадан он екі мың еврей кетіп қалды. Ұлыбритания Польшадан еврейлердің көшіп кетуін тоқтатуды талап етті, бірақ олардың қысымы көбінесе нәтижесіз болды.
<blockquote>"Clearly, during the period when the first investigations were launched and the trial, a most likely politically motivated decision had been made not to proceed with disciplinary action. This was in spite of very disturbing evidence that emerged during the pre trial interviews. It is entirely feasible that instructions not to punish the MO and UBP commanders had been given because of the politically sensitive nature of the evidence. Evidence heard by the military prosecutor revealed major organisational and ideological weaknesses within these two security services." In August 1946 the number of emigrants increased to thirty thousand. In September 1946, twelve thousand Jews left Poland. Britain demanded that Poland halt the Jewish exodus, but their pressure was largely unsuccessful.
Католик шіркеуінің реакциясы
Кильцедегі қастандыққа алты ай бұрын, Ханука мерекесін тойлау кезінде жергілікті еврей қауымының штаб-пәтеріне қол гранатасы тасталды. Еврей қауымының кеңесі Кильце епискобы Чеслав Качмарекке [pl] жүгініп, поляк халқына еврейлерге шабуыл жасаудан бас тартуға үндеу жасауын сұрады. Епископ "Еврейлер өздерінің жеке істерімен айналысып жүргенде Польша оларға мүдделі болды, бірақ еврейлер Польша саясатына және қоғамдық өміріне араласа бастағанда, поляктардың ұлттық құндылықтарын қорлады" деп жауап берді.
Six months before the Kielce pogrom, during the celebration of Hanukkah, a hand grenade had been thrown into the headquarters of the local Jewish community. The Jewish Community Council had approached the Bishop of Kielce, Czesław Kaczmarek [pl], requesting that he admonish the Polish people to refrain from attacking the Jews. The bishop refused, replying that "as long as the Jews concentrated upon their private business Poland was interested in them, but at the point when Jews began to interfere in Polish politics and public life, they insulted the Poles' national sensibilities".
Еске алу
Коммунизм құлағаннан кейін Киелцеде бірнеше ескерткіш тақталар ашылды. 1990 жылы сол кездегі «Солидарлық» жетекшісі Лех Валенсаның қатысуымен алғашқы тақта ашылды. Нью-Йорк қаласында тұратын суретші Джек Салдың құрбандарды еске алу үшін салған «Ақ/Жуылған II» ескерткіші 2006 жылдың 4 шілдесінде Киелцеде, погромның 60 жылдығына орай ашылды. Салтанатты ашылу рәсімінде Польша Республикасының Президенті Лех Качиньский оқиғаны «поляктар үшін қылмыс және үлкен ұят, ал Польша еврейлері үшін трагедия» деп бағалады. Президенттің мәлімдемесінде қазіргі демократиялық Польшада «антисемитизмге орын жоқ» делінген және поляк ұлтының антисемит бейнесін стереотип ретінде жалпылаудан бас тартты. 2010 жылы қалада құрбандарға арналған мазар ретінде тағы бір ескерткіш ашылды.
Following the fall of communism, several commemorative plaques were unveiled in Kielce. In 1990 the first plaque was unveiled following the involvement of then Solidarity leader Lech Wałęsa. A monument by New York City based artist Jack Sal entitled White/Wash II commemorating the victims was dedicated on 4 July 2006, in Kielce, on the 60th anniversary of the pogrom. At the dedication ceremony, a statement from the President of the Republic of Poland Lech Kaczyński condemned the events as a "crime and a great shame for the Poles and tragedy for the Polish Jews". The presidential statement asserted that in today's democratic Poland there is "no room for antisemitism" and brushed off any generalizations of the antisemitic image of the Polish nation as a stereotype. Another monument intended to be a representative grave for the victims, was unveiled in the city in 2010.