Футболдағы позициялық алмасу тактикасы

Кіріспе

Тоталь футбол (totaalvoetbal) – әрекеттегі футболдағы тактикалық жүйе, онда командадағы кез келген шеп ойыншысы кез келген басқа ойыншының рөлін орындай алады. Өз позициясынан шыққан ойыншыны оның командаласы ауыстырады, осылайша команданың жоспарланған ұйымдық құрылымы сақталады. Бұл өтімді жүйеде шеп ойыншысының ешқайсысы алдын ала белгіленген рөлде бекітілмейді; кез келген ойыншы шабуылшы, жартылай қорғаушы және қорғаушы ретінде кезекпен ойнай алады. Тек қана қақпашы белгілі бір позицияда тұруы керек. Тоталь футболдың тактикалық сәттілігі көбінесе командадағы әр футболшының бейімделу қабілетіне, әсіресе алаңдағы жағдайға қарай жылдам позицияларды ауыстыру дағдысына байланысты. Теория ойыншылардың бірнеше позицияда жайлы болуын қажет етеді; сондықтан, ол зиялы және техникалық жағынан жан-жақты ойыншыларды талап етеді. Бапкер Ринус Михельс бұл жүйені 1970 жылдары голландиялық «Аякс» клубында және Нидерланд ұлттық футбол құрамасында енгізгенімен белгілі. Дегенмен, кейбір авторлар 1930 жылдардағы австриялық «Вундертим» немесе 1950 жылдардағы Венгрияның «Алтын командасы» сияқты командаларды Тоталь футболға ұқсас стильде ойнағаны үшін айтады. Екі команда да Джимми Хоганның ықпалында болды, ал ол өз кезегінде комбинациялық ойынның ықпалына түсті. 1930 жылдардың басында австриялық бапкер және оның досы Хьюго Мейсльмен жұмыс істеу нәтижесінде Мейсльдің Австрия ұлттық футбол құрамасы («Вундертим» деп аталды) Тоталь футболды ойнаған алғашқы командалардың бірі болды. Хоганның ықпалы Австрия шекарасынан тысқары жерлерге де тарады, екі онжылдықтан кейін Венгрия ұлттық құрамасы (сонымен қатар «Алтын команда» деп те аталды) бапкер Густав Шебес басшылығымен ұқсас стильде футбол ойнады. Венгрия футбол федерациясының сол кездегі президенті Сандор Барч: «Джимми Хоган бізге футбол туралы барлығын үйретті», – деді. 1941 және 1947 жылдар аралығында аргентиналық «Ривер Плейт» клубы «La Máquina» (Машина) деп аталған керемет команда құрды, оның құрамында Карлос Муньос, Хосе Мануэль Морено, Адольфо Педернера, Анхель Лабруна және Феликс Лустау «жалған тоғыз» стилін және шабуыл позицияларын үнемі ауыстыруды жетілдірді. «La Máquina» бірнеше аргентиналық және халықаралық титулдарды жеңіп алды. 1940 жылдары ағылшын бапкері Джек Рейнольдс «Аякс» клубында Тоталь футболға ұқсас стильді енгізді, бұл голландиялық клубтың маңыздылығын арттырып, тұңғыш рет кубоктарды жеңіп алуына мүмкіндік берді. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында «Бернли» клубы бапкер Гарри Поттс басшылығымен ағылшын футболында «әр ойыншы әр позицияда ойнай алатын» жаңа жүйемен ойнады. Бұл Тоталь футбол жүйесі клубты 1959-60 жылғы Бірінші дивизион титулына жеткізді және көптеген мақтауларға ие болды, соның ішінде ағылшын бірінші дивизионының барлық уақыттағы үздік мергені Джимми Гривстің құрметіне ие болды. Тағы бір пионер – 1950-1960 жылдары «Вест Бромвич Альбион», «Аякс» және «Барселона» клубтарының бапкері Вик Бэкингем, өйткені ол қалыптастырған футбол білімі Ринус Михельс және кейін Йохан Кройфтың футбол стилінің прогрессивті дамуына көмектесті, ал Кройфты «Аякс» командасының негізгі құрамына Вик Бэкингем енгізген еді.

Playing style in association football

Total Football (totaalvoetbal) is a tactical system in association football in which any outfield player can take over the role of any other player in a team. A player who moves out of his position is replaced by another from his team, thus retaining the team's intended organisational structure. In this fluid system, no outfield player is fixed in a predetermined role; anyone can successively play as an attacker, a midfielder and a defender. The only player who must stay in a specified position is the goalkeeper. Total Football's tactical success depends largely on the adaptability of each footballer within the team, in particular the ability to quickly switch positions depending on the on field situation. The theory requires players to be comfortable in multiple positions; hence, it requires intelligent and technically diverse players. Manager Rinus Michels is generally credited with introducing this system during the 1970s, at Dutch club Ajax and the Netherlands national football team. However, some authors credit teams such as the Austrian Wunderteam of the 1930s or the Golden Team of Hungary of the 1950s for having played in a similar style to Total Football. Both sides were influenced by Jimmy Hogan, who was in turn influenced by the combination game. Working with Austrian coach and his friend Hugo Meisl in the early 1930s, Meisl's Austria national football team (known as the "Wunderteam") became possibly the first side to play Total Football. Hogan's influence reached beyond the Austrian borders, as two decades later the Hungary national team (also known as the "Golden Team") played a similar style of football under coach Gusztáv Sebes. The then president of the Hungarian Football Association, Sandor Barcs, said: "Jimmy Hogan taught us everything we know about football". Between 1941 and 1947, Argentinian club River Plate formed a remarkable team, known as "La Máquina" (The Machine), whose attack formed by Carlos Muñoz, José Manuel Moreno, Adolfo Pedernera, Ángel Labruna and Félix Loustau perfected the "false nine" style and the constant change of attack positions. "La Máquina" won several Argentine and international titles. Also in the 1940s, English manager Jack Reynolds implemented a style that was bearing similarities to Total Football at Ajax, leading the Dutch club to rise in importance and win trophies for the first time. In the late 1950s and early 1960s, Burnley were playing a renewed system in English football "where every player could play in every position" under manager Harry Potts. This Total Football system led the club to the 1959–60 First Division title and won many plaudits, including admiration from all time English First Division top scorer Jimmy Greaves. Another pioneer was Vic Buckingham, manager of West Bromwich Albion, Ajax and Barcelona in the 1950s and 1960s, as the footballing education that he established helped the progressive nature of the type of football of Rinus Michels and later Johan Cruyff, a player who was introduced into the Ajax first team by Vic Buckingham.

Жалпы футбол мектептері

Рейнольдс командасында ойнаған Ринус Михельс кейіннен 1965 жылы «Аякс» клубының бас жаттықтырушысы болды. Михельс 1970 жылдан кейін «Тоталь футболдың» тактикасын дамытты, ең бастысы – жүйенің ең танымал өкілі, шабуылшы Йохан Кройфтың қатысуымен. Кройф орталық шабуылшы ретінде алаңға түскенмен, Михельс Кройфты алаң бойынша еркін қозғалып, қарсыластың әлсіз тұстарын пайдаланып, мүмкіндіктер жасау үшін техникалық дағдысы мен зиялылығын қолдануға ынталандырды. Кройфтың командаластары да өздерін сәйкес бейімдеуге тырысты, командадағы тактикалық рөлдердің үнемі орындалуын қамтамасыз ету үшін жиі позицияларын ауыстырды. Австриялық жаттықтырушы Эрнст Хаппель теорияны күштірек ету үшін қайта қарастырды, «ADO Den Haag» және «Feyenoord» командаларында жұмыс істеген кезде ойыншыларын қатал ойнауға шақырды. Хаппель сондай-ақ Нидерланды құрамасын 1978 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында күміс жүлдеге жеткізді. Басты компонент – кеңістікті пайдалану, «Тоталь футбол» тұжырымдамасының негізгі бөлігі кеңістікті үнемі жасау қажеттілігі болды. Бұрынғы «Аякс» қорғаушысы Барри Хулшофф бұл туралы: «Біз үнемі талқылаған нәрсе. Кройф әрқашан қайда жүгіру керектігі, қайда тұру керектігі және қашан қимылдамау керектігі туралы айтатын» деп сипаттады. Ол позицияларды ауыстырудың кеңістікті дұрыс сезу арқасында ғана мүмкін екенін қосты. Михельс пен Кройф осы жүйемен бұрын-соңды болмаған жетістіктерге қол жеткізді – сегіз Эредивизи титулы, үш Еуропа кубогы және бір Континентаралық кубок. «Тоталь футболдың» және оның шабуылдық күшінің күрт өсуі «Катеначчоның» құлдырауымен байланысты болды, бұл 1960 жылдары Хеленио Эррераның «Интернационалесі» тарапынан насихатталған, қорғанысқа көп көңіл бөлетін итальяндық жүйе. «Тоталь футбол» жүйесі жеңіліске ұшырауға бейім, ең айқын мысалы – 1974 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының финалында Голландия мен Батыс Германия арасындағы матч. Михельс пен Кройфтың ойынды дамыту қабілеті матчтың екінші жартысында Берти Вогттың тиімді қорғауымен шектелді. Бұл Франц Беккенбауэрге, Ули Хоэнеске және Вольфганг Овератқа орта алаңда басымдыққа ие болуға мүмкіндік берді, нәтижесінде Батыс Германия 2:1 есебімен жеңіске жетті.

Rinus Michels, who played under Reynolds, later became manager of Ajax in 1965. Michels developed the tactics of Total Football after 1970, most importantly with the introduction of forward Johan Cruyff, perhaps the system's most famous exponent. Although Cruyff was fielded as centre forward, Michels encouraged Cruyff to roam freely around the pitch, using technical ability and intelligence to exploit the weaknesses in the opposition and create chances. Cruyff's teammates also worked to adapt themselves accordingly, regularly switching positions to ensure tactical roles in the team were consistently filled. Austrian coach Ernst Happel reworked the theory to introduce strength, encouraging his players to play tougher during his spells at ADO Den Haag and Feyenoord. Happel also managed the Netherlands national team to a runner up finish in the 1978 FIFA World Cup. The major component was the use of space, with the need to consistently create space central to the concept of Total Football. Former Ajax defender Barry Hulshoff described it as "[the thing] we discussed the whole time. Cruyff always talked about where to run and where to stand, and when not to move". He further elaborated that position switching was only made possible due to apt spatial awareness. He also described Total Football being proactive, as well as highlighting the use of pressing, which would be used to win back the ball or put the opposition under considerable pressure. Michels and Cruyff saw unprecedented success with the system, winning eight Eredivisie titles, three European Cups, and one Intercontinental Cup. The stark rise of Total Football and its attacking prowess was also linked with the "death of Catenaccio", an Italian system reliant heavily on defence promoted by Helenio Herrera's Internazionale during the 1960s. The Total Football system was prone to defeat, experienced notably in the final of the 1974 FIFA World Cup contested by the Dutch and West Germany. Michels and Cruyff saw their ability to introduce playmaking stifled in the second half of the match by the effective marking of Berti Vogts. This allowed Franz Beckenbauer, Uli Hoeneß, and Wolfgang Overath to gain a stronghold in midfield, thus, enabling West Germany to win 2–1.

Қазіргі заман

Тоталь футболдың негіздерін дамыта отырып, 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдардың басында Барселона футбол клубында (әсіресе Жозеп Гвардиола басшылығымен) және Испания ұлттық құрамасында жаңа тактикалық жүйе қалыптасты. Бұл жүйе Juego de Posición немесе Tiki taka деп белгілі болды.