Кіріспе

Ашық аспаздық алаңдар

Лондондағы спорт орталығы

Шаттар орталығы немесе дайындалған тағамдар орталығы – Гонконг, Малайзия және Сингапурда көптеп кездесетін ашық алаңдағы кешен. Бұл орталықтар көшпелі шарабандарға қарағанда санитарлық жағдайды жақсарту үшін салынған және түрлі-түрлі, қолжетімді бағадағы тағамдарды сататын көптеген дүкендерді қамтиды. Ас ішушілерге арналған арнайы үстелдер мен орындықтар әдетте беріледі. Мұндай орталықтарды басқарушы орган басқарады, ол нысанды күтіп ұстайды және дүкендерді саудагерлерге жалға береді.

Гонконг

Гонконгта пісірілген тағам орталықтарының көпшілігі (熟食中心; немесе пісірілген тағамдар нарығы, 熟食市場) тұрғын үй аудандарының сауда орталықтарында немесе жеке тұрған ғимараттарда (әсіресе өнеркәсіптік аймақтарда) орналасқан, тек бірнеше ерекшелік бар (мысалы, Монг Кок пісірілген тағамдар нарығы Лангем Плейс қонақ үйінің төменгі қабаттарында орналасқан). Пісірілген тағам орталықтарын Тамақ және қоршаған ортаны санитарлық қорғау департаменті басқарады. Көптеген шалғар орталықтарындағы дүкендер қатаң ережелер мен басқару арқылы бұрынғы дай пай донгтардан (көшедегі пісірілген тағамдар сату орындары) айналдырылған; Гонконг үкіметі 1970-ші жылдары пісірілген тағам орталықтарын құруды дәстүрлі дай пай донгтарды жергілікті көшелерден кетірудің бір жолы деп есептеді. 1960 және 1970 жылдардағы өнеркәсіптік даму кезеңінде үкімет Кун Тонг, Цуэн Ван және Фу Тан сияқты ірі өнеркәсіптік орталықтардағы жұмысшылардың тамақтану қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өнеркәсіптік аймақтарда пісірілген тағамдар нарықтарын салды. Пісірілген тағам орталықтарындағы дүкендер көбінесе жергілікті тағамдар ұсынады, экзотикалық тағамдар сататындар азырақ.

Малайзия

1950 жылдары британдықтар саудагерлердің экономикалық ықпалына алаңдап, оларды қадағалауда ұстады. Үкімет Куала-Лумпурдың "Шыңқырлар мен ұсақ саудагерлер қауымдастығының" қызметін шектеу жоспарына жауап ретінде, қауымдастық мүшелері қару қолданып, үкіметке қарсы Малайзиядағы төтенше жағдайға қатысуымен қорқытты, нәтижесінде үкімет өз жоспарынан бас тартты. Келесі онжылдықта қауымдастық жүйеге еніп, қажет болған жағдайда саудагерлердің мүдделерін белсенді түрде қорғады. Алайда, 1960 жылдары билік заңсыз қызметтерге және лицензиясыз саудагерлерге қарсы күрес бастады. Денсаулық және қауіпсіздік мәселелері де билік үшін маңызды болды, себебі саудагерлер санитариялық талаптарды сақтамай, тіпті айып төлегеннен кейін де көшелерді тауарларымен толықтырып жүрді. Пенанг штатында да көптеген саудагерлер гигиена мен жол жүру мәселелеріне байланысты тұрақты орындарға көшірілді. Бірақ, кейбір уақытша немесе жылжымалы құрылымдар сақталды, алайда оларға лицензия тек жаңару арқылы алынады, жылжымалы саудаға жаңа лицензиялар берілмейді. Саудагерлер көбінесе клиенттерді жоғалту және жоғары төлемдерден қорқады. 1980-1990 жылдардағы еңбек тапшылығы көптеген сауда орталықтарында шетелдік жұмысшылардың пайда болуына әкелді. 2014 жылы 68 сауда орталығында 119 шетелдік аспазшының анықталғаны туралы хабарланғаннан кейін, шетелдік аспазшыларды тыйым салатын заң ұсынылып, қолдау жинады және 2016 жылы қабылданды. Бұл Пенангтың мұрасын қорғау мақсатымен жасалды, сондай-ақ үкімет 13 тағамды мұралық тағамдар деп жариялады: 10-ы қытай, 2-і тамил және 1-і малай тілінде. Шетелдіктер көмекшілер ретінде немесе мейрамханаларда аспазшы болып жұмыс істей берді. COVID-19 пандемиясы қосымша қиындықтар тудырды. Пенанг үкіметі бұрынғысынан отандық және халықаралық туристерге сүйенген, ең танымал саналатын Гурни Драйв сауда орталығын қайта жаңартуға уәде берді. Ұлттық ережелер жұмыс уақытын шектегендіктен, Пенангтағы сауда орталықтарының жалпы бизнесі 50%-ға төмендеді.

Сингапур

Хокер орталықтары 1950-1960 жылдары қалаларда қарқынды урбанизациядан кейін пайда болды. Көп жағдайда олар лицензиясы жоқ көше саудагерлерінің гигиеналық емес тағам дайындау мәселесін шешу үшін салынған. Соңғы уақытта Малайзия мен Сингапурдың қала тұрғындарының әл-ауқаты артуына байланысты олардың саны азайды. Әсіресе Сингапурда, олардың орнына тамақ алаңдары көбейді, олар сауда орталықтары мен басқа да коммерциялық орындарда орналасқан, кондиционерленген хокер орталықтарының жабық нұсқалары. 1950-1960 жылдары хокер орталықтары кембағалдарға арналған орын деп есептелді. Оларда тағамның гигиеналық еместігіне қатысты репутация болды, бұл ішінара үй жануарлары мен зиянкестердің жиі кездесуіне байланысты еді. Көптеген хокер орталықтары операторлары тарапынан нашар басқарылды, көбінесе сумен жабдықтау және тазалауға қажетті жабдықтар жетіспеді. Соңғы уақытта жергілікті биліктің күш салуымен гигиеналық стандарттар жақсарды. Бұл лицензиялау талаптарын енгізуді қамтиды, яғни киіз үй жұмыс істеуі үшін гигиенаның жеткілікті деңгейі қажет, сондай-ақ ерекше жақсы гигиенаны марапаттауды қамтиды. 85% немесе одан жоғары балл A бағасын береді, ал ең төменгі баға D, ол 40-49% аралығындағы талаптарды қанағаттандырады. Бұл бағалар хокер орталықтарында көрсетілуі тиіс. Сингапурда хокер орталықтарын жаңарту немесе қайта құру 1990 жылдары басталды. 1987 жылы стендтердегі тағам және жеке гигиенаны бағалау үшін демерит жүйесі енгізілді. Алты демерит ұпайы 400 АҚШ доллары көлемінде айыппұл салуға әкеледі. Тамақпен жанасқан лас материалдар сияқты ірі бұзушылықтар үшін жеке айыппұл салынады. Лицензияны көрсетпеген жағдайда 200 АҚШ доллары айыппұл салынады. (Өкінішке орай, Хокер Чан 2021 жылы жұлдызынан айырылды, сондықтан қазір Сингапурда Мишлен жұлдызына ие бір ғана хокер бар.) 2019 жылы Сингапурда 40-тан астам хокер орталығы Мишлен жұлдызымен және Биб Гурман сыйлығымен марапатталды. 2023 жылы олар тізімнің көп бөлігін құрады. 2019 жылы Сингапур өзінің хокер мәдениетін ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізу үшін үміткерлік білдірді. 2020 жылдың 16 желтоқсанында ЮНЕСКО хокер орталығын "әр түрлі әлеуметтік топтан келген адамдар жиналатын және таңғы ас, түскі ас және кешкі ас кезінде тамақтану тәжірибесін бөлісетін "қоғамдық тамақтану залдары" деп сипаттап, тізімге енгізілгенін жариялады. 2021 жылдың 1 қыркүйегінен бастап, хокер орталықтарында тағам қалдықтарын, ыдыс-аяқтарды, қолданған маталарды, ылғалды салфеткаларды, сусын шүмектерін, тағам қаптамаларын, сусын консервілерін, пластикалық су бөтелкелерін, тағам қалдықтарын және кез келген басқа қоқысты қалдыру қылмыс болып есептеледі. Бірінші рет бұзушылық жасағандарға жазбаша ескерту беріледі. Екінші рет бұзушылық жасағандарға 300 доллар айыппұл салынады, ал келесі бұзушылықтар үшін Экологиялық қоғамдық денсаулық заңы бойынша сот айыппұлдары салынуы мүмкін.

Урбан Хокер (Нью-Йорк қаласы)

2022 жылдың 21 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданында Сингапур үлгісіндегі тағам сататын орталық ашылды. Бұл идея алғаш рет 2013 жылы америкалық шеф-аспаз Энтони Бурден Сингапурді аралағаннан кейін туды, ол сингапурлық шеф-аспаз К. Ф. Ситохпен бірлесіп жұмыс істеді. Ситох 2018 жылы Бурденнің қазасынан кейін жобаны өз мойнына алды. Urban Hawker деп аталатын орталықта Сингапурдың дәстүрлі тағамдары ұсынылады, көбінесе сатушылар Сингапурдан келген.