Кіріспе
Жыныстық қоздыру үшін миға оттегінің қасақана шектелуі. Эротикалық асфиксия (кейде асфиксиофилия, гипоксифилия немесе тыныс-құбылуды бақылау ойыны деп аталады) – жыныстық қоздыру мақсатында миға оттегінің қасақана шектелуі. Егер бұл әрекетті адам өзіне жасаса, онда аутоэротикалық асфиксия термині қолданылады. Көбінесе, осымен айналысатын адамды "тынысын ұстаушы" деп атайды. Эротикалық асфиксия тыныс жетіспеуден кездейсоқ өлімге алып келуі мүмкін. Асфиксияға эротикалық қызығушылық Америка Психиатриялық Қауымдастығының Диагностикалық және Статистикалық нұсқаулығында парафилия ретінде жіктеледі.
Erotic asphyxiation (variously called asphyxiophilia, hypoxyphilia or breath control play) is the intentional restriction of oxygen to the brain for the purposes of sexual arousal. The term autoerotic asphyxiation is used when the act is done by a person to themself. Colloquially, a person engaging in the activity is sometimes called a gasper. Erotic asphyxiation can lead to accidental death due to asphyxia. The erotic interest in asphyxiation is classified as a paraphilia in the Diagnostic and Statistical Manual of the American Psychiatric Association.
Физиологиясы
Доктор Э. Л. Ллойд созылмалы гипоксия салдарынан туындайтын галлюцинациялық күйлер туралы былай деп жазады: олар биіктіктегі альпинистер басынан өткерген галлюцинацияларға ұқсас болуы мүмкін. Ол сондай-ақ, биіктікте ұшақтың күрт қысымын жоғалтуынан туындаған гипоксияда мұндай күйлердің пайда болмайтынын атап өтеді. Осы тұжырымдар оған, мұның себебі тек оттегінің жетіспеушілігі ғана емес екенін көрсетеді. Гипоксия бойынша зерттеулерді қарастырғанда, ол "галлюцинациялармен байланысты барлық жағдайларда мидың нейрохимиялық процестеріндегі дофамин, серотонин және бета-эндорфин сияқты бір немесе бірнеше байланысты нейротрансмиттерлердің бұзылыстары анықталды" деген қорытындыға келді.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, автоэротикалық асфиксия практикасы 17 ғасырдың басынан бері құжатталған. Алғаш рет ол эректильді дисфункцияны емдеу үшін қолданылған. Бұл идея, көбінесе, дарға асылған адамдардан туындаған болуы мүмкін. Көрермендер ашық дарға асу кезінде ер адамдардың эрекцияға ие болатынын, кейде тіпті өлімнен кейін де (өлім эрекциясы) сақталатынын және кейде асылу барысында шәует шығаратынын байқаған.
Практика
Қажетті оттегі деңгейін төмендету үшін әртүрлі әдістер қолданылады, мысалы, мойын ішегін қысып өлтіру, басқа пластикалық қап кигізіп тұншықтыру, өздігінен мойынды қысу, мысалы, арқанмен, газ немесе ұшқыш еріткіштерді қолдану, кеудеге қысым жасау немесе осылардың бірнешеуін қатар қолдану. Бұл тәжірибе, тіпті сақ болып жасалған жағдайда да қауіпті болуы мүмкін және көптеген жағдайларда мүшелердің қаза болуына әкеліп соқтырады. Ува (1995) «Америка Құрама Штаттарында автоэротикалық асфиксиядан болатын өлім-жітім көрсеткіші жылына 250-ден 1000-ға дейін жетеді» деп жазады. Скандинавия және Германияда да осындай жағдайлар тіркелген. 1994 жылы Швеция полициясы Стокгольм аймағында (шамамен 1,7 миллион халқы бар) автоэротикалық асфиксиядан кем дегенде жылына бес адамның қаза болғанын хабарлады, бірақ тіркелмеген жағдайлардың саны одан да көп болуы мүмкін деп болжады. Автоэротикалық асфиксияны көбінесе өзіне-өзі қол жұмсаумен шатастырады, ал өзіне-өзі қол жұмсау жасөспірімдер арасындағы өлімнің негізгі себебінің бірі болып табылады.
Қаза болған (аутоэротикалық асфиксиямен)
Өлім көбінесе ішінара асфиксиядан туындаған ес-түссіздік, мойын қысып өлтіру құралын бақылаудан шығарып, асфиксияның жалғасуына және өлімге алып келеді. Асфиксиофилия көбінесе серікпен жыныстық қатынас кезінде кездессе, кейбіреулер бұл әрекетті өздері атқарады, бұл қауіпті жағдайдан шығуды қиындатады. Кейбір өлім жағдайларында асфиксиофилдің денесі жалаңаш немесе жыныс мүшелерін ұстаған күйде, порнографиялық материалдар немесе жыныстық ойыншықтармен, немесе өлімге дейін оргазмға келгенін көрсететін іздермен табылады. Мысалы, фетишистік киім алмастыру және мазохизм сияқты. Үйдегі жасөспірімдерге қатысты жағдайларда, отбасылар оқиға орнын "тазалап", парафильдік белсенділіктің дәлелдерін жойып, оқиғаны өзгерте алады. Бұл өлімнің жазатайым оқиға емес, қасақана өзіне қол жұмсау сияқты көрінуіне әкелуі мүмкін. Белгілі эротикалық асфиксиядан өлгендердің көп бөлігі ер адамдар; 1974 жылдан 1987 жылға дейінгі Онтарио және Альбертадағы барлық жағдайлардың ішінде 117 жағдайдың тек 1-і ғана әйел болды. Көбінесе жазатайым өлімге ұшырағандардың жасы 20-ға жуық, бірақ жасөспірімдерде де, 70 жастағы ер адамдарда да өлім жағдайлары тіркелген.
Көркем шығармаларда
Эротикалық тұншығудың сенсациялық табиғаты оны көбінесе қалалық аңыздардың тақырыбына айналдырады. Ол сондай-ақ бірқатар көркем шығармаларда нақты аталады. Маркиз де Садтың "Жустин немесе ізгілік бақытсыздығы" атты атақты романында оны тұтқынға алғандардың бірі осылай жазалайды. Ол кездесуден аман қалды. Чак Палахниуктің "Haunted" романындағы "Guts" қысқа әңгімесінде кейіпкерлердің бірі өз ұлдарының автоэротикалық асфиксиядан қаза тапқандарын білетін ата-аналар туралы әңгімелейді. Олар өлімді полиция немесе сот тергеушілері келіп, отбасын ұяттан құтқару үшін жасырады. Романда (соңырақ фильмге бейімделген) Күн көтерілуінде, жыныстық қозудың осы түрі салдарынан болатын өлім, оны адам өлтіру құрбандығының өліміне себеп ретінде ұсынғанда түсіндіріледі. "Әлемдегі ең керемет әке" фильмінде басты кейіпкердің жасөспірім ұлы жыныстық қатынасқа қобалжыған кезде, өз-өзіне қол жұмсайды. Кейін басты кейіпкер ұлының өлімін өзін-өзі өлтіру деп санайды, бұл оған әдеби қалжың арқылы қорлыққа көтерілу мүмкіндігін береді. Кен Парк фильмінде Тейт есімді кейіпкер автоэротикалық асфиксиямен айналысады. Автоэротикалық тұншығу Six Feet Under эпизодының суық аяғында пайда болады. Кенни Саут Парктегі Бэтмен костюмін киіп, "Сексуалды емдеу" эпизодында автоэротикалық асфиксиямен айналысқан кезде өліп қалады. Калифорниялықтардың төртінші маусымдағы "Монки Бизнес" атты эпизодында Зиг Семетауерді ванна бөлмесінде Ханк, Чарли және Стю аутоэротикалық асфиксиядан өліп қалғаннан кейін өлі күйінде табады, оған Ханк: "Мен кез-келген соққыдан бас тартпайм, бірақ бұл әрқашан достық жүйені пайдалану керектігінің басты мысалы". "Бейітіліп" фильміндегі кейіпкер, егер ол автоэротикалық асфиксия жасауды жоспарласа, досы үшін "көзқарас" болуға ұсыныс жасайды. Брюс Робертсон, 1998 жылы Ирвин Уэльстің "Қыпырақ" романындағы басты кейіпкер, осы тәжірибемен айналысады. Бұл 2013 жылғы кинода да бейнеленген. "БоДжак Хорсмен" сериалының екінші маусымындағы алтыншы эпизодында автоэротикалық асфиксия және танымал адамдардың өлімі туралы жиі талқыланады. "Х-файлдар" телесериалының "Клайд Брукманның соңғы тынығыуы" эпизодында психик арнайы агент Фокс Малдер автоэротикалық асфиксиядан өлетінін айтады. Family Guy сериалының үшінші, оныншы маусымындағы "Сытыраудың айқайлары: Бренда Кью тарихы" атты сериалда Джо мен Питер балық аулауға бармай қалғаннан кейін, Квагмайр өзін-өзі асфиксиялаудан кейін есінен танып қалады. Тим Уинтонның "Дем алу" кітабында және одан кейінгі фильмде эротикалық және автоэротикалық тұншығу орын алады.