Кіріспе

BDSM әрекеттерінде үстемдік рөлін атқаратын әйел

Доминатрикс (немесе доминатрикстер) – BDSM әрекеттерінде үстемдік рөлін атқаратын әйел. Доминатрикс кез келген жыныстық бағытында болуы мүмкін, бірақ бұл оның бағынышты серіктестерінің жынысын шектемейді. Доминатрикстер көбінесе бағынышты адамдарға физикалық ауырсыну сыйға тартатынымен белгілі, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Кейде эротикалық қорлау, мысалы, сөзбен қорлау немесе ар-ұятты тапсырмалар беру қолданылады. Доминатрикстер басқа да түрдегі құлдықтан да пайдаланады. Көптеген BDSM және басқа да әртүрлі сексуалдық қатынастарда кең таралған үстемдік ету тәжірибелері де жиі кездеседі. Доминатрикс әдетте ақылы маман (про домме) болып табылады, себебі "доминатрикс" термині кәсіби емес BDSM ортасында сирек қолданылады.

Терминология және этимология

Доминатрикс – латын тіліндегі «доминатордың» әйелдік түрі, яғни билеушінің немесе қожайынның атауы. Алғашқыда бұл термин жыныстық контексттен тыс қолданылған. Ағылшын тілінде оның пайда болуы кем дегенде 1561 жылға дейін жетеді. Қазіргі заманғы мағынада, яғни садомазохизмдегі әйел доминанты ретінде алғаш рет 1961 жылы қолданылған. Брюс Роджердің «Ерекше махаббаттар» атты кітабындағы зерттеулердің бірінде ақы төлеу үшін жаза тағайындаумен айналысатын әйелді сипаттау үшін бұл термин алғаш рет қолданылды. 1968 жылы Майрон Кослоффтың «Доминатрикс» (суреттері Эрик Стэнтонға тиесілі) атты туындысы осы терминнің танымалдылығын арттырды, ал 1976 жылғы «Мерсісіз Доминатрикс» фильмінен кейін ол кеңінен танылды. «Domme» термині, ықтимал, «доминант» сөзінің қысқартылған түрінен (dom) туындаған, француз тіліне бейімделген әйелдік жұрнақ. Доминантты рөлдегі әйелдердің «domme», «dominatrix», «dom» немесе «dominant» терминдерін таңдауы көбінесе жеке талғамдары мен жергілікті BDSM ортасының қағидаларына байланысты. Кейде «үй иесі» немесе «басым үй иесі» деген сөздер де қолданылады. Әйелдердің үстемдігі (female domination немесе femdom деп те аталады) – BDSM қызметі, онда үстем рөлдегі серік әйел болады. Дегенмен, бұл термин бұқаралық ақпарат құралдарында жиі қолданылатындықтан, BDSM қауымдастығының мүшелері оны жиі қолданудан жаңылған, себебі оны үйленген ер адаммен заңсыз қарым-қатынаста болған әйел туралы түсінікпен шатастыруға болады, бұл термин серікті алдаудың жағымсыз бейнесін тудырады. BDSM және полиамория қауымдастықтары арасындағы үлкен өзара байланыс, этикалық мінез-құлыққа басымдық берілетінін ескеретін болсақ, мұндай қарым-қатынасқа қарсылық білдіріледі. «Доминатрикс» термині қолданылмаса да, әдебиеттегі әйелдің үстемдігі мен еркектің бағыныштылығын көрсететін классикалық мысал – австриялық жазушы Леопольд фон Захер-Мазохтың 1870 жылғы «Венера мехтерде» повесі. «Мазохизм» термині кейіннен 1886 жылы Рихард фон Крафт-Эбингтің «Psychopathia Sexualis» атты сот-медициналық зерттеуінде автордың атынан алынған.

Тарих

Доминатрикс тарихы ежелгі Месопотамиядағы Инанна (немесе аккад тілінде белгілі болған Иштар) құдайының рәсімдеріне дейін барып тығады. Ежелгі клинопись мәтіндері, "Инаннаға арналған әндер" деп аталады, оларда күшті, сексуалды әйелдердің үстемдік танытуы және құдайлар мен ер адамдарды бағындыруы бейнеленген. Псевдонимді археолог және BDSM тарихшысы Энн О. Номис, Инаннаның рәсімдерінде культ мүшелерінің киім ауыстыруы, "азап пен ләззатқа толы рәсімдер, бастау және сананың өзгеруі, жазалау, зарлау, ләззат, ақтану және ән салу, қатысушылардың жылау мен қайғыдан шаршауы" сияқты элементтер болғанын атап көрсетеді. 12-шы ғасырдан бастап танымал болған Филис пен Аристотель туралы хикая, ең ұлы философтың ақылын баурап алып, үстемдік еткен күшті әйелдің оқиғасын айтады. Филис Аристотельді жерге тизе бүгуге мәжбүр етеді, содан кейін оның үстіне мініп, қамшымен соғып, сөзбен қорлайды. Кәсіп жезөкшелер үйлеріндегі мамандық ретінде пайда болып, кейін дербес өнерге айналған. 1590 жылдарға дейін эротикалық ортада қамшылау туралы жазбалар бар. Кәсіптің ерекшеліктері эротикалық гравюраларда, мысалы, Британ мұражайының "The Cully Flaug'd" (1674–1702 жж.) суретінде және тыйым салынған кітаптардағы жазалау мектептері мен олардағы іс-әрекеттер туралы мәліметтерде кездеседі. 18-шы ғасырда әйелдер "Бирч тәртіпшілері" өз қызметтерін "Модалы лекциялар" (шамамен 1761) деп аталатын, дәрістер немесе театрлық пьесалар жинағы ретінде жасырылған кітапша арқылы жарнамалаған. Бұл кітапшада 57 әйелдің есімдері тізілген, олардың кейбіреулері актрисалар мен куртизандар болды, олар қайың таяқтарымен жазалау фантазияларын қанағаттандырып, таяқтар мен тоғыз құйрықты қамшылары бар бөлме ұстап, клиенттерінен "лекция" үшін гинея алған. "Доминатрикс гувернанттар" қатарында Чалмерс ханым, Нойо ханым, Хертфорд және Лондон көшелеріндегі марқұм Джонс ханым, Тереза Беркли ханым, Йорк скверіндегі Бесси Бурджесс және Бертон Крессенттегі Пирри ханым болды. Олар ер адамдарды жазалау үшін қамшы, таяқ және қайың қолданған, сондай-ақ Беркли атты арнайы жасалған қамшылау машинасы мен оларды еденнен көтеруге арналған шкильді жүйе пайдаланған. Дене жазасы мен уақытша тоқтатутың тарихи қолданылуы, билік ету ойынымен байланысты, қазіргі заманғы кәсіби доминатристердің тәжірибесімен тығыз байланысты. "Ерекше стиль" (осылай аталған) – былғары костюмдер, тырнақтар, құйрық қамшылары және латекс резеңкесі 20-шы ғасырда пайда болды, бастапқыда коммерциялық фетиш фотосуреттерінде қолданылып, кейін доминатристер қабылдады. 20-шы ғасырдың ортасында доминатристер өте құпия және жасырын түрде жұмыс істеді, бұл оларды тарихи деректерде табуды қиындатты. Лондон, Нью-Йорк, Гаага және Гамбургтегі Гербертштрасседе өздерінің бизнесін жүргізген әйелдердің бірнеше фотосуреттері әлі де сақталған, көбінесе сепия және қара-ақ түсті фотосуреттерде және журналдардан алынған сканерленген көшірмелерде. Олардың арасында Лондоннан Дорин ханым да болды, ол AtomAge атақты Джон Сатклиффпен таныс болды, оның клиенттері арасында Ұлыбританияның жоғары саясаткерлері мен бизнесмендері болды. Нью-Йоркте доминатрикс Энн Лоуренс 1950-ші жылдары құпия байланыстар шеңберінде танымал болды, ал Моник фон Клиф 1960-шы жылдардың басында келді және 1965 жылдың 22 желтоқсанында полиция детективтері оның үйін тінту кезінде ұлттық жаңалықтарға енді. Фон Клиф 1970-ші жылдары Гаагада өзінің "Азаттық үйін" құрды, ол доминатристер үшін әлемдегі маңызды орталықтардың біріне айналды, адвокаттар, елшілер, дипломаттар мен саясаткерлер осы жерге келіп тұрды. Доменика Нихофф Гамбургте доминатрикс ретінде жұмыс істеді және 1970-жылдардан бастап неміс теледидарындағы ток-шоуларда секс-жұмыскерлерінің құқықтары үшін науқан жүргізді. Pandora's Box BDSM студиясының негізін қалаушы және менеджері Мистерс Рейвен 1996 жылы Ник Брумфилдтің "Фетиштер" атты деректі фильмінде көрсетілді.

Кәсіби доминанттар

Доминатрикс термині көбінесе мойынсұнғышпен BDSM ойынына қатысу үшін ақы алатын кәсіби үстемдік танытатын әйелді (немесе "pro domme") сипаттау үшін қолданылады. Кәсіби доминатрикстер, олармен сезімтал және эротикалық қарым-қатынасқа қарамастан, жезөкше емес. Кездесу немесе ролик ойыны "сессия" деп аталады және көбінесе арнайы жабдықтармен жабдықталған арнайы кәсіби ойын кеңістігінде өткізіледі, ол "dungeon" деп аталады. Сессиялар хат немесе телефон арқылы, ал қазіргі заманғы технологиялық байланыс кезінде электрондық пошта, онлайн чат немесе OnlyFans сияқты платформалар арқылы қашықтан өткізілуі мүмкін. Көбінесе, бірақ барлығы емес, кәсіби әйел доминатрикстердің клиенттері ер адамдар. Сонымен қатар, ерлер арасында да кәсіби доминанттар бар, олар негізінен гей ерлер нарығына қызмет көрсетеді. Әйелдер билігін жүзеге асыратын әйелдер әдетте өздерін "доминатрикс", "ханым", "лейді", "мадам", "херрин" (неміс тілінде "ханым") немесе "құдайша" деген терминдермен атап, мәртебелейді. Неміс доминатрикстері туралы зерттеуде Эндрю Уилсон доминатрикстердің таңдайтын аттарының мақсаты – сынып, әйелдік және құпиялылық өздерінің өзіндік бейнесінің негізгі элементтері болып табылатын атмосфераны құру және сақтау екенін айтты. Кейбір кәсіби доминатрикстер клиенттеріне ең төменгі жас шегін қояды. Клиенттердің сұранысы бойынша құлдық, ұрып-соғу, құйрық пен жұмыртқаны қинау сияқты ойыншықтарды ойнауға немесе капот, газ маскасы және несеп жолының зондтарын пайдалану арқылы медициналық ойыншықтарды ойнауға болады. Сондай-ақ, еркек жынысына қатысты сөздік масқаралау, мысалы, кішкентай мүшені масқаралау да таралған. Кейбір кәсіби доминатрикстер жыныстық қатынасқа қатысады, мысалы, бетіне отыру, қолмен қолды соғу немесе феллация жасау, бірақ басқалары бұны мақұлдамайды. Басқа да BDSM әрекеттеріне денеге табынудың түрлі түрлері кіреді, мысалы, аяққа табыну, есекке табыну, көкірекке табыну және қынапқа табыну; келекелеу және бас тарту; дене жазалау, соның ішінде көкірекке азаптау, таяқпен соғу, қамшымен соғу; оргазмнан бас тарту; сондай-ақ бет соғу, шашты тарту, жыныс мүшелеріне ыстық балауызды тамшылау, түкіру, алтын жауын, "мәжбүрлі" пәктілік, құйрық пен жұмыртқаны қинау және қынапқа азаптау. Доминатрикстің өзінің мамандығын эскорттан өзгеше санауы және байлау мен шатастыруды немесе "құмарлы аяқтауды" жасамауы әдеттегі нәрсе. Канадалық доминатрикс Терри Джин Бедфорд, Канаданың жезөкшелікке қатысты заңдарын күшін жою туралы арыз берген үш әйелдің бірі болған, көпшілікке екі терминді жиі түсінбеушілік пен араластырудан кейін, БАҚ-қа өзінің доминатрикс ретінде емес, жезөкше ретінде жұмыс істеуін ажыратуға тырысты. Осы айтылғандай, қазір кәсіби доминатрикс – секс-қызметкер екендігі жалпыға танымал және сеанс кезінде жүргізілетін көптеген әрекеттер қатысушылар үшін бірдей жыныстық деп түсіндірілуі мүмкін. Доминатрикстер әртүрлі ортадан шыққанмен, олардың көпшілігі жақсы білімді екені дәлелденді. 2012 жылы жарияланған АҚШ-тағы доминатрикстер туралы зерттеулер зерттеуге алынған үлгілердің 39% -ы қандай да бір жоғары оқу орнын бітіргенін көрсетті. 1985 жылғы зерттеулер көрсеткендей, BDSM субмәдениетінің қатысушыларының шамамен 30 пайызы әйелдер. 1994 жылғы есепте BDSM субмәдениетке қатысқан әйелдердің төрттен бірі кәсіби түрде қатысқан. 1995 жылы Интернет-дискуссиялық топтардағы хабарламаларды зерттеу барысында гетеросексуал әйелдер хаттарының 11% -ы басым бастамашы рөлін артық көретінін білдірді, ал гетеросексуал ерлер хаттарының 71% -ы. Кәсіби доминатрикстерді өз қызметтерін онлайн және эротикалық қызметтер жарнамалайтын баспа басылымдарында, мысалы әйелдердің үстемдігіне маманданған байланыс журналдары мен фетиш журналдарында жарнамалай отырып көруге болады. Кәсіби үстемдік қызметтерін белсенді ұсынатын әйелдердің нақты саны белгісіз. Кәсіби доминатрикстердің көпшілігі Нью-Йорк, Лос-Анджелес және Лондон сияқты ірі мегаполистерде жұмыс істейді, Лос-Анджелесте доминатрикс ретінде 200-ге жуық әйел жұмыс істейді. Кәсіби доминатрикстер клиенттерінің фетиштері мен қалауларына психологиялық түсінігімен, сондай-ақ жапондық шибари, бас қайшы және басқа да құлдық, аспа, азаптау ролл ойыны және дене жазасы сияқты күрделі BDSM практикаларын орындаудың техникалық қабілетімен мақтана алады. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, Даниэль Линдеманн "тазалық режимін" атап өтті, онда көптеген продюсерлер өздерінің арнайы білімдерін және кәсіби дағдыларын баса көрсетіп, табысқа жетудің экономикалық критерийлерінен алшақтайды, бұл авангард суретшілеріне ұқсас. Кейбір доминатрикстер қаржылық үстемдік танытады, немесе финдом, субмиссивтің доминатрикске оның нұсқауымен ақша немесе сыйлықтар жіберу арқылы қоздырылатын фетиш. Кейбір жағдайларда доминатрикс субмиссивтің қаржысына бақылау алады немесе "қорқыту" сценарийі ойнатылады. Көптеген жағдайларда доминатрикс пен субмиссив жеке кездеспейді. Әрекеттесулер әдетте Интернет арқылы жүзеге асырылады, сонымен қатар осындай қызметтер жарнамаланады. Финдом бастапқыда дәстүрлі доминатрикстің ұсынатын нишалық қызмет болған, бірақ ол тәжірибесі аз онлайн тәжірибешілердің арасында танымал болды. Доминатрикс ретінде танысатын, бірақ ақылы қызметтерді ұсынбайтын әйелдерді ажырату үшін кәсіби емес доминанттар кейде "өмір салты" доминатриксі немесе ханым деп аталады. BDSM-ді білдіретін "өмір салты" термині кейде BDSM қауымдастығында дау тудырады және кейбір доминатрикстер бұл терминді ұнатпауы мүмкін. Кейбір кәсіби доминатрикстер де "өмір салты" доминатрикстері болып табылады, яғни клиенттермен ақылы сессияларға қоса, ақысыз ойын сессияларына қатысады немесе өздерінің жеке өмірінде және қарым-қатынастарында билік алмасуын қосады. Дегенмен, бұл термин жеке қарым-қатынастарында үстемдік танытатын әйелдерге қатысты қолданылуы азайды және "кәсіби" мағынасын көбірек алды. Натали Люган өзінің 2023 жылғы "BDSM қарым-қатынастарындағы әйелдердің үстемдігіне психодинамикалық көзқарас" кітабында бұл қатаң ажыратуды жасанды деп сипаттайды.

Белгілі доминанттар

Кэтрин Роб Грилл – лайфстайл доминатрикс. 1930 жылдың 24 қыркүйегінде Парижде дүниеге келген ол Францияның ең танымал лайфстайл доминанты атанды. Ол сонымен қатар жазушы және актриса, жаңа роман пионері әрі садист Ален Роб Гриллдің жесірі. Қазір ол 51 жастағы оңтүстікафрикалық әйел, Беверли Шарпентьермен бірге тұрады, ол оның мойынсұнушы серігі. Ол осыншалықты танымал доминатрикс болса да, өзінің "ғисып-салтанаттары" үшін ешқашан ақы алған емес. Ол былай деді: "Егер біреу төлесе, онда ол жауапкершілікті өз мойнына алады. Мен еркін болуым керек. Бұл жұмысты тек өзімнің ләззатым үшін істеп жатқанымды барлық қатысушы білуі қажет". "Кэтрин – менің құпия бағым", – дейді Шарпентьер. "Мен өзімді оған толығымен, жан-тәніммен бердім. Ол қалағанын, қалаған уақытында, біз екеуміздің немесе біреуіміздің қатысуымен, өзінің ләззатына қарай жасайды, ал оның ләззаты – менің ләззатым". ХХ ғасырда доминатрикс имиджін дамытуға костюм дизайнері және фотограф Чарльз Гюйетт, баспагер және кинорежиссер Ирвинг Клау, фетиш журналдары үшін сурет салған Эрик Стэнтон және Джин Билбрю сияқты бірқатар суретшілер үлкен үлес қосты. Доминатрикспен байланысты киімдердің бірі – мысық костюмі. Қара былғары әйелдер костюмі 1950 жылдары AtomAge журналы және оның фетиш сәнгері Джон Сатклиффпен байланысы арқылы фетиш мәдениетіне енді. Ол кең таралған мәдениетте 1960 жылдардағы "Азаушылар" сияқты танымал телебағдарламалардағы мысық костюмдерін, комикстердегі мысық әйел сияқты супер қаһармандар киген кезде пайда болды. Бұл костюм әйелдің "көкке тіккендей" қимыл-қозғалыс жасауға және әрекет етуге қабілетті тәуелсіздігін көрсетеді, толық қозғалыс еркіндігін береді. Сонымен қатар, бір бөліктен тұратын мысық костюмі әйел денесінің сексуалды бейнесін күшейтеді, денеге визуалды қол жеткізуді қамтамасыз етеді, бірақ физикалық жақындасуға кедергі келтіреді. "Көруге болады, бірақ тиісуге болмайды" деген хабарлама БДСМ практикасының "құмарлық пен теріске шығару" деп аталатын бөлігіне негізделген. Тағы бір кең таралған бейне – доминатрикс былғарыдан немесе жылтыр ПВХ-тан жасалған биік сапожкалармен кигендегі көрінісі, олар ұзақ уақыт бойы фетишистік мәртебеге ие және кейде "құмарлық сапожкалары" деп аталады, сонымен қатар өте биік шпилькалармен толықтырылады. Балық аулаушы шұлық, тігілген шұлық, шұлық және белдіктер (көтерілгіштер) доминатрикс имиджін және киімін көрсету үшін, аяқтардың пішіні мен ұзындығын эротикалық мәнде баса көрсету үшін қолданылады. Тағы бір танымал доминатрикс киімі – былғары корсеттер. Қолғаптар, мейлі ұзын опералық қолғаптар болсын, мейлі саусақтары жоқ қолғаптар болсын, әйел рөлін баса көрсету үшін қосымша аксессуар ретінде жиі қолданылады. Кейде мойынға тағылатын корсеттер де киіледі. Доминатрикстер көбінесе фетиш сән материалдарынан жасалған киімдерді таңдайды. Мысалы, ПВХ киім, латекс киім және былғары субмәдениетінен алынған киімдер. Кейбір жағдайларда доминатрикс киімінің элементтері, мысалы, былғары ботинкалар мен сәукеле, нацистік стильден алынған, әсіресе қара SS офицерінің формасы, кеңінен қабылданған және біркелкілік фетишіне қанағаттандыру үшін жерасты гейлер мен BDSM өмір салты топтарымен фетишизделген. Доминатрикс жиі күшті, доминантты дене тілін қолданады, ол жануарлар әлеміндегі доминантты ұстаныммен салыстыруға болады. Ол қолға алған заттар оның доминант рөлін көрсетеді, мысалы, билеуші, қамшы немесе 20 ғасырдың басындағы Бруно Зактің суреттеріндегідей егінді. Доминатрикс кейіпкерінің тағы бір жиі бейнеленетін ерекшелігі – темекі шегу, темекі немесе марихуана өнімдері. Темекі шегу бүкіл әлемде тез төмендеп келе жатқанда, оны BDSM әдебиеттері мен БАҚ-та бейнелеу артып келеді, өйткені темекі шегудің жағымсыз бейнесі доминатрикспен байланысты "жаман қыз" стереотипін нығайтады. Кәсіби доминатрикстер өз киімдерін рөлмен байланысты әдеттегі бейнелерден алуы немесе оны өздерінің жеке стилін жасау үшін бейімдеуі мүмкін. Кәдімгі күтулерді қанағаттандыру және тәуелсіз өзін-өзі білдіруге ұмтылыс арасындағы қайшылықтар болуы мүмкін. Қазіргі кездегі кейбір доминатриксер әйелдердің әртүрлі архетиптерін қолданады, соның ішінде құдай, әйел супер қаһарман, femme fatale, жәбірленуші әйел, император, патшайым, тәрбиеші және КГБ құпия агенты.

Әдебиетте

Доминанта кейіпкерімен байланысты тақырыптар әдебиетте 10-шы ғасырдан бері кездеседі. Canoness Hroswitha өзінің "Мария" қолжазбасында басты кейіпкер үшін Dominatrix сөзін қолданады. Ол өзіне ғашық еркектерге тым жоғары тұрған, қол жеткізе алмайтын әйел ретінде бейнеленеді. "Қол жеткізе алмайтын әйел" тақырыбы ортағасырлық әдебиетте де жиі қолданылған, бірақ ол доминантадан өзгеше. Орта ғасырлардағы қол жеткізе алмайтын әйелді қоршаған тақырыптар әлеуметтік топтар мен құрылым мәселелеріне қатысты, ал рыцарлық ер мен әйел арасындағы қарым-қатынастың маңызды бөлігі болды. Орта ғасырларда бұл үрдіске кейбір ерекшеліктер де болды. Сервантестің "Дон Кихот" (1605) романында Селадонды Галатея тұтқынға алады. Селадон шағымданады: "Менің әйелім Галатея мені тым қысқа байлап ұстайды". Роберт Херриктің 1648 жылы жарық көрген "Гесперидалар" атты өлеңдер жинағында "Махаббатқа гимн", "Түс" және "Махаббатқа" атты үш әсерлі өлең бар, олар еркектердің билікке, шектеуге, тәртіпке құштарлығын көрсетеді. Джеймс Джойстің "Улисс" романында Леопольд Блум кейіпкері әйелге мойынсұну және одан қамшы жеу туралы көптеген қиялдарға беріледі. Көптеген көрермендер бірінші маусымдағы доминанта бейнесін ұнатуға аспады, көбінесе оны "шын емес" деп айтты. Дегенмен, олар екінші маусымның сценарийінде көмектесу үшін және қателерді түзету үшін 15 жыл бойы доминант ретінде жұмыс істеген кеңесшіні жалдады. "Exit to Eden" – бұл сол аттас роман негізінде түсірілген, доминантаға негізделген сюжеті бар фильм.