Кіріспе
Жыныстық қызығушылық тудыратын медиа санаты. Эротика – эротикалық, жыныстық қызығушылықты күшейтетін немесе жыныстық ұялтатын мазмұнмен маңызды түрде айналысатын әдебиет немесе өнер. Кейбір сыншылар порнографияны эротиканың бір түрі деп есептейді, бірақ көптеген адамдар оны бөлек санайды. Эротикалық өнер эротикалық мазмұнды бейнелеу үшін кез келген көркемдік форманы пайдалана алады, соның ішінде сурет салу, мүсін жасау, драма, фильм немесе музыка. Эротикалық әдебиет және эротикалық фотосурет жеке жанрларға айналды. Эротикада гей, лесбиянка, әйелдер, құлдырау, монстр және иесіз эротика сияқты бірнеше қосалқы жанрлар бар. Эротика термині ежелгі грек тіліндегі әйелдік сөзден шыққан: wikt: ἐρωτικός (erōtikós), яғни құштарлықты және жыныстық махаббатты білдіретін сөздерден. Curiosa – ерекше қызығушылық тудыратын немесе сирек кездесетін, әсіресе ерекше немесе эротикалық кітаптар. Ескі кітап саудасында порнографиялық туындылар көбінесе "curiosa", "erotica" немесе "facetiae" деп тізімделеді.
Erotica is literature or art that deals substantively with subject matter that is erotic, sexually stimulating or sexually arousing. Some critics regard pornography as a type of erotica, but many consider it to be different. Erotic art may use any artistic form to depict erotic content, including painting, sculpture, drama, film or music. Erotic literature and erotic photography have become genres in their own right. Erotica also exists in a number of subgenres including gay, lesbian, women's, bondage, monster and tentacle erotica. The term erotica is derived from the feminine form of the ancient Greek adjective: [[:wikt:ἐρωτικός (erōtikós), from [[:wikt:ἔρως (érōs)—words used to indicate lust, and sexual love. Curiosa are curiosities or rarities, especially unusual or erotic books. In the antiquarian book trade, pornographic works are often listed under "curiosa", "erotica" or "facetiae".
Тарих
Эротиканың қазіргі және ежелгі түрлері бар. Эротикалық өнер палеолит дәуірінен басталады, үңгірдегі суреттер мен әйел жыныстық мүшелерінің бейнелері тарихқа дейінгі ғалымдарға зор қызығушылық тудырады. Ежелгі грек және рим өнерінде эротикалық әрекеттер немесе бейнелер бейнеленген, көбінесе құнарлылық туралы идеяны жеткізу үшін фалликалық немесе эротикалық суреттер қолданылған. Қазіргі эротикалық өнер көбінесе эротикалық фотосуретпен, оның ішінде будоир фотосуретімен және эротикалық фильмдермен байланысты. Қазіргі эротикалық өнер туралы талқылаулар порнография туралы пікірталаспен жиі біріктіріледі. Нақтырақ айтқанда, эротикалық фотосурет бұқаралық нарықта порнографиялық журналдарда тамыр тартты. Осы журналдардың ең танымалсы – 1950 жылдары құрылған ерлер журналы Playboy, ол батыс әлемінің сексуалдық және жыныстық қатынас туралы қазіргі заманғы көзқарасын қалыптастыруға көмектесті. Порнографиялық журналдарға будоир фотосуреттері немесе пин-ап модельдер де кіре берген, бірақ пин-ап модельдер міндетті түрде сексуалды емес. Эротикалық фильмдер қазіргі заманғы кино мүмкіндіктерінің арқасында дамыды, соның ішінде мультфильм порнографиясының үлкен тармағы пайда болды, оның ең танымал түрі – жапондық хентай. Эротикалық фильм – формасы мен мақсаты ұқсас болғандықтан порнографиямен жиі шатастырылатын эротиканың бір түрі. Эротикалық әдебиет те ежелгі заманнан бастау алады, бірақ бұрынғыдай емес. Ең танымал эротикалық шығарма – Кама-сутра, санскрит тілінде жазылған, ол көбінесе секс, сексуалдық қатынас, махаббат және адам сезімдері туралы идеяларды сипаттайды. Ежелгі Грекия мен Римдегі эротизм тек бейнелеу өнерімен ғана шектелмеді, грек Сапфо, римдік Катулл және Овидий сияқты ақындар эротикалық өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазды. Қазіргі эротикалық әдебиет, көбінесе «смут» деп аталады, әсіресе әйелдер арасында кең таралған. XXI ғасырда фанфик эротикасы танымал болды. Archive of Our Own және FanFiction.Net сияқты онлайн платформалардағы әңгімелер қазіргі заманғы эротикалық фанфик әдебиетінің үлкен бөлігін құрайды.
Көзқарастар
Қазіргі заманғы мәдениетте, әсіресе бұқаралық ақпарат құралдарында жыныстық қатынас тақырыбы көбінесе табу болып табылады. Цензура – эротикалық туындылардың, өнердің, фильмнің немесе әдебиеттің авторлары жиі кездесетін мәселе. Эротикалық туындыларды жасау мен жариялаудың заңдылығы әртүрлі елдерде әртүрлі, бірақ эротикалық немесе порнографиялық медианың жариялануына қатаң шектеулер қойылатыны жиі кездеседі. Мультфильм порнографиясының немесе эротикалық анимациялық фильмдердің заңдылығы эротикалық цензураның ең даулы аспектілерінің бірі болып табылады. Бұл, анимациялық, құрастырылған жасөсперімдердің эротикалық немесе жыныстық әрекеттерге қатысуын бейнелеуге байланысты белгісіздік тудырады. Анимацияланбаған адамдардың порнографиялық бейнелерінің заңдылығы шамалы ғана анық. Порнография мен эротикаға қатысты заңдық және моральдық мәселелер, проституция мен жыныстық қызметтің заңдастырылуы немесе қылмыстан босатылуы туралы пікірталасқа тікелей байланысты, бұл қызу талқыланатын тақырып. Порнография көбінесе жыныстық қызметтен гөрі аз реттеледі және өндіріске заңдық кедергілер де аз, бірақ ол әлі де кейбір адамдар үшін моральдық тұрғыдан даулы кәсіп саналады. Ұлыбританияда 1857 жылғы "Жаман басылымдар туралы" заң "жаман" материалдарды сатуды заңмен қылмыс деп жариялады. Бұл заң қабылданып біткен кезде де, сондай-ақ кейіннен де көп сынға ұшырады. Эротикалық медиа тақырыптары ғасырлар бойы АҚШ-тың штаттық және федералдық соттарына әкелінді. Елеулі істердің бірі – "Халыққа қарсы Фримен" ісі, онда Калифорния штаты эротикалық фильмдер жасау үшін актерлерді жыныстық қатынасқа тарту порнография болып есептелмейді деп шешті, ал "Миллерге қарсы Калифорния" ісінде эротикалық туындының маңызды көркемдік немесе әдеби құндылығы бар екендігі заңдық аяға енгізілді.
Феминизм
Эротикалық әдебиеттердің көп бөлігі әйелдерді жыныстық құштарлықтың нысаны ретінде бейнелейді, бұл 20 ғасырдың ортасында әйелдерге бағытталған порнографиялық журналдардың үлкен танымалдыққа ие болуымен көрсетілді. 20 ғасырда әйел суретшілер, авторлар және басқа да шығармашыл тұлғалар эротиканың жаңа түрін жасауға кірісті. Әйелдер эротикасы эротикалық материалды тұтынатын әйелдердің жыныстық қанағаттануын қамтамасыз ету мақсатында жасалады. Феминистік эротикалық медиа көбінесе ерлердің көзқарасына емес, әйелдердің ләззатына баса назар аударады. Феминистік эротика өнері 20 ғасырдың ортасында өркендеді, ең танымал жалаңаш әйел бейнесін жыныстық ләззаттың нысанынан әйелдің жыныстық бостандығының символына айналдырды. Марта Эдельхайт – қазіргі заманғы әйелдер эротикасының пионері, ол жанрды түбінен өзгертіп, өнерін жалаңаш ер бейнесіне шоғырландырды. Эротикалық медиада ер адамның жыныстық құштарлықтың нысаны ретінде бейнеленуі сирек емес еді, бірақ мұндай бейнелер көбінесе гей порнографиясында кездеседі және көбінесе басқа ер адамдар жасаған немесе жариялаған. Эдельхайттің әйел және суретші ретіндегі еңбегі қазіргі заманғы феминистік эротикалық медианың негізін қалады. Сонымен қатар, кемсітуші немесе пайдаланушылық деп есептелетін туындылар оларды осылай қарастыратындар тарапынан «порнография» деп жіктеледі, ал «эротика» емес, сондықтан порнография көбінесе пайдаланушылық немесе кемсітуші деп сипатталады. Көптеген елдерде порнографиялық материалдарды тыйым салатын немесе реттейтін заңдар бар, бұл жағдай эротикаға қатысты көбінесе қолданылмайды. Порнографияға қарсы белсенді Андреа Дворкиннің пікірінше, «Эротика – жақсы сапалы порнографияның өзі, жақсы өндірілген, жақсы ойластырылған, жақсы орындалған, жақсы таңдалған және жақсы тұтынушылар санатына арналған». Феминист жазушы Глория Штайнем эротиканы порнографиядан ажырата отырып, былай деп жазады: «Эротика махаббаттан зорлаудан, қадір-қасиеттен кемсітуден, серіктестіктен құлдықтан, ләззаттан ауырсынудан қаншалықты ерекшеленсе, порнография да солай ерекшеленеді». Штайнемнің аргументі өзаралыққа қарсы үстемдік арасындағы айырмашылыққа негізделген, ол былай деп жазады: «Ашық немесе жасырын болсын, порнографияда теңдік немесе өзаралық қарым-қатынас жоқ. Шындығында, керісіншелік пен драманың көп бөлігі бір адамның екіншісін басып тастауы туралы түсінікке байланысты туындайды».