Кіріспе

Ақша немесе мүлік төлем ретінде алынғандығы туралы жазбаша растау (квитанция) – сату немесе тауарларды беру немесе қызмет көрсетуден кейін ақша немесе мүлік төлем ретінде алынғандығын куәландыратын құжат. Барлық квитанцияларда сатып алу күні көрсетілуі керек. Егер төлем алушыдан заң бойынша сату салығы немесе ҚҚС жинау талап етілсе, сома квитанцияға қосылады және жинақталған сома тиісті салық органының атынан алынған болып есептеледі. Көптеген елдерде сатушы сатылған тауарлардың бағасына сату салығын немесе ҚҚС-ты қосуға міндетті, салық сомасы сату орнында есептеліп, кейін салық органдарына аударылады. Сол сияқты, жалақыдан ұсталған салықтар сияқты сомалар төленуге тиіс сомалардан шегерілуі мүмкін. Алайда, клиенттердің, мысалы, мейрамханада беретін ұн тартуы немесе басқа да сыйлықтары төлем сомасына кірмейді және квитанцияда көрсетілмейді. Кейбір елдерде квитанция беру – бизнес үшін міндетті талап, ол мәміленің мәліметтерін растайды. Көбінесе квитанцияны ақша алған адам береді, бірақ кейде төлеуші жасауы мүмкін, мысалы, тауарды қайтару және ақшаны қайтару жағдайында. Квитанция мен шот-фактура екі бөлек құжат. Квитанцияның белгілі бір нысаны болуы міндетті емес, мысалы, оны машинада жасау қажеттілігі жоқ. Көптеген сату орындарындағы терминалдар немесе кассалар квитанцияларды автоматты түрде шығарады. Квитанциялар бухгалтерлік жүйелер арқылы, қолмен немесе электрондық түрде жасалуы мүмкін, әсіресе егер тікелей мәміле болмаса. Пошта және өңдеу шығындарын азайту үшін көптеген компаниялар клиенттерге квитанцияны тек қана сұраған жағдайда немесе заңмен талап етілген жағдайда ғана жібереді, ал кейбіреулері оларды электрондық пошта арқылы жібереді. Басқалары уақытты және қағазды үнемдеу үшін шот-фактураны, есепті немесе мәлімдемені "төленген" деп бекітеді.

Дүкеннің квитанциялары

Көптеген дүкендерде сату нүктесінде сатушы клиенттің ұсынылған сатып алу бағасын, оның ішінде салық, жеңілдіктер, несиелер және басқа да түзетулерді сканерлейді немесе тіркеді. Дәстүрлі жағдайларда және бүгінгі таңға дейін кейбір отбасылық кәсіпорындарда сатушы клиентке қорытындыны, шот-фактураны көрсететін еді, бірақ көптеген дүкендер қазір бұл кезеңді өткізіп жібереді. Шот-фактураны ұсыну практикасы көбінесе мейрамханаларда кездеседі, онда тамақтан кейін "есеп" ұсынылады. Сатушы клиентке (шот-фактура арқылы немесе басқа жолмен) төленуге тиіс жалпы соманы хабарлайды, ал клиент соманы төлеудің жолын көрсетеді. Нақты ақшамен төленген сома төленген деп есептеледі, бірақ дүкен шоттары арқылы төленген сома есептелмейді. Төлемді өңдегеннен кейін сатушы бір құжатта шот-фактура мен түбіртекті (квитанцияны) жасайды. Егер төлем төлем картасымен жасалса, әдетте төлем туралы жазба да жасалады. Шот-фактура мен түбіртек – бұл мәміленің басылған құжаты және заңды күші бар құжат. Құжатта бөлшек саудагердің хабарламалары, кепілдік немесе қайтару шарттары, арнайы ұсыныстар, жарнамалар немесе купондар да болуы мүмкін, бірақ бұл тек жарнамалық мақсатта және ресми түбіртектің бөлігі емес.

Басқа түсімдер

Банктік операциялар сияқты бөлшек сауда емес операциялар үшін де түбіртектер ұсынылуы мүмкін.

Штрих-кодтар

Штрихкод оқырғыштарын пайдаланатын дүкендер түбіртектерді түбіртек идентификациялық нөмірінің штрихкодымен жасай алады, бұл сатушыға штрихкодты сканерлеп, бастапқы операция туралы мәліметтерді жылдам алуға мүмкіндік береді, мысалы: егер клиент тауарды қайтаруға немесе алмастыруға тырысса немесе басқа да сұрақтары болса.

Клиенттер тарихы

Кейбір бөлшек сауда орындарының сату жүйелері, егер клиенттің дүкенге тіркелген аккаунтына байланысты болса, сатушыға клиенттің барлық сатып алу тарихын көруге мүмкіндік береді. Қасып алу түйіндемесі (немесе оның көшірмесі) – бұл әдетте тауарды қайтару үшін қажетті сатып алу фактісінің куәлігі және көбінесе компанияның тауарды қайтару және алмастыру ережелерінде маңызды рөл атқарады.

Алушылар

Есеп-фактура төлемді жүзеге асыруға жауапты адамға жіберіледі, ал жүк тізімі (немесе қорапқа салынатын тізім) тауарды алушыға жіберіледі. Жүк тізімі тауар жіберілген қораптың ішіне салынады. Кейбір жағдайларда, бір адам есеп-фактураны төлеп, тауарды өзі алады. Дегенмен, адам тауарды сатып алып, төлемін жасап, оны басқа біреуге жіберуі мүмкін (мысалы, сыйлық ретінде).

Жүктілік тізімінің мәліметтері

Жеткізу тізімдері бизнес пен оның өнімдеріне қарай әртүрлі болады. Әрбір клиентке жіберілген сәулелемеде тапсырыс күні, кірген өнімдер мен әр өнімнің саны көрсетілген жеткізу тізімі болуы керек. Кейбір компаниялар әр өнімнің салмағын да қосады. Көптеген алушылар оларды жүк ашқанда тексеру тізімі ретінде пайдаланады. Егер тапсырыс берген нәрсесі жоқ немесе жаңылыс жіберілсе, олар сатушыға хабарлайды.

Қолмен қолхаттар

Қолмен жазылған немесе қолмен толтырылған түбіртектер көбінесе сирек немесе жүйелі емес мәмілелер үшін, немесе терминал, касса машинасы немесе сату орны болмаған жағдайда жасалатын мәмілелер үшін қолданылады: мысалы, үй иесінің жалға алушыға жалдау ақысын түскенін растау үшін берген түбіртегі. Компания өкілдері тауар сатып алғанда да олар қажет болуы мүмкін, себебі салық жеңілдіктеріне қатысты ережелер қол қойылған түбіртектерді талап етуі мүмкін.

Қарым-қатынас салалары

АҚШ-та түбіртектерді және осы сияқты қаржылық құжаттарды ұйымдастыру – көп миллиондаған долларлық индустрия. Тұтынушылар электрондық түбіртектерді ұйымдастыру үшін десктоптық және онлайн бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалана алады; кейде түбіртектер сату нүктесі құрылғыларынан тікелей тұтынушыларға цифрлық түрде жіберіледі. Цифрлық түбіртектердің өсу тенденциясы цифрлық түбіртектерді басқаруға бағытталған жаңа бизнес кәсіпорындарының құрылуына алып келді.