Франк Джеффри Эдсон Смарт: Австралиялық суретшінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Австралиялық суретші Фрэнк Джеффри Эдсон Смарт (26 шілде 1921 – 20 маусым 2013) – «жеке әзіл-қалжыңдар мен ойыншыл аллюзияларға толы» қалалық пейзаждарды дәлдікпен бейнелеуімен танымал австралиялық суретші. Смарт Аделаидада туып, білім алған, онда өнер пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеген. 1948 жылы Еуропаға аттанғаннан кейін Париждегі «La Grande Chaumière» мен кейіннен Фернан Лежер басшылығындағы «Académie Montmartre» академиясында оқыды. 1951 жылы Австралияға оралды, Сиднейде тұрып, 1957 жылдан бастап жиі көрмелер ұйымдастырды. 1963 жылы Италияға көшті. Лондондағы табысты көрмеден кейін Тосканадағы Ареццо қаласының жанындағы «Posticcia Nuova» деген ауылдық мүлікті сатып алды. Өмірінің соңына дейін серігімен бірге сол жерде тұрды. Оның туындыларының ірі ретроспективасы 1999–2000 жылдары Австралияның көркемсурет галереяларында көрсетілді. Ол өте ерте жасынан сурет салуды бастады. «Менің ата-анам маған үлкен қағаз парақтарын беретін, көбінесе плакаттардың немесе күнтізбелердің артқы жақтарын, қандай да бір нәрсені беретін», – деді ол. 1942–1947 жылдары Оңтүстік Австралияның білім беру департаменті үшін мектептерде өнер сабақтарын берді. 1940 жылдардың басында Порт-Аделаидадағы өнеркәсіптік пейзаждарды сурет салуда жергілікті теңіз суретшісі Джон Джайлзға көмектесті. 1941 жылы Оңтүстік Австралия Корольдік өнер қоғамына мүше болып кірді және 1950 жылы вице-президент болып сайланды. Смарт 1948 жылы Еуропаға сапар шекті, Париждегі «La Grande Chaumière» мен кейіннен Фернан Лежер басшылығындағы «Académie Montmartre» академиясында оқыды. «Техникам жетілген сайын, қалалық пәтерлердің артындағы сорақы көшелердегі көруге ұнайтын нәрселерді суреттей алатынымды түсіндім». 1950 жылы Неаполь шығанағындағы Ишия аралында тұрып, Дональд Френд, Майкл Шеннон және Жаклин Хикпен бірге сурет салды. 1951 жылы Сиднейге көшіп, келесі екі жылды «Daily Telegraph» газетінде өнер сыншысы (1952–1954), ABC балалар радио бағдарламасында «Фидиас» атымен танымал өнер сарапшысы және Ұлттық өнер мектебінде сурет салу мұғалімі (1956–1962) ретінде өткізді. 1956 жылдан 1962 жылға дейін ABC телеарнасының «Балалар сағаты» бағдарламасын жүргізді. Смарт сонымен қатар 1954–1956 жылдары Парраматтадағы Король мектебінде Жан Беллеттен (ханым Хаефлигер ретінде белгілі) және Джон Пассмордан кейін өнер мұғалімі болып жұмыс істеді. Осы кезеңде «Macquarie Galleries» галереясында көрмелер ұйымдастырды. Смарт 1963 жылғы Рождестводан кейін «Castel Felice» кемесімен Австралиядан Лондонга аттанды, суретші әріптесі Джастин О'Брайенмен бірге Грекияға сапар жасады. 1965 жылы Италияға оралып, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды, өзін «шет елде тұратын австралиялық» деп есептеді және австралиялық паспортын сақтап қалды. Оның соңғы туындысы «Лабиринт» 2011 жылы аяқталды, содан кейін ол зейнетке шыққанын жариялады. Смарт 2013 жылғы 20 маусымда Ареццо қаласында 91 жасында бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.

Australian artist

Frank Jeffrey Edson Smart (26 July 1921 – 20 June 2013) was an expatriate Australian painter known for his precisionist depictions of urban landscapes that are "full of private jokes and playful allusions". Smart was born and educated in Adelaide where he worked as an Art teacher. After departing for Europe in 1948 he studied in Paris at La Grande Chaumière, and later at the Académie Montmartre under Fernand Léger. He returned to Australia 1951, living in Sydney, and began exhibiting frequently in 1957. In 1963, he moved to Italy. After a successful exhibition in London, he bought a rural property called "Posticcia Nuova" near Arezzo in Tuscany. He resided there with his partner until his death. A major retrospective of his works travelled around Australian art galleries 1999–2000. He started drawing at an early age. "My parents would give me large sheets of paper, often the backs of posters or calendars anything". he taught art in schools for the South Australian Education Department in 1942–1947. In the early 1940s he accompanied local maritime artist, John Giles, in painting industrial landscapes at Port Adelaide. He joined the Royal South Australian Society of Arts around 1941 and was elected vice president in 1950. Smart travelled to Europe in 1948, studying in Paris at La Grand Chaumière and later the Académie Montmartre under Fernand Léger. "As my technique grew, I found I could paint those things I liked looking at, those slum streets behind the city apartments". In 1950 he lived on the island of Ischia in the bay of Naples, where he painted with Donald Friend, Michael Shannon and Jacqueline Hick. In 1951, he moved to Sydney and spent the next 2 years there as an art critic for the Daily Telegraph (1952–54), an arts compere called Phidias for the ABC children's radio programme The Argonauts, and a drawing teacher at the National Art School (1956–62). From 1956 to 1962, he also presented on ABC TV's Children's Hour. Smart was also employed by The King's School, Parramatta in 1954–56 as an Art teacher, following Jean Bellette (known as Mrs Haefliger) and John Passmore. He exhibited throughout this period at the Macquarie Galleries. Smart departed Australia for London on the Castel Felice out of Sydney just after Christmas 1963, driving to Greece with fellow painter Justin O'Brien. In 1965 he returned to Italy, and lived there for the rest of his life, regarding himself as an "Australian living abroad" and carrying an Australian passport. His last work, "Labyrinth", was completed in 2011, at which point he announced his retirement. Smart died of renal failure in Arezzo on 20 June 2013, aged 91.

Әдебиеттің стилі

Смарт – Австралияның ең танымал суретшілерінің бірі. Оның суреттеріндегі бейнелер өте ерекше әрі дерлік танымал, оларға түрлі суретшілер мен өнер түрлерінің ықпалы зор. Оның заманауи өмірді шыншылдықпен де, абсурдтықпен де бейнелеуі көптеген көркемдік пікірталастарға себеп болды. Смарттың суреттерін сыншылар мен жақтастары оның тақырыптарын жиі талқылайды, бірақ суретші өзінің стилі туралы әңгімелеуден бас тартады: «Түсіндіруді жеке көрерменнің құқығы ретінде қалдыруды жөн көремін». Смарт «суретті пішіні ұнады деген себеппен салады» дейді. Аспаны неге әрдайым қараңғы да, тұманды, неге оның кейіпкерлері ешқашан күлімдемейді деген сұраққа ол: «Композиция үшін маған қара аспан керек, себебі кадрдың жоғарғы жағында ашық көк түс жараспайды, ал күлімдеген бетті салу қиын» деп жауап береді. Кейбір сыншылар Смарттың туындылары заманауи қалалық уайымдылықты, индустриялық дәуірден кейінгі адам бақылауынан шығып кеткен пейзажды бейнелейді деп санайды. Ал басқалары оны реалист, гиперреалист, «ерекше классицист» және метафизикалық суретші деп атайды. Кейбір сыншылар тіпті Смарттың суреттерін «Оруэллдік күңгірттік» деп сипаттайды, бұл атау ең алдымен Джордж Оруэллдің «1984» әдеби-саяси шедеврiне сілтеме жасайды. Джеймс Глисон Смарттың суреттері «нақты болу үшін тым шынайы» екеніне сендіреді және оның 20 ғасырлық өмірдің реалистік бейнелеуі – бұл керемет геометриялық композициялар мен айқын түстердің, адамның табиғи және қолдан жасалған ортадағы бейнесі ғана деп есептейді. Шындығында, Джеффри Смарттың туындыларында ағаштар сирек кездеседі, ал шөп тек бетон тастардың арасында өседі. Бірақ Смарттың айтуынша: «Суретші көрермендерін қозғау үшін өзінің сезімдеріне ие болуы керек», және Смартты табиғаттағы адам – қолдан жасалған табиғат қозғады, ол Австралияның әдеттегі ландшафтымен айналыспады. «Мен 20 ғасырда өмір сүруді ұнатамын – мен үшін әлем бұрынғыдан да әдемі. Мен өмір сүріп жатқан нағыз әлемді өз көздеріммен мүмкіндігінше әдемі етіп суретке түсіруге тырысамын. Гүлдер шоғыны немесе су тоғандарының сұлулығын түсіну оңай, мен табиғи сұлулықты жақсы көремін, бірақ ол мені қозғамайды. Мен үшін композиция – бәрі». Смарт адамдардың өнерді ақылмен емес, көздерімен қарауы керек деп санайды.

Smart is one of Australia's best known artists with his almost iconic and unique imagery, heavily influenced by various artists and art forms. His stark portrayals of contemporary life, both realistic and absurd, have been the basis of many artistic discussions. Critics and admirers of Smart's paintings often debate his subject matter but in interviews Smart has preferred not to discuss his style; "Leaving the interpretation as the prerogative of the individual viewer." Smart states that he "paints a picture because he likes the shape", and when asked why his skies are always so gloomy and smog laden or why his faces never wear a smile, he claims "I need a dark sky for the composition, because pale blue at the top of a frame looks nothing [and] because a smiling face is too hard to paint". Some critics have argued that Smart's work comments on modern urban alienation, a post industrial landscape that has fallen from human control. Others have cast him as a realist, hyper realist, 'off beat classicalist' and a metaphysical painter. Some critics have even referred to Smart's paintings as portraying 'Orwellian gloom' – a statement referring, in particular, to George Orwell's literary political masterpiece, Nineteen Eighty Four. James Gleeson believes that Smart's paintings are "too real to be real"; and believes that his realist portrayals of 20th century life are nothing more than superb geometrical compositions and bold colour, of man in his naturalistic, man made environment. It is true, for instance, that trees are rarely seen in Jeffrey Smart's artworks, and the only grass is that growing between concrete stones, but as Smart claimed: "an artist has to be moved to move his viewers", and Smart was moved by man in nature – man made nature – not concerned with typical Australian landscape. "I like living in the 20th century – to me the world has never been more beautiful. I am trying to paint the real world I live in, as beautifully as I can with my own eyes It's obvious a bunch of flowers or a billabong is beautiful, and I love natural beauty, but I am not moved by it. to me composition is everything". Smart believed that people should view art with their eyes and not their head.

Әсерлер

Смарттың суреттері өнердің тиісілмеген аймағына саяхат жасағандай көрінеді, бірақ оған басқа суретшілер мен өнер түрлері әсер етті, әсіресе классикалық ежелгі өнер, оның саяхаттары арқылы. Архитектураға деген қызығушылық Смартты Мысырға, Грекияға, Түркияға, Италияға және Йеменге жеткізді. Бұл Жерорта теңізі саяхаты Италияның Ареццо қаласында үш жүз жылдық вилла сатып алуға әкелді, онда ол ұзақ өмірінің соңына дейін өмір сүрді. Шындығында, Смарттың ерте мақсаты сәулетші болу еді; ол суретші ретінде білім алған және кейде өзін бір жағынан толыққан тоқ емес сәулетші деп есептеген. Ренессанс кезеңінің суретшісі және математигі Пьеро делла Франческа Смарттың туындыларына классикалық ықпал еткендердің бірі болды. Смарт Пьероның туындыларын көруді «махаббатқа ұшыраған сияқты» деді. Оның Пьероның сүйікті суреті – «Христостың жазалануы». Ол Пьеромен геометрия мен композициядан өзге, олардың әр туындысында кездесетін кеңістіктік шама мен «сөзсіздік» сипаттарын да бөлісті. Оған Ренессанс дәуірінің голланд суретшісі Роджер ван дер Вейден де ықпал етті. Смарт көбінесе май, акрил және су бояуларымен сурет салды, әдетте аспаны үшін сары, көк және қызыл негізгі түстерді, сондай-ақ қою сұр түстерді пайдаланды. Бұл оның туындыларында ерекше әсер қалдырды, өйткені суреттерінің алдыңғы жағы қараңғы аспанға қарамастан толық жарықтандырылған. Оның сурет салу процесі ұзақ және қиын болды, нәтижесінде жылына оннан аспайтын картина аяқталды. «Мен әрқашан көптеген дайындық суреттерін жасаймын, формаларды, көлеңкелерді, ғимараттарды, суреттерді матаның үстінде керемет композицияға қол жеткізгенше жылжытамын».

Смарттың тікелей көркемдік шабытының көп бөлігі, сөзбе-сөз айтқанда, көлік жүргізу кезінде көздің өткірлігінен туды: «Менің суреттерімнің бастауы – көздің өткірлігі». «Кейде айлар бойы айналып, ештеңе, ештеңе көрінбейді, содан кейін кенеттен мені қызықтыратын бір нәрсені көремін: пішін, пішіндердің үйлесімі, жарық пен көлеңкелердің ойыны, мен дұға етемін, өйткені менде суреттің құнды мұражаты бар екенін білемін».

Құжаттамалық фильмдер

Смарттың өмірі мен еңбегі бірнеше деректі фильмге тақырып болды, соңғысы – Кэтрин Хантердің «Тыныштық шебері» (Master of Stillness) атты туындысы. «Тыныштық шебері» Смарттың 91 жасқа толғанда зейнетке шығар алдындағы соңғы жұмысы – «Лабиринт» (2011) картинасын жасау процесін көрсетеді. Сыншы Джон Макдональд оны «қоштасу суреті – ұзақ және көрнекті мансапқа нүкте қоятын соңғы нақты мәлімдеме» деп атады. Хантер Смартты Тосканадағы шаруашылығына барды, ал суретші оны Ареццо маңындағы, оған ұзақ жылдар бойы шабыттандырған жерлерге – оның көзқарасын қалыптастырған бетонды көшелер мен қалалық қиралаларға апарып көрсетті. «Егер жақсы картина туса, онда оның тыныштығы мен кемелділігі болады, және бұл, менің ойымша, музыкант немесе ақын істей алатын ең үлкен жетістік», – деді Смарт.

Смарттың шығармаларын сату

Папинидегі автопортрет, 1984–1985, 85 см × 115 см, 27 тамыз 2014 жылы әлемдік рекордтық бағамен – A$1,260,000 сатылды. Autobahn in the Black Forest II, 1979–80, (канваға май және синтетикалық полимер бояуы, төменгі оң жақта қол қойылған: Jeffrey Smart, 100 × 65 см), 20 сәуір 2011 жылы Мельбурндағы Deutscher and Hackett аукционында рекордтық A$1,020,000 бағаға сатылды. Джеффри Смарттың 670 жұмысының сату тізімін Australian Art Sales Digest сайтынан табуға болады.

Құрметтер мен марапаттар

Оңтүстік Австралияның Хоторн қаласындағы Джеффри көшесіне Смарттың әкесі ат қойған, ол сол аймақтың бөлінуіне қатысқан. Смарт өзінің "Not Quite Straight" атты естеліктерінде Джеффри көшесінде қисық бар екенін, сондықтан ол да "Not Quite Straight" екенін айтқан. 1951 жылы Смартқа Ұлт Достастығының мерекелік өнер сыйлығы табысталды. 1990 жылы Сидней университеті, ал 2011 жылы Оңтүстік Австралия университеті оған университет докторының құрметті атағын берді. Смарт 2001 жылы көркем өнер саласына, әсіресе қалалық пейзажды ерекше бейнелеуі және жас суретшілерді қолдауы үшін Австралия орденінің офицері атанды. Джеффри Смарт Лондондағы Тейт еске алу қорының демеушісі және белсенді қолдаушысы болды. Бұл қоры JC Williamson компаниясының сэр Фрэнк Тейттің қызы Исла Баринг OAM құрған, Ұлыбританиядағы жас австралиялық өнер шеберлерін қолдау мақсатындағы қайырымдылық ұйымы. Оның қазасынан кейін Оңтүстік Австралия университеті 2013 жылдың 21 маусымында 2014 жылы ашылатын City West кампусының жаңа ғимаратына "Джеффри Смарт ғимараты" деген ат берілетінін хабарлады.