Кіріспе
Индуизмнің діни мәтіндеріндегі әйелдердің орны
the position of women in the religious texts of Hinduism
Hindu texts present diverse views on the position of women, ranging from feminine leadership as the highest goddess, to limiting gender roles. The Devi Sukta hymn of Rigveda, a scripture of Hinduism, declares the feminine energy as the essence of the universe, the one who creates all matter and consciousness, the eternal and infinite, the metaphysical and empirical reality (Brahman), the soul, (supreme self) of everything. The woman is celebrated as the most powerful and the empowering force in some Hindu Upanishads, Sastras and Puranas, particularly the Devi Upanishad, Devi Mahatmya and Devi Bhagavata Purana. Ancient and medieval era Hindu texts present a diverse picture of duties and rights of women in Hinduism. The texts recognize eight kinds of marriage, ranging from father finding a marriage partner for his daughter and seeking her consent (Brahma or Devic marriage), to the bride and groom finding each other without parental participation (Gandharva marriage) and paishachik (against God's blessing) marriage by force against woman, not following varnashram dharm and without parents blessing. Hinduism, states Bryant, has the strongest presence of the divine feminine among major world religions, from ancient times to the present. The goddess is viewed as central in Shakti and Shiva Hindu traditions. Matriarchal theology is quite prevalent in Sanskritic traditions and village Hinduism relating to the worship of Shakti, and there are numerous Hindu communities that are matriarchal. There, the student is taught, that as a husband, he should cook rice for the wife, and they together eat the food in certain way depending on whether they wish for the birth of a daughter or a son, as follows,
Women are mentioned and are participants in the philosophical debates of the Upanishads, as well as scholars, teachers and priestesses during the Vedic and early Buddhist age. Among women acknowledged in the Upanishads are Gargi and Maitreyi. The texts also describes seven other forms of marriage, and when they were appropriate with parents blessings within varnashram dharm or inappropriate out of varnashram dharm or against woman's wish. This insult was one of the main reasons for the great war in restoring the honor of their woman. In the Ramayana, Sita is respected, honored, portrayed as wise and seen as inseparable from Rama and beloved but lived as a homemaker, the ideal wife and partner to Rama. While in the Adbhut Ramayana Sita is the most powerful and the destroyer of evil. In the Hindu dharma, women's oral readings of the Ramayana at home bring piece, happiness, good progeny, good health and relives family from bad luck and bad health. The Epics are divinely ordained to Rishis and seen thru divinely vision , and carry precepts of dharma embedded in them, suggesting perceived notions about women in Hinduism at the time the Epics were composed. The Mahabharata, in Book 1, for example, states,
The Anushasana Parva of the Hindu epic Mahabharata has several chapters dedicated to the discussion about duties and right of women. It gives a mixed picture. In chapter 11, the goddess of wealth and prosperity Lakshmi asserts, that she ( her divinity) lives in those women who are truthful, sincere, modest, organized, devoted to their husband and children, health conscious, patient and kind to parents, parent in laws and guests. The goddess asserts she does not reside in woman who is sinful, unclean, always disagreeing with her husband, has no patience or fortitude, is lazy, quarrelsome with her neighbors and relatives. The duties of women are again recited in Chapter 146, as a conversation between god Shiva and his wife goddess Uma, where Shiva asks what are the duties of women. Devi Uma (Parvati) proceeds to meet all the rivers, who are all goddesses that nourish and create fertile valleys. Uma suggests that the duties of women include being of a good disposition, endued with sweet speech, sweet conduct, and sweet features, but at the same time be capable to sustain her own life( which can require being tough) if situation comes. For a woman, claims Uma, her husband is a God( and vice versa), her husband is her friend, and her husband is her high refuge(and vice versa). A woman's duties include physical and emotional nourishment, reverence and fulfillment of her husband and her children. Their happiness is her happiness, she observes the same vows as those that are observed by her husband, her duty is to be cheerful even when her husband or her children are angry, be there for them in adversity or sickness, is regarded as truly righteous in her conduct. selectively extracts verses from many chapters of Anushasana Parva. He selectively extracts verses from other books of the Mahabharata as well, and other ancient Indian texts, for Strīdharmapaddhati, choosing those he preferred, omitting verses from the Mahabharata that represent its characteristic style of presenting many voices and counter arguments.
Индуизм мәтіндері әйелдердің орны туралы әртүрлі көзқарастарды ұсынады, ең жоғары құдай ретінде әйелдер басшылығынан бастап, гендерлік рөлдерді шектеуге дейін. Ригведаның Деви Сукта әнұраны, индуизмнің қасиетті кітабы, әйел энергиясын ғаламның мәні ретінде, барлық материя мен сананың, мәңгілік және шексіз, метафизикалық және эмпирикалық шындықты (Брахман), жанды (жоғарғы өзін) барлық нәрсенің жаратушысы деп жариялайды. Кейбір индуистік Упанишадтар, Шастралар мен Пураналарда, әсіресе Деви Упанишада, Деви Махатмья және Деви Бхагавата Пуранада әйел ең күшті және күш беретін күш ретінде атап көрсетіледі. Ежелгі және ортағасырлық индуистік мәтіндер индуизмдегі әйелдердің міндеттері мен құқықтары туралы әртүрлі суретті ұсынады. Мәтіндер сегіз түрлі некелерді мойындайды, олар әкесі қызына некелік серіктес тауып, оның келісімін алудан (Брахма немесе Девик некесі) бастап, күйеу жігіт пен қалыңдықтың ата-анасының қатысуынсыз (Гандарва некесі) және әйелге қарсы күшпен некеге тұрудан (паишачик некесі), варнашрам дхармын орындамай және ата-анасының батасын алмастан жасалатын некелерге дейін. Брайанттың айтуынша, ежелден бүгінгі күнге дейін әлемдегі ірі діндердің ішінде ең күшті әйел құдайлық сипаты индуизмде бар. Шакти мен Шива индуистік дәстүрінде құдайлық орталық ретінде қарастырылады. Матриархалдық теология Санскрит дәстүрлерінде және Шакти құдайлығына қатысты ауылдық индуизмде кең таралған, және көптеген индуистік қауымдастықтар матриархалдық болып табылады. Онда оқушыға күйеу ретінде әйелге күріш пісіру керектігі айтылады, және олар қыз немесе ұлдың тууына байланысты тамақты белгілі бір тәртіппен жейді. Әйелдер Упанишадтардың философиялық пікірталастарына қатысушылар ретінде, сондай-ақ ғалымдар, мұғалімдер және ведалық және ерте буддалық дәуірдегі діни қызметкерлер ретінде танылады. Упанишадтарда танылған әйелдердің арасында Гарги мен Майтрей бар. Мәтіндерде некелердің басқа жеті түрі де сипатталған, олардың ата-аналардың батасымен варнашрам дхармы бойынша немесе варнашрам дхармынан тыс, немесе әйелдің қалауына қарсы орынсыз болуы мүмкін. Бұл қорлау әйелдердің ар-намысын қалпына келтіру үшін болған ұлы соғыстың басты себептерінің бірі болды. Рамаянада Сита құрметтеледі, қадірленеді, дана ретінде бейнеленеді және Рамадан ажырамас, сүйіктісі ретінде көрінеді, бірақ үй шаруасын жүргізуші, Рамаға адал әйел және серіктес ретінде өмір сүрді. Ал "Аdbhuta Ramayana" романында Сита ең күшті және зұлымдықты жоятын тұлға. Индуист дхармасында әйелдердің Рамаянаны үйде ауызша оқулары бейбітшілік, бақыт, жақсы ұрпақ, жақсы денсаулық әкеледі және отбасын жаман сәттен және денсаулық проблемаларынан сақтайды. Эпостар ришилерге құдайдан берілген және құдайдан келген көрініс арқылы көрінеді, және дхарманың ережелері оларда жатыр, бұл эпостар құрастырылған кезде индуизмде әйелдер туралы түсініктерді білдіреді. Мысалы, "Махабхарата" кітабының 1-кітабында былай делінген:
the position of women in the religious texts of Hinduism
Hindu texts present diverse views on the position of women, ranging from feminine leadership as the highest goddess, to limiting gender roles. The Devi Sukta hymn of Rigveda, a scripture of Hinduism, declares the feminine energy as the essence of the universe, the one who creates all matter and consciousness, the eternal and infinite, the metaphysical and empirical reality (Brahman), the soul, (supreme self) of everything. The woman is celebrated as the most powerful and the empowering force in some Hindu Upanishads, Sastras and Puranas, particularly the Devi Upanishad, Devi Mahatmya and Devi Bhagavata Purana. Ancient and medieval era Hindu texts present a diverse picture of duties and rights of women in Hinduism. The texts recognize eight kinds of marriage, ranging from father finding a marriage partner for his daughter and seeking her consent (Brahma or Devic marriage), to the bride and groom finding each other without parental participation (Gandharva marriage) and paishachik (against God's blessing) marriage by force against woman, not following varnashram dharm and without parents blessing. Hinduism, states Bryant, has the strongest presence of the divine feminine among major world religions, from ancient times to the present. The goddess is viewed as central in Shakti and Shiva Hindu traditions. Matriarchal theology is quite prevalent in Sanskritic traditions and village Hinduism relating to the worship of Shakti, and there are numerous Hindu communities that are matriarchal. There, the student is taught, that as a husband, he should cook rice for the wife, and they together eat the food in certain way depending on whether they wish for the birth of a daughter or a son, as follows,
Women are mentioned and are participants in the philosophical debates of the Upanishads, as well as scholars, teachers and priestesses during the Vedic and early Buddhist age. Among women acknowledged in the Upanishads are Gargi and Maitreyi. The texts also describes seven other forms of marriage, and when they were appropriate with parents blessings within varnashram dharm or inappropriate out of varnashram dharm or against woman's wish. This insult was one of the main reasons for the great war in restoring the honor of their woman. In the Ramayana, Sita is respected, honored, portrayed as wise and seen as inseparable from Rama and beloved but lived as a homemaker, the ideal wife and partner to Rama. While in the Adbhut Ramayana Sita is the most powerful and the destroyer of evil. In the Hindu dharma, women's oral readings of the Ramayana at home bring piece, happiness, good progeny, good health and relives family from bad luck and bad health. The Epics are divinely ordained to Rishis and seen thru divinely vision , and carry precepts of dharma embedded in them, suggesting perceived notions about women in Hinduism at the time the Epics were composed. The Mahabharata, in Book 1, for example, states,
The Anushasana Parva of the Hindu epic Mahabharata has several chapters dedicated to the discussion about duties and right of women. It gives a mixed picture. In chapter 11, the goddess of wealth and prosperity Lakshmi asserts, that she ( her divinity) lives in those women who are truthful, sincere, modest, organized, devoted to their husband and children, health conscious, patient and kind to parents, parent in laws and guests. The goddess asserts she does not reside in woman who is sinful, unclean, always disagreeing with her husband, has no patience or fortitude, is lazy, quarrelsome with her neighbors and relatives. The duties of women are again recited in Chapter 146, as a conversation between god Shiva and his wife goddess Uma, where Shiva asks what are the duties of women. Devi Uma (Parvati) proceeds to meet all the rivers, who are all goddesses that nourish and create fertile valleys. Uma suggests that the duties of women include being of a good disposition, endued with sweet speech, sweet conduct, and sweet features, but at the same time be capable to sustain her own life( which can require being tough) if situation comes. For a woman, claims Uma, her husband is a God( and vice versa), her husband is her friend, and her husband is her high refuge(and vice versa). A woman's duties include physical and emotional nourishment, reverence and fulfillment of her husband and her children. Their happiness is her happiness, she observes the same vows as those that are observed by her husband, her duty is to be cheerful even when her husband or her children are angry, be there for them in adversity or sickness, is regarded as truly righteous in her conduct. selectively extracts verses from many chapters of Anushasana Parva. He selectively extracts verses from other books of the Mahabharata as well, and other ancient Indian texts, for Strīdharmapaddhati, choosing those he preferred, omitting verses from the Mahabharata that represent its characteristic style of presenting many voices and counter arguments.
"Махабхарата" эпосының "Анушасана Парва" кітабында әйелдердің міндеттері мен құқықтары туралы бірнеше тараулар бар. Бұл екі түрлі сурет береді. 11-тарауда байлық және өркендеу құдайы Лакшми өзінің (өзінің құдайлық болмысы) адал, шыншыл, кішіпейіл, ұйымдасқан, күйеуі мен балаларына адал, денсаулығына қамқор, ата-анасына, күйеуінің ата-анасына және қонақтарына төзімді және мейірімді әйелдерде өмір сүретінін айтады. Ол күнәкар, арам әйелдің ішінде тұрмайды, ол әрқашан күйеуімен келіспейді, шыдамдылығы мен табандылығы жоқ, жалқау, көршілерімен және туыстарымен айтысып жүреді. Әйелдердің міндеттері 146-тарауда тағы да айтылады, бұл Шива мен оның әйелі Ума құдайының арасындағы әңгіме, онда Шива әйелдердің міндеттері қандай деп сұрайды. Деви Ума (Парвати) барлық өзендерді қарсы алады, олар құдайлар, олар құнарлы аңғарларды азықтандырады және жасайды. Ума әйелдердің міндеттеріне жақсы мінез-құлық, тәтті сөйлеу, тәтті мінез-құлық және тәтті ерекшеліктер кіреді, бірақ сонымен бірге өз өмірін ұстап тұру қабілеті болуы керек, бұл жағдай туындаса, қатал болуды талап етеді. Әйелдің міндетіне күйеуі мен балаларының тәндік және эмоциялық қажеттіліктерін қамтамасыз ету, оларды құрметтеу және қанағаттандыру кіреді. Олардың бақыты - оның бақыты, ол күйеуі орындаған анттарды орындайды, оның міндеті күйеуі немесе балалары ашуланған кезде де қуанышты болу, қиындықта немесе ауруда олардың қасында болу, оның мінез-құлқы дұрыс деп есептеледі. Анушасана Парваның көп тарауларынан селективті түрде өлеңдерді таңдап алады. Ол "Махабхаратаның" басқа кітаптарынан да, басқа ежелгі үнді мәтіндерінен де "Strīdharmapaddhati" үшін өлеңдерді таңдап алады, өзіне ұнағандарын таңдайды, "Махабхаратадан" көп дауыстар мен қарсы аргументтерді ұсынатын өлеңдерді жояды.
the position of women in the religious texts of Hinduism
Hindu texts present diverse views on the position of women, ranging from feminine leadership as the highest goddess, to limiting gender roles. The Devi Sukta hymn of Rigveda, a scripture of Hinduism, declares the feminine energy as the essence of the universe, the one who creates all matter and consciousness, the eternal and infinite, the metaphysical and empirical reality (Brahman), the soul, (supreme self) of everything. The woman is celebrated as the most powerful and the empowering force in some Hindu Upanishads, Sastras and Puranas, particularly the Devi Upanishad, Devi Mahatmya and Devi Bhagavata Purana. Ancient and medieval era Hindu texts present a diverse picture of duties and rights of women in Hinduism. The texts recognize eight kinds of marriage, ranging from father finding a marriage partner for his daughter and seeking her consent (Brahma or Devic marriage), to the bride and groom finding each other without parental participation (Gandharva marriage) and paishachik (against God's blessing) marriage by force against woman, not following varnashram dharm and without parents blessing. Hinduism, states Bryant, has the strongest presence of the divine feminine among major world religions, from ancient times to the present. The goddess is viewed as central in Shakti and Shiva Hindu traditions. Matriarchal theology is quite prevalent in Sanskritic traditions and village Hinduism relating to the worship of Shakti, and there are numerous Hindu communities that are matriarchal. There, the student is taught, that as a husband, he should cook rice for the wife, and they together eat the food in certain way depending on whether they wish for the birth of a daughter or a son, as follows,
Women are mentioned and are participants in the philosophical debates of the Upanishads, as well as scholars, teachers and priestesses during the Vedic and early Buddhist age. Among women acknowledged in the Upanishads are Gargi and Maitreyi. The texts also describes seven other forms of marriage, and when they were appropriate with parents blessings within varnashram dharm or inappropriate out of varnashram dharm or against woman's wish. This insult was one of the main reasons for the great war in restoring the honor of their woman. In the Ramayana, Sita is respected, honored, portrayed as wise and seen as inseparable from Rama and beloved but lived as a homemaker, the ideal wife and partner to Rama. While in the Adbhut Ramayana Sita is the most powerful and the destroyer of evil. In the Hindu dharma, women's oral readings of the Ramayana at home bring piece, happiness, good progeny, good health and relives family from bad luck and bad health. The Epics are divinely ordained to Rishis and seen thru divinely vision , and carry precepts of dharma embedded in them, suggesting perceived notions about women in Hinduism at the time the Epics were composed. The Mahabharata, in Book 1, for example, states,
The Anushasana Parva of the Hindu epic Mahabharata has several chapters dedicated to the discussion about duties and right of women. It gives a mixed picture. In chapter 11, the goddess of wealth and prosperity Lakshmi asserts, that she ( her divinity) lives in those women who are truthful, sincere, modest, organized, devoted to their husband and children, health conscious, patient and kind to parents, parent in laws and guests. The goddess asserts she does not reside in woman who is sinful, unclean, always disagreeing with her husband, has no patience or fortitude, is lazy, quarrelsome with her neighbors and relatives. The duties of women are again recited in Chapter 146, as a conversation between god Shiva and his wife goddess Uma, where Shiva asks what are the duties of women. Devi Uma (Parvati) proceeds to meet all the rivers, who are all goddesses that nourish and create fertile valleys. Uma suggests that the duties of women include being of a good disposition, endued with sweet speech, sweet conduct, and sweet features, but at the same time be capable to sustain her own life( which can require being tough) if situation comes. For a woman, claims Uma, her husband is a God( and vice versa), her husband is her friend, and her husband is her high refuge(and vice versa). A woman's duties include physical and emotional nourishment, reverence and fulfillment of her husband and her children. Their happiness is her happiness, she observes the same vows as those that are observed by her husband, her duty is to be cheerful even when her husband or her children are angry, be there for them in adversity or sickness, is regarded as truly righteous in her conduct. selectively extracts verses from many chapters of Anushasana Parva. He selectively extracts verses from other books of the Mahabharata as well, and other ancient Indian texts, for Strīdharmapaddhati, choosing those he preferred, omitting verses from the Mahabharata that represent its characteristic style of presenting many voices and counter arguments.
Шәстрлер мен Смриттер
Шастралар мен Смрити индуизм мәтіндерінде әйелдердің сипаттамасы мен оларға қатысты көзқарас әртүрлі. Ғалымдар Смрити мәтіндерінің ондаған түрлі нұсқалары табылғандықтан, мәтіндерге кейіннен қосылғандардың, бұрмаланудың және олардың нақтылығының дұрыстығына күмән келтірді. Мысалы, 2005 жылы Оксфорд университетінің баспасында жарық көрген «Манусмрити» аудармасымен танымал Патрик Оливель, постмодернистік зерттеулерде «Манусмрити» қолжазбаларының шынайылығы мен сенімділігі туралы алаңдаушылықты айтады. «Арташастраның» 1.21 тарауында әскери білім алған және патшаны қорғауға қызмет еткен әйелдер туралы айтылады; мәтінде сондай-ақ қолөнерші әйелдер, тіршілік етіп жүрген кедейлер мен аскет әйелдер де еске алынады. Орта ғасырдағы индуистік қоғамдағы әйелдердің жағдайы туралы ең көп зерттелгендердің бірі – қазір дау туғызып отырған Калькуттадағы «Манусмрити» қолжазбасы. Мәтін жесірлерге пәк болуды уағыздайды, мысалы 5.158-5.160 тармақтарында. 2.67-2.69 және 5.148-5.155 тармақтарында «Манусмрити» қыз кезінде әкесіне, жас әйел кезінде күйеуіне, ал жесір болғанда ұлына құрмет көрсетіп, олардан да сондай құрмет алуы керектігін, сондай-ақ әйел әрқашан күйеуін құдайша, ал күйеу әйелін құдайша сыйлауы керектігін уағыздайды. Басқа да тармақтарда «Манусмрити» әйелдердің құқықтарын құрметтейді және қорғайды. Мысалы, «Манусмритидің» 3.55 және 3.56 тармақтарында «әйелдерді құрметтеу және оларды әшекейлеу керек» делінеді, сондай-ақ «әйелдер құрметтелген жерде құдайлар қуанады, ал олар құрметтелмейтін жерде ешқандай қасиетті рәсім жеміс бермейді» деп айтылады. Оливельдің мәлімдемесінше, 5.147-5.148 тармақтарында «әйел ешқашан тәуелсіз өмір сүруге ұмтылмауы керек» делінген.
Ажырасу
Мәтінде 8.101 және 8.102-аяттарда әйел немесе еркек некені бұза алмайды делінген. Дегенмен, мәтіннің басқа бөлімдерінде екеуінің біреуіне де некені бұзуға рұқсат беріледі. Мысалы, 9.72 және 9.81-аяттар еркек немесе әйелге алаяқтық немесе зорлық-зомбылыққа ұшыраған некеден шығып, қайтадан некеге тұруға мүмкіндік береді; сондай-ақ, мәтінде әйелге күйеуі жоғалған немесе оны тастап кеткен жағдайда қайтадан некеге тұрудың заңды жолдары көрсетілген. Арташастра – Мауриан дәуірінде басқару туралы жазылған мәтін. Алайда, ол діни индуистік кітап емес. Керісінше, бұл Мауриан императорларына көмектесу және басшылық ету мақсатымен жазылған діни емес, дүниежүзілік басқару кітабы. Оның авторы Каутилья дхармаға негізделген зайырлы мемлекетті қолдады, ал дхарма санскрит тілінде «әділеттілік» дегенді білдіреді (көбінесе «дін» деп қате аударылады). Мәтінде былай делінген:
Әйел күйеуін жек көрсе, оның келісімінсіз некелерін бұза алмайды. Сондай-ақ, еркек әйелінің келісімінсіз одан ажыраса алмайды. Бірақ екеуінің арасында дұшмандық болған жағдайда ажырасуға болады (параспарам двешанмокса). Егер еркек әйелінен қауіп сезіп, ажырасуды қаласа (мокшамиччхет), онда оған бұрын берген мүлкін қайтарып беруі керек. Егер әйел күйеуінен қауіп сезіп ажырасуды қаласа, онда ол мүлкіне деген құқығынан бас тартады. Алғашқы төрт түрдегі дәстүрлерге сәйкес жасалған некелер бұзылмайды.
Варна
Бір бөлімдегі мәтін 3.13 және 3.14 тармақтардағыдай, әйелдің өз қауымынан (варна) тыс біреуге үйленуіне қарсылық білдіреді. Сондай-ақ, мәтінде үйленген әйелдің күйеуінен басқа еркектен жүкті болу мүмкіндігі қарастырылады және 8.31 мен 8.56 тармақтарында баланың қамқорлығы әйелге және оның заңды күйеуіне тиесілі екені, ал жүкті болған еркекке емес деген қорытынды жасалады.
Меншік құқығы
Манусмрити 9.192-9.200 аяттарында әйелге алты түрлі мүлікке құқық беріледі. Оларға үйленгенде алған мүлкі, қашып кеткенде немесе күштеп алып кетілгенде алған сыйлықтары, некеге тұрмас бұрынғы махаббат белгісі ретінде алғандары, туған отбасынан алған сыйлықтары, күйеуінен некеден кейін алған мүлкі, сондай-ақ қайтыс болған туыстарынан мұра ретінде алғандары кіреді.
Сәйкессіздік және шынайылық мәселелері
Ғалымдар "Манусмрити" кітабындағы 2685 тармақтың жартысынан да азы, яғни 1214-і ғана нақты болуы мүмкін деп мәлімдейді. Мысалы, "Манусмрити" кітабының 3.55 және 3.62 тармақтары әйелдердің мәртебесін дәріптейді, ал 9.3 және 9.17 тармақтары керісінше істейді. Махатма Гандиге Смрити туралы пікірін сұрағанда, ол былай деді: "Басылған кітапта көптеген қайшылықтар бар, егер сіз бір бөлігін қабылдасаңыз, онда оған мүлдем қайшы келетін бөліктерін қабылдамауға тиіссіз. (Манусмрити) түпнұсқасы ешкімде жоқ." Флавия Агнес "Манусмрити" әйелдер құқығы тұрғысынан күрделі түсіндірме екенін айтады, және британдық отаршылдық кезеңде индустар үшін оған, ал мұсылмандар үшін исламдық мәтіндерге негізделген әйелдер құқықтарының кодификациясы, кейбір аспектілерді таңдап, баса көрсетсе, басқа бөлімдерін назарға алмады. Отаршылдық дәуірде жеке құқықтың осы құрылымы Оңтүстік Азиядағы әйелдерге қатысты мәселелерде "Манусмритидің" тарихи рөліне қатысты заңдық түсініктерді қалыптастырды.
Пурандар
Пураналарда, әсіресе Маркандея Маха Пуранада кездесетін Деви Махатмия және Деви Бхагавата Пурана, индуизмнің ежелгі және ерте ортағасырлық дәуірінің соңында Деви мен қасиетті әйел туралы ең терең талқылауларды ұсынады. Ежелгі индуистік мәтіндерде әйелдік символизм қасиетті және құрметке лайық болған, бірақ Браун бұл фрагменттер екенін айтады. Шамамен біздің заманымыздың VI ғасырында, мүмкін Солтүстік-Батыс Үндістанда, Маха Деви ұғымы Ұлы Құдай ретінде қалыптасты, бұл Маркандея Пурананың Деви Махатмия мәтінінде көрінеді. Браунның сөзіне сүйенсек, құдайлық әйелдің дамуы теориялық емес, ол индуистердің өзіне түсінігіне әсер етіп, «шектен тыс ғаламда адам болудің мәнін, әйелдің қамқорлығы мен ашуы сияқты адамдық қасиеттерді қамтиды» деп түсіндіреді. Кобёрн мәлімдегендей, Деви Махатмия, сондай-ақ Дурға Саптасати (Дурғаға арналған 700 шумақ), ғасырлар бойы индуистер арасында зор танымаллыққа ие болды. Деви Махатмия әйелдің жоғарылығын дәлелдеуге тырыспайды, керісінше, оны ақиқат деп қабылдайды. Бұл идея келесі ғасырлардағы Пураникалық мәтіндердегі индуизмдегі әйелдердің рөліне әсер етті, онда әртүрлі аңыздарда ерлер мен әйелдердің үстемдігі бар жұптар бір діни мәтін мен индуистік қиялдарда кездеседі. МакДэниелдің айтуынша, Деви Махатмия осы ғаламды жаратқан, өзі мен адамдарға соңғы құтылуға жетуге көмектесетін, көп қырлы құдайдың бейнесін ұсынады. Гүлдену кезінде ол Лакшми болып, үйлерге байлық пен бақыт әкеледі, ал қиындықтар туғанда Дурға, Чандика, Амбика, Бхадракали, Ишвари, Бхагвати, Шри немесе Девиге айналып, әлемдегі демон мен зұлымдыққа қарсы күреседі. Алайда, Браун атап өткендей, Деви Махатмиядағы Құдайдың жоғарылығын тойлау біздің заманымыздың I мыңжылдығындағы индуистік мәтіндерде жалпыға ортақ емес. Басқа Пураникалық мәтіндер Құдайды жоғары деп жариялайды, әртүрлі тарауларда Құдайды мойындап, әйелді мифологиялық немесе теологиялық тұрғыдан, немесе екеуінің біріктірілімі ретінде «әр еркектің артындағы тиімді күш» ретінде көрсетеді. 6-ғасырлық Деви Махатмияның идеялары 11-ғасырлық Деви Бхагавата Пурана мәтінінде қабылданады, бұл индуизмнің Шакти дәстүрінің тағы бір классикалық мәтіні. Алайда, бұл мәтін оның жоғары табиғатына, яғни Құдайға деген бағыныштылық пен сүйіспеншілік арқылы жету жолын баса көрсетеді. Соңғы мәтінде Деви демонды жоятын жауынгер құдай, жақсылықты өсіретін әлем анасы, жаратушы, сақтаушы және жойғыш ретінде, оның әр түрлі аспектілері ретінде, ең жоғары тұлға ретінде бейнеленеді.
Құдайдың жынысы
Индуизмде, әсіресе Адвайта Ведантада, тұлғасыз Абсолют (Брахман) жыныссыз болып келеді. Индуизмде еркек құдайлар (девалар) және әйел құдайлар (девилер) кездеседі. Бірақ көптеген Шактизм және басқа да секталар басты, түпкілікті Құдайды әйелдік энергия ретінде сипаттайды (Ана Құдай 'Шакти'; 'шакти' сөзінің мағынасы, тура мағынасында – күш және қабілет). Олар ананың ең маңызды және жоғары Құдай екенін, ал бүкіл жаратылыс оның арқылы туғандығын айтады. Кейбір индуистік дәстүрлер Құдайды андрогиндік (әйел де, еркек те) немесе еркек немесе әйел ретінде ұғынады, сонымен қатар гендерлік генотеизмді құрметтейді, яғни басқа құдайлардың екі жыныста да бар екенін жоққа шығармайды. Индуизмнің бхакти дәстүрлерінде құдайлар мен құдайлардың екеуі де бар. Ежелгі және ортағасырлық үнді мифологиясында индуистік пантеонның әрбір еркек девасы әйел девимен жұптасқан. Шактизмнің ізбасарлары Деви тәңіріне Шактидің (әйел күші немесе қабілеті) бейнесі ретінде табынады. Кейбір адамдардың арасында миллиондаған индуистік құдайлар бар деген жалған түсінік бар, бірақ шындығында барлық құдайлар – өмір мен ғаламға байланысты әртүрлі аспектілердің тұлғасы (ағаштар, мұхиттар, өзендер, таулар, Күн, Ай, 8 планета, Самалы Жол галактикасы және т.б.). Алайда, олардың көпшілігі – құдайлар (Шакти, Деви немесе Ана), деп мәлімдейді Фолстон мен Эбботт, бұл индуистік мәдениетте құдайлардың қаншалықты маңызды және танымал екенін көрсетеді. Жалпы алғанда, олардың саны аз болғанымен, құдайларға қарағанда әйел құдайларға арналған ғибадатханалар көптеп салынған. Құдайлар көбінесе күшті деп есептелсе, үйленбеген құдайлар қауіпті (жамандыққа қарсы) деп қарастырылады. Қазіргі индуистік қоғамның патриархалдық сипатына қарамастан, әйелдер Құдайлармен бірге күшті және кейде қауіпті деп есептеледі. Миллиондаған құдайлар мен құдайлардың тізімі ешкімде жоқ, бірақ барлық құдайлар, ғалымдардың пікірінше, индуизмде әдетте жыныссыз принциптің – Брахманның эманациясы немесе көрінісі ретінде қарастырылады, ол түпкілікті шындықтың көптеген қырларын көрсетеді. Ежелгі және ортағасырлық индуистік әдебиетте, ғалымдардың айтуынша, құдайлар, құдайлар және Құдайдың андрогиндік бейнелері кеңінен кездеседі. Гросс айтқандай, бұл бірнеше монотеистік діндерден өзгеше, онда Құдай көбінесе "Ол" деген сөзбен байланыстырылады және теизм еркек антропоморфизмімен толы.
Қадір-қасиет
Индуизм әйелдерді қадірсіз деп есептемейді, сондықтан әйелдердің қадірін растайтын нақты цитаталар көп емес. Дегенмен, индуистік негізгі және қосымша мәтіндерде әйелдердің қадір-қасиетін растайтын көптеген сілтемелер бар. Жабала, Майтрей, Гарги, Лопамудра және Хаймавати Ума сияқты әйел ғалымдардың Упанишадтардағы көптеген әңгімелері әйелдерге көрсетілген құрметті көрсетеді. Брихадарняка-Упанишадтың 6.4.17 тармағында білімді қыз баланың дүниеге келуі тілеулі деп айтылады. Бұл үзіндіде білімді қыз алу үшін арнайы рәсімдер сипатталған. "Атха я иччхэддухита ме пандита джаета, сарвамаяуриядити, тилауданам пачайитва сарпишмантамашнийатам; ишвараў джанайтивай || 17 ||" – «Егер біреу қыз баласы білімді болып, толық өмір сүрсін десе, олар талқанмен пісірілген күрішті майға қуырып жеуі керек. Сонда жаратушылар (ата-аналар) осындай қызды дүниеге әкеле алады». Уилл Дюрант (1885-1981) американдық тарихшы өзінің "Цивилизация тарихы" атты кітабында былай жазады: «Веда дәуірінде әйелдер кейінгі Үндістандағыдан гөрі әлдеқайда көп еркіндікке ие болды. Олар өздеріне қолайлы жарды таңдауда неке рәсімдерінен де көп сөз айта алды. Олар тойларда, билерде ерікті түрде көрініп, діни құрбандықтарға еркектермен бірге қатысты. Олар оқып, Гарги сияқты философиялық пікірталасқа түсе алды. Егер әйел жесір қалса, оған қайтадан үйленуіне ешқандай шектеу қойылмады».
Неке
Индуизмнің "Асвалаяна Гхьясутра" мәтіні некелердің сегіз түрін анықтайды. Осы алғашқы төртеуі – Брахма, Дайва, Арша және Пражапатия – мәтінде орынды және ұсынылған деп жарияланады, келесі екеуі – Гандхарва және Асура – орынсыз болғанымен қабылдануға болады, ал соңғы екеуі – Ракшаса және Пайшаха – жаман және қабылдауға болмайтын деп жарияланады (бірақ олардан туған кез келген балаға заңды құқықтар берілді). Брахма некесі діни тұрғыдан ең қолайлы деп есептеледі, онда әке білімді адамды тауып, оған қызын үйлендіруді ұсынады. Күйеу жігіт, қалыңдық және олардың отбасылары ұсынысқа ерікті түрде келіседі. Екі отбасы мен туыстар кездеседі, қыз салтанатты түрде безендіріледі, әкесі қызын күйеуге беріп, Ведалық неке рәсімі өткізіледі. Бұл неке түрі қазіргі Үндістанда индустар арасында ең көп таралған. Ракшаса некесінде күйеу жігіт қызды оның және оның отбасының еркіне қарсы зорлықпен ұрлап әкетеді. "Ракшаса" сөзі "шайтан" деген мағынаны білдіреді. Пайшаха некесі – ер адам әйелдің есі сезімі жоқ кезде, яғни есірткі ішкен, мас немесе бейсаң болғанда оған күшпен қол сұғады. Джеймс Лохтефельд соңғы екі неке түрінің ежелгі индуистік қоғамдарда тыйым салынғанын, бірақ осы әрекеттерді қолдау үшін емес, әйел мен кез келген балаларды қоғамда заңды түрде қорғау үшін танылғанын айтады.
Жесір қалу және қайтадан некеге тұру
Жесірлер дәстүрлі түрде рухани, аскетикалық өмір сүруге тиіс болды, әсіресе брахмандар сияқты жоғары касталар. Қайтадан үйленуге де шектеулер қойылған. Хинду жесірлеріне әшекей киюге рұқсат етілмеді, олар дәмсіз тағамдар жеуге мәжбүр болды және көкіректерін жабатын көйлек немесе блузкасыз ақ, қалың матадан тігілген сары киюге міндетті болды. Мұндай шектеулерді қазір тек жесірлердің шағын тобы ғана қатаң сақтайды, бірақ "жақсы әйел күйеуінен бұрын өледі" деген сенім әлі де күшін жойған жоқ. Дегенмен, бұл мәселе отарлық соттарда ондаған жылдар бойы талқыланды, себебі бұл марқұм күйеуінің қалдырған мүлкіне және жесірдің марқұм күйеуінің мүлкіне құқығын сақтап қалуына немесе жоғалтуына байланысты болды, соның арқасында мүлік марқұм күйеуінен жаңа күйеуіне өтетін еді. Хинду қауымы жесірлердің қайтадан үйленуіне қарсы болмаса да, 20-шы ғасырда, әсіресе қайтадан үйленген жесірдің қайтысынан кейін, мүліктік құқықтарды және мүлікті бұрынғы күйеуінің отбасынан кейінгі күйеуінің отбасына беруді қарсылыққа түсті.
Саты
[[Сурет: Хинду Сатти.jpg|thumb|200px|оң|Сати, онда индус әйелі күйеуі Майкл Витцелдің денесімен бірге өзін өртеу арқылы өліп қалған. Майкл Витцелдің мәлімдемесінше, Веда дәуірінде ежелгі үнді әдебиетінде Сати дәстүрінің ешқандай дәлелі жоқ. Кейінгі дәуірдегі индуистік мәтін – Харита Дхармасутрада әйелдердің екі түрі айтылады: мектепке бармай тұрмысқа шығатын садхьявадху және алдымен Ведаларды оқып, Браман туралы сөйлейтін брахмавадхини. Индуистік састралар мен смриттер санскаралардың (өту рәсімдерінің) әртүрлі санын сипаттайды. Упанаяна рәсімі – білім беру процесінің басталуын білдіреді. Ведалар сияқты, ежелгі Сутралар мен Шастраның санскрит мәтіндері де әйелдерге білім алу құқығын берді, ал осы рәсімнен өткен қыздар кейін Брахмавадини деп аталды. Олар үйленген кезде Упанаяна рәсімін өткермеді. Қыздар қасиетті жіп орнына, киімдерін (қазір сари немесе сари деп аталады) сол жақ иықтарынан асырып киді.
Киім
Ежелгі және ортағасырлық дәуірдегі индуизмдегі әйелдердің киім кию дәстүрлері туралы ақпарат толыққанды емес. Ежелгі үнділік мәтіндерде маталар жиі айтылады. Арташастрада (б.з.д. 200 – 300 жж.) жартылай немесе толық боялған, тоқылған, өсімдік талшықтарынан, муслиннен және жүннен жасалған киімдер мен маталар сипатталады. Ежелгі және ортағасырлық индуистік дәстүрлерде бас немесе бетті жабу міндетті емес, бірақ аймақтық салтанатты шараларда киілетін Ушниша бас киімі, сондай-ақ Үнді субконтинентінің суық, құрғақ солтүстік бөліктеріндегі Дюпта туралы мәлімет бар. Экономикалық жағдайына қарамастан, ежелгі индуист әйелдерінің киімі екі бөлек матадан тұратын: біреуі белден төменгі жағын орап, екіншісі – үлкен матадан жасалған дхоти (қазіргі сари). Үндістанның кейбір аймақтарында төменгі каста әйелдері жоғарғы каста өкілдерінің алдында төсін жасыруға міндетті болған, бұл олардың төмен дәрежелі екенін көрсетеді. Жоғарғы каста әйелдері де құдайға құрмет көрсету үшін төсін ашып көрсетуші еді. Ежелгі мәтіндер мен өнер туындыларында дхотидің қалған бөлігін Ведалық Упанаяна стилінде оң жақтан сол иыққа орау басым стиль болып табылады, немесе Станамсука (санскритше: स्तनांशुक), бірақ бұл Оңтүстік Үндістанда немесе Орисса және Бенгал сияқты шығыс штаттарында кең таралмаған. Аймақтық ерекшеліктер ауа райы мен дәстүрлерге сәйкес, ұзындығы, плиселердің саны, плиселердің орналасуы, кеудеге арналған корсет стилі және дхотидің артық ұзындығын орау бойынша айқын болды. Әдетте, сари шамамен 6 метрлік матадан тұрады және жоғарыда аталған факторларға байланысты ерекше оралады. Матаның сапасы мен сәнділігі табыс пен мүмкіндіктерге байланысты. Мысалы, отарлық дәуірде экономикалық жағдайы нашар әйелдер ыстық және ылғалды Бенгалияда бір матадан киім жасап киген. Синдор немесе Кумкум индуизмдегі әйелдерді анықтау белгісі болып ерте заманнан бері сақталған. Үйленген индуист әйелдері әдетте шаштарының талғамында қызыл пигмент (вермильон) киеді, ал үйленбеген, ажырасқан немесе жесір әйелдер кимейді. Инду әйелі маңдайына бинди (Тіп, Биндья, Тилака немесе Ботту деп те аталады) жағуға болады. Синдор сияқты мәдени ғұрыптар басқа мәдениеттердегі неке сақинасына ұқсас. Аймақтық тұрғыдан алғанда, индуист әйелдері мерекелерде, храмға бару кезінде немесе басқа да ресми шараларда шаштарына маусымдық гүлдер тағуға болады. Ақ сари көбінесе егде жастағы жесірлерде кездеседі, ал қызыл немесе басқа да мерекелік түстермен кестеленген сари тойларда немесе үйлену тойлары сияқты әлеуметтік іс-шараларда жиі тағуға болады. Бұл индуистік амалдар – мәдени амалдар және діни мәтіндерде міндетті емес. Инду әйелдері киетін басқа да әшекейлер кейде сола сингар (он алты әшекей) деп аталады: "бинди, мойын әшекейлері, сырғалар, шаштағы гүлдер, сақиналар, білезіктер, қолғаптар (жоғарғы қолға), белбеулер, аяқ қоңыраулары, көз сызығы (немесе каджаль – тушь), аяқ сақиналары, хена, хош иістер, сандал пастасы, жоғары киім және төменгі киім". Бернард Кох (2001) Үндістандағы киім-кешек британдық отаршылдық дәуірінде иерархиялық қатынастарды, бағыныштылықты және билікті көрсету үшін қолданылған билік құралы болғанын айтады. Үндістанда индустар басқа да діни биліктердің үстемдігінде болғандықтан, киім таңдауына әсер еткен. Бұл моғолдық ықпалдың және кейіннен британдық үстемдіктің нәтижесінде киім-кешектің өзгеруімен мысал келтірілді.
Bernard Cohn (2001) states that clothing in India, during the colonial British era, was a form of authority exercised to highlight hierarchical patterns, subordination, and authoritative relations. Hindus in India were subject to rule under a range of other religious reigns, therefore influencing clothing choices. This was exemplified by a change in attire as a result of Mughal influence and later European influence resulting from British rule.
Өнер: би, драма, музыка
Индуистік діни өнер бейнелеу өнерін де, сахналық өнерді де қамтиды, және индуистік өнерде әйелдер ерлермен бірдей көрнекті орын алған. Санскрит әдебиеті құдайларға деген құрметі арқылы әйелдердің діни және рухани көрінісіне үлкен үлес қосты. Индуистік дәстүрде өнер, музыка, поэзия, сөз, мәдениет және білімнің қасиетті құдайы – Сарасвати. Баумердің сөзіне сүйенсек, Санскрит театрының бастауы Ведаларда жатыр, ол үш принципке негізделген: "Космикалық адам (пуруша), жан (атман) және әмбебап болмыс (брахман)". Хинду мәтіндерінде әйелдердің би, музыка және көркем өнерде белсенді екендігі туралы ең алғашқы деректер б.з.д. 1 мыңжылдықтағы Тайттярия Самхитасының 6.1 тарауында және б.з.д. 8 ғасырлық Шатапатха Брахманасының 3.2.4 тарауында кездеседі. Діни рәсімдерде, мысалы, ежелгі Шраута және Грихья сутраларында Панини, Патанджали, Гобила және басқалардың еңбектерінде әйелдер яджня кезінде ерлермен бірге ән шырқайтын немесе мантралар оқитындығы айтылады. Индуистік дәстүрлердің кейбір аспектілері әйелдердің бостандығын шектесе де, оларға өнерді жасауға және оны көрнекті етуге мүмкіндік берді. Девадаси дәстүрінде әйелдер өнерлерін діни контексте жүзеге асырды. 1947 жылы Мадрас үкіметі белсенділердің қысымымен Девадаси дәстүрін «жыныстық коммерция» деп есептеп, оған тыйым салды. Алайда, осы дәстүрді «монахиня» дәстүрі деп санайтындар оны қайта жаңғыртты, яғни Девадаси – өзін Құдайға арнаған таза әйел, ол ғибадатханадағы би дәстүрін қаржы жинау және өнерді дамыту үшін пайдаланды. Андал Года деп те аталады, және өнерге оның қосқан үлесі Вайшнав дәстүрінде Года Мандали (Андал шеңбері) құруға себеп болды.
Етеккір
Индуизмде дәстүр бойынша, айыз келген әйелдерге сақтау керек ережелер бар. Айыз кезеңі тазару кезеңі ретінде қарастырылады, сондықтан әйелдер осы кезеңнің барлық уақытында құдайға арналған орындардан немесе олармен байланысты кез келген заттардан алшақтатылады. Бұл индуизмдегі айызға қатысты көптеген мәдени амалдар мен шектеулердің негізін құрайды. Айыздың "ластығы" туралы мифтің пайда болуы Веда дәуіріне дейін барып жетеді және Индраның Вритраны өлтіруімен байланысты; Ведада брахманды өлтіру "күнәсі" әйелдердің айлық қан ағыны Индраның кінәсінің бір бөлігін өз мойнына алғандықтан, әр ай сайын пайда болады.
Контекст: тарихи және қазіргі заманғы даму
Индуизмде әйелдердің рөлі 3000 жылдық тарихқа дейін жетеді, – дейді Печелис, индуизм философиясының идеяларын қамтиды, яғни Пракрити (материя, әйелдік) және Пуруша (жаңару, ерлік) бірігіп, өзара әрекеттесіп, ғаламның қазіргі күйін құрайды. Индуизм осы екі ұғымның – Пракрити мен Пурушаның, әйел мен еркектің – байланысын, өзара тәуелділігін және толықтығын барлық өмірдің негізі деп санайды, бұл индуистік дәстүрлерде әйелдердің мәртебесінің бастапқы тұсы болып табылады. 1800 жылдардағы отаршылдық дәуірде еуропалық ғалымдар индуистік әйелдерді "табиғатынан таза" және басқа әйелдерге қарағанда "әдептірек" деп сипаттаған. 20 ғасырдың тарихи контекстінде индуизмдегі және жалпы Үндістандағы әйелдердің мәртебесі көптеген қайшылықтарға толы. Аймақтық индуистік дәстүрлер матриархалды қоғамдар ретінде ұйымдастырылған (Оңтүстік және Солтүстік-Шығыс Үндістандағыдай), онда әйел үйдің басшысы болып табылады және мүлікті мұраға алады; алайда, басқа индуистік дәстүрлер патриархалды. Индуизмде әйел ретіндегі Құдай және Ана Құдай идеясы қастерленеді, бірақ әйелді бағынышты рөлде қарастыратын рәсімдер де бар. Шарманың айтуынша, Үндістандағы әйелдер құқығын қорғау қозғалысын екі негізгі индуистік ұғым – локасанграха және сатьяграха жетекке алды. Локасанграха – "әлемнің игілігі үшін іс-қимыл жасау", ал сатьяграха – "ақиқатқа талап ету" деп анықталады. Бұл идеалдар әйелдердің құқықтары үшін күресуге және саяси және құқықтық жолмен әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізуге ықпал етті. Янгтың сөзіне сәйкес, әйелдер құқығын қорғауға жасалған күш-жігерге "мұсылман сепаратистік саясатының күшеюі", үндістандық индуистік әйелдердің дін мен әйелдер құқықтарын бөліп қарау, дінге қарамастан барлық азаматтарға қолданылатын бірыңғай азаматтық кодекс іздеуі, ал үндістандық мұсылман қауымы жеке, отбасылық және басқа да салаларда шариғат заңдарын сақтауға ұмтылуы кедергі келтірді.