Кіріспе

Испан миссионері Луис Сотело, OFM, ағылшын тілінде де Луис Сотело деп танылған (6 қыркүйек 1574 – 25 тамыз 1624) – Испаниядан шыққан францискан монах, 1624 жылы Жапонияда шейіт болып қайтыс болды және 1867 жылы Папа Пий IX оны мақұлданды.

Ерте өмір

Луис Испанияның Севилья қаласында дүниеге келді және "Calvario de los Hermanos Menores" монастырына кірмес бұрын Саламанка университетінде оқыды. Ол францискан монахы болды және дін қызметкеріне бекітілді. 1600 жылы миссионерлік жұмысқа дайындалу үшін Филиппинге жіберілді. Мұнда ол 1608 жылы испандық әскерлердің қатты шайқасқаннан кейін қиратылған Дилаодағы жапондықтардың рухани қажеттіліктерін қанағаттандыруға тағайындалды. 1608 жылы Папа Павел V доминикандықтар мен францискандықтарға бұрын иезуиттердің өкіметінде болған Жапонияда жаңа дінді таратуға рұқсат берді. Сотело төрт жыл Манила қаласында жапон тілін үйреніп, содан кейін Жапонияға барып, ондағы басшылық рөлді атқарды.

Эдодағы прозелитизм

Сотело Эдо (қазіргі Токио) ауданында францискан шіркеуін құруға тырысты. 1612 жылғы 21 сәуірде Токугава сёгунатының аумағында христиан дініне тыйым салынғаннан кейін шіркеу 1612 жылы қиратылды. Католик шіркеуінің қарқынды миссионерлік қызметінен кейін, Токугава династиясының екінші шогуны Токугава Хидетада христиан дінін ұстану мен үйретуге тыйым салатын жарлық шығарды. Өмірін жоғалту қаупі төнген жағдайда, барлық миссионерлер Жапониядан кетуге міндетті болды. Осы жарлық бірнеше онжылдыққа созылған христиандарды қудалаудың бастауы болды. Едода Сендайдың күшті даймиосы Дате Масамуненің нағашы қызының емделуінен кейін, Сотело Жапонияның солтүстік бөлігіне, Дате билігіндегі, христиан дініне әлі де рұқсат етілген аймаққа шақырылды. Келесі жылы Токиоға оралып, 1613 жылғы 12 мамырда Асакуса-Ториго ауданында жаңа шіркеу салып, салтанатты түрде ашты. Бакуфу христиандарды тұтқындады, ал Сотелоның өзі Коденма чо (小伝馬町) түрмесіне қамалды. Сотеломен бірге тұтқындалған жеті жапондық христиан 1 шілдеде өлім жазасына кесілді, бірақ Дате Масамуненің арнайы өтініші бойынша ол босатылды.

Елшілік жобасы

Жапон тілін жетік білетін Сотело 1613 жылғы 28 қазанда Дате Масамуне Испанияға жіберген жапон елшілігінде аудармашы ретінде жұмыс істеді. Елшілікті Хасекура Рокуэмон Цуненага басқарды және жапондықтардың (еуропалық теңізшілердің көмегімен) салған галеоны Сан-Хуан Баутиста арқылы Тынық мұхитын кешіп Акапулькоға жетті. Елшілік Веракрус, Санлукар де Баррамеда, Севилья және Мадридке сапарлады. Сотело жапондықтарды Мадридте крещение рәсімінен өткізді, сосын Римдегі Папа Павел V-ге алып барды. Елшілік – Сотелоның Жапониядағы дін таратуды кеңейту, ал Дате Масамунедің христиан халқының шіркеулерін қамтамасыз ету үшін көбірек дін қызметкерлерін алу және Сендай мен Жаңа Испания арасында сауда қатынастарын орнату ниеттерінің нәтижесі болды. Бұл елшілік Токугава Иэясу сёгунның келісімімен жасалды. Сотело елшілікпен бірге Мадридте толық бір жыл бойы болды, себебі Жапонияда христиан дініне қарсы қысым күшейді және ол Жапонияның екінші епископы болып тағайындалуын күтті. Папа Павел V оны Испания королінің мақұлдауымен осы лауазымға тағайындады, бірақ францискан мен иезуиттердің арасындағы бәсекелестік салдарынан ол құлшылыққа ие болған жоқ. Дегенмен, 1618 жылы Католик Индия Кеңесі оны миссионерлік қызметін жалғастыру үшін Нуэва-Эспанияға қайтарды. Миссиямен жіберілген жапон самурайларының көпшілігі христиан дініне өткен соң, Севильяға жақын орналасқан Кория-дель-Риода қалды, олардың ұрпақтары бүгінгі күнге дейін сол жерде өмір сүруде. Сотело елші Хасекурамен және елшіліктің қалдықтарымен Веракрус пен Акапулькоға оралды. Филиппиннің келе жатқан вице-королінің өтініші бойынша Сан-Хуан Баутиста Филиппинге оны жеткізіп, Сендайға қайтқанға дейін Манилаға бағыт бұрды, соның салдарынан 1620 жылы Манилаға келді. Елшілердің Маниладан Сендайға қайту жоспарына қарақшылар мен қолайсыз желдер кедергі келтірді. Хасекура соңында оралған кезде испан билігі Сотелоны Манилаға қамауға алды, себебі олар Макаодағы португал иезуит миссиясымен қарым-қатынасты нашарлатуға ниеттемеді. Жапонияның иезуит епископы Фунай (Нагасаки) епархиясын басқарғандықтан, оған қосымша Сендайда тағы бір францискан епископының тағайындалуына рұқсат беруге олар ықылым болды. Дате Масамуне Нуэва-Эспаниямен (Мексика) сауда жасауды жоспарлаған, бірақ сакоку саясаты (1613 жылдың соңында Жапонияның сыртқы әсерлерден жабылуы, тек оңтүстік-батыс порттары арқылы қатаң бақыланатын саудадан басқа) және испандықтардың барлық сауданы Филиппин арқылы жүргізу талабы бұл мүмкін емес екенін көрсетті.

Жапонияға қайтып оралу және шейіт болу

Масамуне Дате оны Филиппиннен Сэндайға қайтару үшін кеме жібергенде, испан билігі Сотелоға сол кемеге мінуге тыйым салды және оған өзінің қайығын жасап, сонда баруға рұқсат бермеді. Ол 1622 жылы Жапонияға кіре алды, бірақ қытай саудагерлері оны өз кемелерінде тапқан соң билік органдарына тапсырды. Ол Нагасакидің солтүстігіндегі Омура қаласында екі жыл бойы түрмеде отырды, ал сёгун оның ісін қарастырды. Жергілікті түрмеде ол Педро Васкеске, Мигель де Карвальо және екі жапон францисканы – Людовик Сасада мен Людовик Бабаға қосылды. Сотело 1624 жылғы 25 тамызда Омурада, 50 жасында діни серіктерімен бірге өртеліп өлтірілді. Ол 1867 жылғы 7 шілдеде Папа Пий IX-шымен қасиетті деп жарияланды. Рим-католик шіркеуінде оның мерекесі 25 тамызда, сондай-ақ 205 жапондық шейіттің қаза болған күні – 10 қыркүйекте атап өтіледі.