Кіріспе

Генри Брэдли Плант (27 қазан 1819 – 23 маусым 1899) – АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы көптеген көлік мүдделері мен жобаларына, көбінесе теміржолдарға қатысқан бизнесмен, кәсіпкер және инвестор. Ол Plant теміржол және кеме жүйесінің негізін қалаушы болды. 1819 жылы Коннектикут штатының Бранфорд қаласында туған Плант 1844 жылы теміржол қызметіне кіріп, 1853 жылға дейін Хартфорд және Нью-Хейвен теміржолында экспресс-хабаршы болып жұмыс істеді, осы кезеңде ол аталған жолдың экспресс-бизнесіне толық жауапты болды. 1853 жылы ол оңтүстікке кетіп, оңтүстік теміржолдарында экспресс желілерін құрды, ал 1861 жылы Southern Express Co. компаниясын ұйымдастырып, оның президенті болды. 1879 жылы ол басқалармен бірге Атлантикалық және Персика шығанағының Грузия теміржолын сатып алып, кейін Саванна, Флорида және Батыс теміржолын қайта ұйымдастырды, соның президенті болды. Ол 1880 жылы Саванна және Чарльстон теміржолын сатып алып, қайта жаңартты, қазіргі Чарльстон және Саванна теміржолы. Одан көп ұзамай ол Plant Investment Co. компаниясын құрды, оның мақсаты осы теміржолдарды басқару және олардың мүдделерін ілгерілету болды, кейін Флоридадағы Сент-Джон өзенінде кемелер жүйесін құрды. 1853 жылдан 1860 жылға дейін Адамс Экспресс компаниясының оңтүстік бөлімшесінің бас басқарушысы болды, ал 1867 жылы Техас Экспресс компаниясының президенті болды. 1880-жылдары оның жинаған теміржол және кеме жүйелерінің көп бөлігі Plant жүйесіне біріктірілді, ол кейін Атлантикалық жағалау жолының бір бөлігіне айналды. Плант бұрынғыда оқшауланған Тампа шығанағы аймағын және Флориданың оңтүстік-батысын елдің теміржол жүйесімен байланыстырғаны және Тампа, Куба және Ки-Уэст арасында тұрақты кемелер қатынасын орнатқаны үшін ерекше танымал, бұл аймақта халық пен экономиканың айтарлықтай өсуіне көмектесті. Жолаушылар трафигін ынталандыру үшін Плант Тампа арқылы өтетін теміржол желісі бойында үлкен Тампа Бэй қонақ үйін және оңтүстікке қарай бірнеше кішкентай қонақ үйлерді салып, аймақтың туристік индустриясын дамытты. Оның жартылай достық бәсекелесі Генри Флаглер Флориданың қарсы жағалауында Флориданың Шығыс жағалауы теміржолын және оның бойындағы бірнеше курорттарды салған арқылы өсімді қозғады.

Ерте өмір

Генри Брэдли Плант Коннектикут штатының Бранфорд қаласында Бетси (Брэдли) мен Андерсон Планттың отбасында дүниеге келді. Ол 1639 жыл шамасында Англиядан көшіп келіп, Коннектикут штатының Хартфорд қаласына қоныстанған Джон Планттың ұрпағы еді. Бала алты жасқа толғанда әкесі мен кіші қарындасы обадан қайтыс болды. Бірнеше жылдан кейін анасы қайтадан үйленіп, оны алдымен Нью-Йорк штатының Мартинсбург қаласына, содан кейін Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласына алып барды, онда ол жеке мектепке барып оқыды. Оның әжесі Бетси Плант, оны дін қызметкері етемін деп үміттеніп, оған Йель колледжінде білім алуға мүмкіндік берді, бірақ ол белсенді еңбек жолын бастауға асығысқандықтан, Нью-Хейвен мен Нью-Йорк арасында қатынайтын "The New York" атты кемеде капитанның көмекшісі, палуба қолдаушысы және көп жұмыс істейтін адам болып жұмысқа орналасты.

Азамат соғысына дейінгі

Оның әр түрлі міндеттерінің бірі экспресс-посылкаларды күту болды. Ол осыған дейін назардан тыс қалған бұл саланы тиімді ұйымдастырды. 1843 жылы Эллен Блэкстоунға үйленгеннен кейін Плант жағада қалуға шешім қабылдады және Нью-Хейвенде орналасқан экспресс компаниясы Бичер мен Компанияда жұмыс істеді, оны Адамс экспресс компаниясы сатып алды. Плант пароходтардан теміржолға ауыстырылды. Бірнеше жылдан кейін ол компанияның ескі Йорк кеңсесін басқарды. 1853 жылы оның әйелі Эллен Элизабет (Блэкстоун) Плант денсаулығы үшін Оңтүстікке жіберілді. Сегіз күндік сапардан кейін, наурыз айында Планттар Джексонвиллге келді және Флорида штатының Джексонвилл қаласына жақын жердегі жеке үйде бірнеше ай өткізді, ол кезде бұл кішкентай қалашық болатын. Флориданың болашақтағы даму мүмкіндіктері Плантқа үлкен әсер етті. Келесі жылы әйелінің денсаулығы үшін оңтүстікке тағы да сапар шегуі қажет болғаннан кейін, ол Потомак және Огайо өзендерінің оңтүстігіндегі Адамс экспресс компаниясының барлық мүдделері үшін жауапкершілікті сұрады және алды. Ол үлкен қиындықтарға қарамастан, экспресс-қызметті ұйымдастырып, бүкіл аймаққа кеңейтті, онда көлік құралдары тез дамығанмен, әлі де жетіспейтін және үйлесімсіз болды. Азамат соғысы жақындаған кезде Адамс экспресс директорлары оңтүстікке қарасты мүліктерін тәркілеуден қорқып, оларды Плантқа 500 000 долларлық вексельге сатуды шешті. Компанияның оңтүстік акционерлерімен бірге ол 1861 жылы Джорджия корпорациясы Southern Express Company компаниясын құрды және өзін президент етіп тағайындады. Ол сенімді және тиімді экспресс-қызмет көрсету үшін жақсы танылғандықтан, Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис кабинеті Планттың компаниясын тарифтерді жинау және қаражатты аудару бойынша Конфедерацияның агенті етіп тағайындады. 1863 жылы ол ауыр сырқатқа шалдыққан деп мәлімдеп, Аугустадағы үйінен Джефферсон Дэвис қол қойған қауіпсіз өту құжатымен Бермудаға кетіп қалды. Бір айдан кейін ол Канадаға, Коннектикутқа, содан кейін Англияға сапар шекті. Францияда ол Конфедерация паспортының жарамсыз екенін білді. Француз билігімен бірнеше келісімдерден кейін, оған Франция паспорты берілді, онда ол Грузияда тұратын АҚШ азаматы деп көрсетілген, бұл оған Еуропаны кеңінен аралап, кейін Канада арқылы Нью-Йоркке оралғанда АҚШ-қа қайта кіруге мүмкіндік берді.

Азамат соғысынан кейінгі кезең

Соғыстан кейін Плант 1865 жылғы ақпанда Оңтүстікке оралып, өзінің бизнес мүдделерін, ең бастысы – «Оңтүстік экспресін» қайта иеленді. Оңтүстік теміржолдары дерлік қирап, 1873 жылғы экономикалық дағдарыста көптеген теміржолдар банкротқа ұшырады. Осы жағдайда ол өзіне мүмкіндік тапты. Оңтүстіктің экономикалық қайта жандануына сенімді болған ол 1879 және 1880 жылдары «Атлантика және Персика шығанағы» теміржолын, сондай-ақ «Чарльстон және Саванна» теміржолын сатып алды. Осы екі теміржолды негіз етіп, Оңтүстік Атлантика жағалауында көлік жүйесін құруға кірісті. Жиырма жыл өткен соң бұл жүйеге 2100 мильге жететін 14 теміржол компаниясы, бірнеше пароход компаниясы және бірқатар маңызды қонақүйлер кірді. 1882 жылы ол солтүстік капиталистерінің (соның ішінде М.К. Джесуп, В.Т. Уолтерс және Генри Моррисон Флаглер, ол Флориданың шығыс жағалауын дамытуға зор үлес қосты) көмегімен «Plant Investment Company» акционерлік қоғамын құрды. Бұл компания оның бақылауындағы мүлікті бірлесіп басқаруға арналған холдингтік компания болды. Ол штат бойынша үздіксіз қызмет көрсету үшін бірнеше шағын теміржолдарды қайта жаңартып, кеңейтті. Сонымен қатар, солтүстікке қарай бағытталған басты магистральдармен байланысты жақсартып, Флорида апельсин өсірушілеріне солтүстік нарықтарына жылдам және арзан қол жеткізуді қамтамасыз етті. 1887 жылы Плант Санфордта PICO қонақүйін салды, ол теміржол және пароход жолаушыларын Орталық Флоридада орналастыруға арналған еді. Кейіннен ол Порт-Тампадағы қонақүйді (1888), Киссимми қонақүйін (1890), Семиноль қонақүйін (1891), Пунта-Горда қонақүйін (1894), Окала үйін (1895) және Форт-Майерс қонақүйін (1898) салған немесе сатып алған. Сол кезде бірнеше жүз тұрғыны бар Тампа ауылы оның Оңтүстік Флорида теміржолының соңғы станциясы болды, сонымен қатар Гаванаға бағытталған жаңа пароходтар желісінің де бас порты болды. Қысқы демалысқа келгендерге арналған қонақүй салу үшін ол Тампада морей сарайы стилінде 3 миллион доллардан астам құнға бағаланған, 150 акр жерде орналасқан 6 акрлық алып қонақүй салдырды. 1891 жылғы 5 ақпанда ашылған бұл қонақүй Флоридадағы алғашқы лифт, электр жарығы және әр бөлмеде телефон орнатылған қонақүй болды. Бұл қонақүй «Тампа-Бэй» қонақүйі деп аталды және өзінің әсем мавр және Виктория стиліндегі сәулетімен танымал болды. 1898 жылы бұл қонақүй испан-американ соғысы кезінде АҚШ басқыншы күштерінің штаб-пәтері ретінде халықаралық деңгейде танымал болды. Қазір бұл қонақүй Тампа университетінің бас ғимараты болып табылады және Генри Б. Плант мұражайына иелік етеді. Плант құрған тағы бір үлкен Виктория стиліндегі қонақүй 1897 жылы Флорида штатының Клирвотер маңындағы Беллвью Билтморда ашылды. Флорида мен «Плант жүйесіне» байланысты басқа штаттардың байлығы мен халқының өсуі оның негізін қалаушысын Оңтүстіктегі ең бай және ең ықпалды адамдардың біріне айналдырды. Дұрыс физикалық қасиеттері мен денсаулықты сақтау арқасында Генри Плант сексен жасқа дейін жұмыс істеуге мүмкіндік алды.

Кейінгі өмірі

Оның бірінші әйелі 1861 жылғы ақпанда қайтыс болды, ал 1873 жылы ол Нью-Йорк қаласының тұрғыны Мартин Лоухманның қызы Маргарет Жозефина Лоухманға үйленді. Ол екі ұлының бірімен бірге өмір сүрді. 1895 жылы Атлантада өткен «Мақта штатары және халықаралық көрмеде» оған жеке «Генри Плант күні» арналды. Генри Плант сегіз қонақ үй салды немесе сатып алды, олардың бірнешесі Флорида штатының Тампа қаласында және оның теміржол желісінің соңында салынған Порт-Тампаның жаңа қаласында орналасқан. Оның ең бағалы қонақ үйі – Тампа-Бей қонақ үйі, ол Хиллсборо өзенінен Tampa қаласының қарсы бетінде орналасқан сәнді демалыс орны болды. 3 миллион долларға салынған бұл қонақ үй, Флориданың шығыс жағалауын дамытып жатқан өнеркәсіпші Генри М. Флаглермен бәсекелесуге жасалған әрекет болды деседі. Плант 1899 жылғы 23 маусымда Нью-Йорк қаласында жүрек ауруынан қайтыс болды. Өсиетімен ол немересі Генри Плант II (1895 жылы туған) үшін сенім қорын құру арқылы шамамен 10 миллион долларлық мүлкінің бөлінуін болдырмауға тырысты, бірақ оның әйелі мен ұлы бұл өсиетке қарсы шығып, Нью-Йорк штатының заңдарына сәйкес жарамсыз деп жариялады. Бұл шешім оның теміржолдарын басқа мүліктерімен біріктіріп, Атлантикалық жағалау жолын құруға мүмкіндік берді, бүгінде бұл CSX Transportation компаниясының Флоридадағы операцияларының маңызды бөлігін құрайды. Планттың ұлы Мортон Фримен Плант (1852–1918) 1884 жылдан 1902 жылға дейін «Плант Инвестмент Компани» компаниясының вице-президенті болды және яхтсмен ретінде танылды. Ол Ұлттық лигадағы Филадельфия бейсбол клубының бір бөлігіне ие болды және Шығыс лигасындағы Нью-Лондон клубының толық иесі болды. Жас Планттың ауруханалар мен басқа да мекемелерге жасаған көптеген сыйлықтарының ішінде ең танымалдары – үш жатақхана және Коннектикут әйелдер колледжіне берілген 1 миллион долларлық шексіз сыйлық болды. Оның 1905 жылғы Нью-Йорктегі Бесінші авенюдегі бұрынғы сарайы қазір Cartier үйіне айналды.

Құрметтер

Генри Б. Планттың есімімен Флорида штатының Тампа қаласындағы Плант орта мектебі және Флорида штатының Плант-Сити қаласы аталған. Генри Б. Плант мұражайы Тампа университетінің кампусындағы бұрынғы Тампа Бэй қонақ үйінің бас ғимаратында орналасқан. Қазіргі кезде ғимарат оның құрметіне Плант залы деп аталады. Флорида штатының Клируотер қаласындағы Мортон Плант ауруханасы Генри Планттың ұлының есімімен аталған, оның сыйлығы аурухана құрылысына көмектескен. Флорида штатының Тампа қаласындағы Генри даңғылы оның құрметіне аталған. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" кемелері оның құрметіне аталған.