Кіріспе
АҚШ темір жолы тарихының уақыт жобасы темір жолдың анықтамасына байланысты, яғни: Дөңгелекті көлік құралдарымен рельстерде (жолдарда) жолаушылар мен жүктерді тасымалдау құралы.
The Timeline of U. S. Railway History depends upon the definition of a railway, as follows: A means of conveyance of passengers and goods on wheeled vehicles running on rails, also known as tracks.
1795-1829 жылдар
1795–96 және 1799–1804 немесе '05 — 1795 жылы Бостонның танымал Мемлекеттік үйінің архитекторы Чарльз Булфинч алғаш рет "Тремонттың" Бикон-Хилл төбесін қию үшін арнайы құлағыш вагондары бар уақытша фуникулер теміржолын қолданды. Осымен ондаған жылдарға созылған жерді мелиорациялау жобалары басталды, нәтижесінде бүгінгі Бостонның төменгі жатқан аудандары кең лайлы жерлерден құрылды, мысалы Оңтүстік Бостон, Дорчестердің шығыс бөліктері, Чарльз өзені бассейнінің екі жағалауындағы жағалаудың көп бөлігі және Брайтон лайлы жерлерден пайда болды, ең әйгілісі – Бак Бэй. 1815–1820 жылдар. Тарихи құжаттардың бір интерпретациясы осы құралдардың "Тремонт", Копли, Коуп және Бикон Хиллдерін Бостонның Бэк-Бэйіне айналған жерге тегістеу және толығымен жою үшін ұзақ, амбициялы кезеңде де қолданылғанын көрсетеді. Бұл шаралар жобаны аяқтауға жеткізбеді, 1850 жылдардағы фотосуреттер мен соңғы зерттеулер Бэк-Бейдің көп бөлігінің әлі де сулы болғанын көрсетеді.
1810-шы жылдар 1830-шы жылдар
1800–1825 жылдары түрлі өнертапқыштар мен кәсіпкерлер АҚШ-та модельдік темір жолдар салу туралы ұсыныстар жасайды. Ұлыбританиядағы Коулбрукдейл аймағында кеншілік темір жолдары көбейе түседі. 1804 жылы алғашқы бу локомотиві сынақтан өтеді, бірақ кейін салмақсыздықтан зардап шегеді. Белгісіз себептермен, өнертапқыш оны шамамен екі онжылдық бойына қайта жасамауға тырысады. 1809 жылы шотланд кенішінің иесі Томас Лейпер, Крам өзені бойындағы кеніштен теңіз жағалауындағы порттарға канал салуға рұхсат алмағаннан кейін, Филадельфиядағы «Бульс-Хед» тавернасының ауласында қысқа мерзімді темір жол сынақ жолын салады. Жолдың аулаға қарай бір жарым дюймдік еңісі, ал 4% еңіс жылқының көлбеуге қарсы сәтті тартылуын тексеру үшін жасалған. 1810–1829 жылдары Лейпер темір жолы – үштен бір шақырымдық, жылқымен тартылатын темір жол, 1810 жылы кеніш иесі Томас Лейпер Крам өзені бойындағы қалаған каналын салу үшін заңды құқықтарды ала алмағаннан кейін ашылды. Кенішшінің «шешім табу» темір жол шешімі континенттегі алғашқы жалдамалы темір жол, алғашқы уақытша емес темір жол, ең жақсы құжатталған темір жол және тұрақты болу үшін салынған алғашқы темір жол болды. Бұл, мүмкін, каналмен ауыстырылған жалғыз темір жол, сондай-ақ тұңғыш құлатылғандардың бірі, және олардың ішінде, 1858 жылы қайта ашылған жалғыз темір жол.
1850-1900 жылдар
1854 жылы Индианаполистің "Юнион станциясы", әлемдегі алғашқы "юнион станциясы" Terre Haute & Richmond, Madison & Indianapolis және Bellefontaine темір жолдарымен ашылды. 1862 жылы Чаттанугада Ұлы локомотив қуу оқиғасы болды, онда Джеймс Дж. Эндрюс басқарған одақтас жасақтары америкалық 4-4-0 локомотивін, "Генерал" атты пойызды тартып алып, Конфедерация әскерлерінің Чаттанугаға теміржолмен жетіп келуіне кедергі келтіру үшін Конфедерацияның рельстерін, телеграф желілерін және көпірлерін саботаждауға тырысты. 1865: Джордж Пуллман Ыбырайым Линкольннің Чикагодан Спрингфилдке, Иллинойс штатына апаратын жерлеу пойызына бір вагонды бергеннен кейін, оның құрметіне "Пуллман вагондары" деп аталатын сәнді ұйықтайтын вагондармен танымал болды. 1869: Union Pacific және Central Pacific темір жолдары Промонтори Саммитте бірінші құрлықтан құрлыққа созылған темір жол желісін аяқтады. 1869: Джордж Уэстингхаус Westinghouse Air Brake Company компаниясын құрды. 1870-ші жылдар: Темір жолдар қауіпсіздікті жақсартатын, пойыз жылдамдығын арттыратын және жол пайдалану тиімділігін жоғарылататын автоматты блок сигналдарын орната бастады. 1870-ші және 1880-ші жылдар: Темір жолдарға және Пуллман сарай вагондары компаниясына қарсы ереуілдер басталды. Корпорациялар ереуілдерді тарату үшін Пинкертон күзетшілерін жалдады. Бірақ ереуілдерде зорлық-зомбылық оқиғалары көп болды. Көптеген адамдар қаза тапты, ғимараттар мен пойыз вагондары өртенді, көтеріліс туралы хабарлар орта тап американдықтарды дүрліксітті. 1883: Темір жолдар стандартты уақыт белдеулерін қабылдады. 1886: Көптеген оңтүстік штаттар 1524 мм сияқты кең еңістіктерден стандартты еңістікке көшті (Қараңыз: Кең еңістік#АҚШ). 1887: Конгресс темір жолдарды реттеу және бағалардың әділ болуын қамтамасыз ету үшін Interstate Commerce Commission (ICC) құрды. 1891: Вебб С. Болл теміржол хронометрлері үшін алғашқы Railway Watch ресми ережелерін әзірледі. 1893: Темір жол қауіпсіздігі заңы барлық пойыздарда ауа тежегіштерін және автоматты байланыстарды міндетті етті, бұл теміржол қызметкерлерінің жарақаттануын және қаза болуын азайтуға көмектесті. 1896: Жоғарғы соттың United States v. Gettysburg Electric Ry. Co. ісі бойынша шешімінде, мәдени мұраны сақтау үшін жерді мәжбүрлі түрде иеліктен шығару туралы заң қолданылуы мүмкін екендігі айтылды.
1900-1970 жылдар
1901 жылы тоғыз локомотив өндіруші компания бірігіп, American Locomotive Company (ALCO) компаниясын құрды. 1902: 20th Century Limited Нью-Йорк орталық темір жолында ашылды. 1910-шы жылдар: Пенсильвания темір жолы Нью-Йоркте Пенсильвания станциясын салды; Нью-Йорк орталық Grand Central Terminal-дың қазіргі нұсқасын салды. 1911: Делавэр Лаккаванна және Батыс темір жолы Солтүстік-Батыс Нью-Джерси мен Солтүстік-Шығыс Пенсильваниядағы Лаккаванна кесімін аяқтады. 1916: АҚШ темір жолының жалпы ұзындығы 230468.32 миль (370902 км) құрады, бұл тарихтағы ең жоғары көрсеткіш. Келесі онжылдықта бұл көрсеткіш 300 000 мильден асты. 1917 ж. Президент Вудро Вильсон АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін темір жолды мемлекеттік басқаруға бұйырды. 1920 жылға дейін жүйе АҚШ теміржол басқармасымен басқарылды, содан кейін Конгресс басқару құқығын теміржол компанияларына қайтарды. 1920-шы және 1930-шы жылдар: Автомобильдер, ұшақтар және Ұлы депрессия теміржол жолаушыларының саны мен жүрілген қашықтықтың азаюына себепкер болды. 1926 ж. Конгресс дауларды шешу және ереуілдерді болдырмау мақсатында Теміржол еңбек заңын қабылдады (1934 және 1936 жылдары заңға түзетулер енгізілді). 1934 жылы Burlington теміржолының Pioneer Zephyr пойзы Денверден (Колорадо штаты) Чикагоға (Иллинойс штаты) алғашқы рейсін сәтті аяқтады. 1936 жылдың 12 мамырында Санта-Фе теміржолы Чикаго мен Лос-Анджелес қалалары арасындағы барлық Pullman вагондарынан тұратын Super Chief пойзын іске қосты. 1940-шы жылдар: Екінші дүниежүзілік соғыс теміржол тарихындағы ең көп жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік берді, өйткені әскерлер Тынық мұхиты және Еуропа театрларында соғысу үшін жіберілді. Алайда, соғыс аяқталғаннан кейін автомобильдерде саяхаттаудың артуы жолаушылар санының төмендеуіне әкелді. 1949 жылдың 20 наурызында Chicago, Burlington & Quincy, Denver & Rio Grande Western және Western Pacific теміржолдары бірлесіп Chicago мен San Francisco қалалары арасындағы California Zephyr пойзын іске қосты, бұл Vista Dome вагондарымен жабдықталған тұрақты қызмет көрсететін алғашқы жолаушылар пойзы болды. 1950-ші және 1960-шы жылдар: АҚШ-та автомобильдер мен ұшақтардың пайда болуына байланысты жолаушылар тасымалының күрт төмендеуі, алғашқы реактивті ұшақтардың пайда болуы да осыған себепкер болды. Теміржолдар бірігу арқылы және пайдасыз пойздар мен бағыттардан құтылуға тырысты. Мемлекетаралық сауда комиссиясының тыңдауларының қиындықтары бұл процестің қарқынын баяулатты. 1957 ж. Nashville, Chattanooga & St. Louis теміржолы өз негізгі компаниясы Louisville & Nashville теміржолына қосылды. 1959 жылдың 1 желтоқсанында ICC Виргиния теміржолының Norfolk & Western теміржолымен бірігуіне келісім берді, бұл заманауи теміржолдардың бірігуі мен консолидациясының бастамасы болды. 1967 жылдың 1 шілдесінде Atlantic Coast Line және Seaboard Air Line теміржолдары 9 жылдық келіссөздер мен ICC тыңдауларынан кейін Seaboard Coast Line теміржолын құру үшін бірікті. 1967 жылдың 1 тамызында UAC TurboTrain алғашқы сапарын жасады. 1967 жылдың 3 желтоқсанында 20th Century Limited соңғы рейсін жасады. 1968 жылдың ақпанында Pennsylvania теміржолы мен New York Central теміржолы Penn Central теміржолын құру үшін бірікті. 1969 жылы New Haven теміржолы да қосылды.
1970 - қазіргі уақыт
1970 жылдар: Дерегуляция дәуірі. 1970 жылдың 1 наурызында *Чикаго Бурлингтон және Куинси, Ұлы Солтүстік, Солтүстік Тынық мұхиты және Спокан Портленд және Сиэтл темір жолдары бірігіп, Burlington Northern құрылды. 1970 жылдың 22 наурызында Калифорниялық Зефир Чикагодан Окленд, Калифорнияға соңғы рейсін жасады; кейіннен Amtrak осы бағыттан жүретін пойызға сол атауды қайта берді. 1970 жылдың 21 маусымында Penn Central 7-тарау бойынша банкротқа өтініш берді, бұл АҚШ тарихындағы ең ірі корпоративтік сәтсіздік болды. 1971: Amtrak Конгресс шешімімен жеке темір жолдардан ұлттық жолаушылар тасымалы желісін қабылдап, басқаруға кірісті. Жылдар бойы жолаушылар санының төмендеуі және үлкен шығындар темір жолдарды жолаушылар тасымалын тоқтатуға және үкіметтен көмек сұрауға мәжбүр етті. 1972 жылдың наурызында Gulf Mobile & Ohio Illinois Central компаниясына қосылып, Illinois Central Gulf құрылды. 1970 жылдар: Conrail банкрот болған Penn Central, Erie Lackawanna, Central of New Jersey, Reading және Lehigh Valley темір жолдарының қалдықтарынан құрылды. Ол 1976 жылдың 1 сәуірінде жұмысын бастады. 1970 және 1980 жылдары: Amtrak екі қабатты Superliner вагондарын пайдалануға енгізді. Auto Train Corporation 1971 жылы тәуелсіз компания ретінде жұмыс істей бастады, бірақ 1981 жылы банкрот болды; 1983 жылы Amtrak қызметті қайта жаңғыртып, сәл өзгертілген "Auto Train" атты бағытты өзінің танымал бағыттарының бірі ретінде дамытты. 1977 жылы Amtrak орташа есеппен 226 мильге 19.2 миллион жолаушыны тасымалдады. 1980 ж.: Конгресс 1980 жылғы Staggers Rail Act арқылы темір жолдарды дерегуляциялады. 1980 жылдың 1 наурызында Rock Island банкроттықтан кейін жұмысын тоқтатты. 1981 жылдың 15 қыркүйегінде John Bull Вашингтонда өз күшімен жүріп, әлемдегі ең көне жұмыс істейтін бу локомотиві атанды. 1981 ж.: Union Pacific 3985 жөнделіп, әлемдегі ең үлкен жұмыс істейтін бу локомотивіне айналды. 1982 жылдың 1 шілдесінде Norfolk & Western және Southern Railway бірігіп Norfolk Southern құрды. 1986 жылдың 1 қаңтарында Milwaukee Road ең ірі темір жол банкроттық ісі аясында Soo Line Railroad компаниясына қосылды. 1986 жылдың 1 шілдесінде Seaboard System және Chessie System бірігіп CSX Transportation Corp. құрды. 1990 жылдар: Amtrak қаржыландыруы Конгресс тарапынан күшті бақылауға алынды, сонымен қатар Amtrak Talgo және Acela Express сияқты жаңа пойыздарды құрды. 1995 ж.: ICC таратылды; Конгресс қалған реттеуші функцияларды жүзеге асыру үшін Surface Transportation Board құрды. 1997–1999 жж.: Conrail активтері Norfolk Southern Railway және CSX Transportation компанияларына сатылды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде террористер Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығын қиратты және осы процесте PATH жүйесінің бір бөлігіне нұқсан келтірді. PATH қызметі 2003 жылдың 23 қарашасында толыққанды жандандырылды. 2015 ж.: Теміржол көлігінің жалпы көлемі 2,5 пайызға төмендеп, 28 миллион вагондарды құрады. Көмірдің көлемі ең көп – 5,1 миллион вагондар. 2015 жылы көмір көлемі 12 пайызға төмендеді, себебі табиғи газ көмірді және электр станцияларын ығыстырды. Көлемінің төмендеуі қызмет сапасын жақсартуға және жылдамдықты арттыруға мүмкіндік берді, бірақ жанармай бағасының төмендеуі жүк тасымалына артықшылық берді. 2021 ж.: Нью-Йорктегі Moynihan Train Hall ашылды, ол жартылай New York Penn Stationның орнын басты.
1990s: Amtrak funding comes under heavier scrutiny by Congress, while Amtrak creates new trains such as the Talgo and the Acela Express. 1995: ICC abolished; Congress creates Surface Transportation Board to assume the remaining regulatory functions. 1997–99: Conrail assets sold to Norfolk Southern Railway and CSX Transportation. September 11, 2001: Terrorists destroy World Trade Center in New York and destroy part of the PATH system in the process. Full PATH service resumed November 23, 2003. 2015: Total rail traffic declined 2.5 percent to 28 million carloads. Coal remains the largest volume, at 5.1 million carloads. Coal volume fell 12 percent in 2015, as natural gas replaces coal and electricity plants. The lower volume allowed better service and faster speed, but low fuel prices are giving an advantage to trucking. 2021: Moynihan Train Hall opens in New York City, partially replacing New York Penn Station.
Видео
АҚШ тарихындағы темір жолдар (1830–2010) (2010), Рон Мейер режиссерлік еткен 4 DVD жинағы; #1, "Америкаға темір жолдардың келуі (1830–1840)"; #2, "Бірінші үлкен темір жол өрбуі (1841–1860)"; #3, "Америка темір жолдарындағы жаңа дәуір (1861–1870)"; #4, "Екінші үлкен темір жол өрбуі (1871–2010)" сілтемесі.