Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Озургети () – Грузияның батыс Гурия провинциясының орталығы. Бұрын Махарадзе немесе Махарadze деп аталған (Филипп Махарadze құрметіне берілген атау). Озургети шай және жаңғақ өңдеудің ірі аймақтық орталығы. Сонымен қатар, Озургети ауданының әкімшілік орталығы болып табылады.
Ozurgeti ( ) is the capital of the western Georgian province of Guria. It was formerly known as Macharadze or Makharadze (named in honor of Filipp Makharadze). It is a regional center of tea and hazelnut processing. Ozurgeti is also administrative center of Ozurgeti District.
География
Озургети теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Қаланың көп бөлігі Бжужи және Натанбе өзендерінің аралығында жатыр. Натанбе – Озургетидегі жер астында ағатын өзен, қаланың көп бөлігі оның үстінде салынған, ал Бжужи өзені жер бетімен ағып өтеді. Қаланың солтүстігі мен оңтүстігіндегі төбелермен шектелген. Озургети үш кең террасаға тегістелген беткейде орналасқан: ең төменгі деңгейде базарлар мен шағын дүкендері бар сауда ауданы, сондай-ақ теңіз қызының мүсіні орналасқан алаң бар. Қаланың көптеген қоғамдық ғимараттары – муниципалдық ғимараттар, кинотеатр, театр және мұражайлар – сондай-ақ саябақтар ортаңғы террасада орналасқан. Ең жоғары деңгейде негізінен жеке тұрғын үйлер шоғырланған.
Ozurgeti is above sea level. Most of the town is located between the Bzhuzhi and Natanebi rivers. The Natanebi is a subterranean river in Ozurgeti, with a good deal of the city built on top of it, while the Bzhuzhi flows above ground. The city is bounded by hills in the north and south. Ozurgeti sits on a slope that was leveled into three broad terraces: The market district, containing bazaars and small shops, as well as a plaza overlooked by a statue of a mermaid, is on the lowermost level. Most of the city’s public buildings—including municipal buildings, the cinema, the theater, and museums—as well as parks, are on the middle terrace. The highest level contains mostly private housing.
Климат
Қаланың ылғалды субтропиктік климаты бар, және жыл бойы мол жауын-шашын жауады. Қаңтар ең суық ай, ал тамыз – ең ыстық ай. Қар сирек түседі және көбінесе қаңтар, ақпан және наурыздың басында болады.
The city has a humid subtropical climate, and experiences significant rainfall throughout the year. January is the coldest month and August is the hottest. Snow is rare and occurs primarily in January, February, and early March.
Тарих
Озургети орта ғасырдың соңында құрылған, ал алғаш рет 1578 жылы «Жаңа грузин тарихында» (ახალი ქართლის ცხოვრობა, akhali qartlis tskhovroba) есіммен аталады. Ол Гурияның орталығына айналғаннан кейін, сауданың маңызды орталығы болып, Гурия княздығының билеушілерінің ордасы болды. Бұған дәлел – қаланың ішінде табылған 270 күміс монетадан тұратын «Озургети қазынасы». 1846 жылдың 14 желтоқсанында Озургети қала мәртебесін алды. Ол кезде онда 300-ден астам тұрғын болған, бірақ қаланың маңыздылығы арта келе халық саны да өсті: 1865 жылға қарай 700-ден асты. Ол орыс-түрік соғысы (1877–78) кезінде стратегиялық маңызға ие болды. 1891 жылы заңды баспаханасы ашылған Грузиядағы төртінші қала болды. Ресей империясы тұсында қала Кутаиси облысының Озургети уезінің әкімшілік орталығы еді. 1923 жылдың 26 желтоқсанында Озургетиді елдің басқа аймақтарымен байланыстыратын теміржол құрылды. 1934 жылдың 9 шілдесінде грузин большевигі Филипп Махарадзе құрметіне «Махарадзе» деп аталды. 1989 жылдың 15 мамырында қалаға бұрынғы атауы қайта берілді.
Ozurgeti was founded in the late Middle Ages, and is first mentioned by name in 1578 in the New Georgian Chronicles (ახალი ქართლის ცხოვრობა, akhali qartlis tskhovroba). It became the centre of Guria soon after, serving as an important centre for trade and the home of the rulers of the Principality of Guria. The later discovery of a hoard of 270 silver coins under the city, the "Ozurgeti Treasure," is testament to this. On December 14, 1846, Ozurgeti was designated as a city. At that time there were just over 300 residents, though the population grew as the city gained importance: by 1865 it had grown to over 700. It served as a strategic place for the course of the Russo Turkish War (1877–78). It was the fourth city in Georgia to have a legal printing press, which began in 1891. During the Russian Empire, the city was the administrative center of the Ozurgeti Uyezd of the Kutaisi Governorate. On December 26, 1923, a rail line had been established, connecting Ozurgeti with the rest of the country. It was renamed "Makharadze" on July 9, 1934, in honour of the Georgian Bolshevik Filipp Makharadze. It would revert to its original name on May 15, 1989.
Демография
2014 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 14 785 адамды құрады. 2010 жылы халық саны 20 636 адамға бағаланған. Қала тұрғындарының 94,5% грузин, 3,8% армян және 0,8% орыс этникалық тобынан. Ресми статистика мәліметтері бойынша, халықтың 10% павперлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді, ал жұмыссыздық деңгейі 15% құрайды. 2020 жылы халық саны 14 372 адамға бағаланған.
According to the 2014 Census, the city had a population of 14,785. In 2010, the population was estimated to be 20,636. The city is 94.5% ethnic Georgian, 3.8% Armenian, and 0.8% Russian. According to official statistics, 10% of the population lives below the poverty line and the unemployment rate is 15%. In 2020, the population was estimated to be 14,372.
Театр
Озургети драма театры қаланың орталық алаңына қарайды. Ол Александр Цуцунаваның құрметіне аталған, оның ескерткіші жанындағы саябақта орналасқан. Театр 1868 жылы негізделді, ал тұңғыш қойылым жергілікті әуесқой актерлердің өнері болды. 1914 жылы жаңа театр ғимараты салынды. 1933 жылы тағы бір жаңа ғимарат бой көтерді. 1962 жылы театр бес қабатты советтік неоклассикалық стилдегі ғимаратқа көшірілді, қазір де сол ғимаратта орналасқан. Бұл Грузиядағы ең ірі театрлардың бірі. 1968 жылы ғимаратта театрдың 100 жылдығы тойланды және театр Цуцунаваның атымен атала бастады. 2005 жылы Мәдениет министрлігі мен Театр қызметкерлері одағы Озургети драма театрын Грузиядағы үздік аймақтық театр деп мойындады.
The Ozurgeti Dramatic Theatre overlooks the city's central square. It is named in honor of Alexander Tsutsunava, whose statue stands in an adjoining park. It was founded in 1868, and the first production was a performance by local amateur actors. A new theater building was constructed in 1914. In 1933, another new building was constructed. In 1962, the theater was moved to yet another building, the five storey Soviet Neoclassical style structure in which it currently resides. It is one of the largest theaters in Georgia. In 1968, a large centennial celebration was held in the building and the theater was named after Tsutsunava. In 2005, the Ministry of Culture and the Theater Workers’ Union declared the Ozurgeti Dramatic Theater to be the best regional theater in Georgia.
Тарих мұражайы
Озургети тарихи мұражайы 1936 жылы құрылған, 1974 жылы Гүриел сарайына көшірілді, ал 1991 жылы қазіргі орнына көшірілді. Мұражайда 6000-нан астам артефакт сақталған, қазіргі таңда археологиялық, нумизматикалық, этнографиялық, геральдикалық, сфрагистикалық және тарихи экспонаттар қоры бар. Ең бастысы, мұнда Наполеон Бонапартқа тиесілі деген семсер көрнекті орынға қойылған. Сонымен қатар, мұражайда ескі басылған кітаптардың жинағы да бар.
The Ozurgeti History Museum was founded in 1936, moved to Gurieli Palace in 1974, and relocated to its current site in 1991. The museum contains over 6,000 artifacts, and it currently includes archaeological, numismatic, ethnographic, heraldic, sphragistic, and historical exhibits, and perhaps most prominently displayed among them is a sword that allegedly belonged to Napoleon Bonaparte. It also houses a collection of old printed books.
Қоғамдық өмір
Озургетиде 15 үкіметтік емес ұйым жұмыс істейді, олардың көпшілігі қаланың жастарын, азаматтық қоғамды, демократияны, әйелдер құқығын және агрономияны дамытуға бағытталған. Қалада Грузияның жас заңгерлер қауымдастығының филиалы бар. Бүкіл аймаққа хабар тарататын "Гурия ТВ" телеарнасы да осы қалада орналасқан. Қалада үш газет бар, олардың кейбіреулері бүкіл аймақ үшін қызмет етеді. Қалада тағы бірнеше мәдени ұйымдар бар: қалалық кітапхана, балалар театры және қазіргі заманғы өнер галереясы.
There are 15 NGOs in Ozurgeti, most of which focus on the city’s youth, civil society, democracy, women’s rights, and agronomy. There is a branch of the Georgian Young Lawyers’ Association in the city. The television station Guria TV, which broadcasts to the entire region, is also based in the city. The city has three newspapers, some of which serve the entire region. Several other cultural organizations exist in the city: A city library, a children’s theater, and a modern art gallery.
Белгілі құрылыстар
Озургети қаласының орталығында жақында ежелгі Византия дәуіріне жататын монша табылды, қазір оның қираған жерлері қазба жұмыстарынан өтуде. Бұл екі қабатты құрылыс. Төменгі, жер астындағы қабат отты қыздыруға арналған бөлме болған, ол жоғарыдағы қабатты жылытқан, онда халыққа арналған моншалар орналасқан. 1873 жылы салынған Гүрейли сарайы да қала орталығына жақын. Қазір ол Шемокмеди православиелік епископтығының резиденциясы болып табылады.
An ancient Byzantine era bathhouse was recently discovered in central Ozurgeti and the ruins are under excavation. It is a two storey structure. The lower, subterranean floor was the fire chamber which heated an upper floor that containing public baths. Gurieli Palace, constructed in 1873, is also near the city center. It currently serves as the seat of the Shemokmedi Orthodox Bishopric.
Білім
Қаладағы алғашқы мектеп 1850 жылдың 21 ақпанында ашылды. Әртүрлі уақыттарда Саймон Гугунава, Нико Мари және Эквтиме Такайшвили осы мектепте білім алды. 1874 жылдың 1 шілдесінде мектеп муниципалдық басқаруға көшті. Осы кезеңде білімге және сауаттылыққа қызығушылық күшейді. 19 ғасырдың соңында студенттер арасындағы белсенді саяси қозғалысқа байланысты, мектеп Транскавказ генерал-губернаторлығының бұйрығымен қысқа мерзімге жабылды. 20 ғасырдың басында Константин Леселидзе мен Порфирий Чанчибадзе да осы мектепте оқыды. 1918 жылы қалалық мектеп бастауыш сыныптарды енгізді. 1922 жылы оқушылар санының артуына байланысты, жаңа мектеп ашылды, ол кейіннен №2 мектеп деп аталды. Екі мектеп те 7-сыныпқа дейін білім берді. Қазір Озургетиде бес мемлекеттік мектеп, екі діни мектеп, тоғыз балабақша және бір өнер мектебі бар. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, бастауыш және орта білім беретін мектептердегі оқушылардың жалпы саны шамамен 2850-ге жетеді, ал мұғалімдердің саны 236. Сонымен қатар, 500-ге жуық студенті мен 30 оқытушысы бар кәсіптік колледж де бар.
The first school in the city was established on February 21, 1850. At various times, Simon Gugunava, Niko Mari, and Ekvtime Takaishvili attended the school. On July 1, 1874, the school came under municipal administration. Interest in education and literacy was increasing at this time. Due to widespread political activism among the student population, the school was briefly closed on the order of the Transcaucasia Governorate near the end of the 19th century. In the beginning of the 20th century, Constantine Leselidze and Porfiry Chanchibadze also attended the school. In 1918, the city school introduced elementary level education. In 1922, due to increasing attendance, a new school, thereafter called School #2, was opened. Both schools offered education to the 7th grade. There are now five public schools, two parochial schools, nine kindergartens, and one art school in Ozurgeti. as of 2010, the total number of students enrolled in primary and secondary schools was roughly 2,850, and there were 236 teachers. There is also a vocational college with some 500 students and 30 instructors.
Спорт
Озургетиде регби және футбол клубтары бар. Қалада екі стадион бар: Достық стадионы муниципалитетке тиесілі және футбол клубы оны пайдаланады; Звани стадионы регби клубының пайдалануында. 2007 жылы "спорт сарайы" салынды, ішінде шағын футбол стадионына айналдырылатын алаң, волейбол алаңы, баскетбол алаңы және күрес рингі бар. Қалада муниципалды спорт мектебі жұмыс істейді, онда таэквон-до клубы, баскетбол клубы, теннис клубы, бокс клубы, жеңіл атлетика клубы, дзюдо клубы, ауыр атлетика клубы, еркін күрес клубы және хоккей клубы бар.
Ozurgeti has rugby and football clubs. There are two stadia in the city: Friendship Stadium belongs to the municipality and is used by the football club; Zvani Stadium is used by the rugby club. In 2007, a “sport palace,” containing a space that can be converted into a miniature football stadium, a volleyball court, a basketball court, and a wrestling ring, was built. The city operates a municipal sports school including a tae kwon do club, a basketball club, a tennis club, a boxing club, a track club, a judo club, a weightlifting club, a freestyle wrestling club, and a hockey club.
Құрметтер
1970 жылы совет астрономы Тамара Михайловна Смирнова ашқан 2139 Махарадзе кіші планетасы грузин және украин халықтарының достығы құрметіне, осы қаланың (Геническ қаласының бауырлас қаласы) атымен аталыпты.
A minor planet, 2139 Makharadze, discovered in 1970 by Soviet astronomer Tamara Mikhailovna Smirnova was named after the city (sister city of Henichesk) in honor of the friendship between the Georgian and Ukrainian peoples.