Португал тіліндегі Уикипедия

Кіріспе

Португал тіліндегі Уикипедия – ақырыс энциклопедияның португал тіліндегі нұсқасы (португал тілінде «Wikipédia em português» деп жазылады). Ол 2001 жылдың 11 мамырында құрылды. Әлемдегі ең көп таралған сайттардың алтыншысы болып табылатын Уикипедия, Бразилияда он бесінші, ал Португалияда алтыншы орында тұрады. Бұл мақалалар саны бойынша ең ірі Уикипедия.

Тарих

Португал тіліндегі Уикипедия – Уикипедияның басқа тілдермен бір мезгілде құрылған үшінші нұсқасы. Ол 2001 жылдың 11 мамырында қызметін бастады және 2006 жылдың 26 қаңтарында жүз мың мақалаға жетті. 2004 жылдың соңынан бастап нұсқасы тез өсті. 2005 жылдың мамырында ол испан және итальян тілдеріндегі Уикипедияларды озып кетті. 2004 жылдың мамырында салыстыру үшін, мақалалар саны бойынша ол тек 17-ші Уикипедия болды. Португал тіліндегі мақалаларда жазудың әртүрлі нұсқалары болуы мүмкін, себебі еуропалық португал және бразилиялық португал тілдерінің сөздік қоры мен қолданылуы әртүрлі. Мақалалар авторына байланысты, сол нұсқаның жазба ерекшеліктерін қамтуы мүмкін. Португал тіліндегі Уикипедия қауымдастығы португал тіліндегі Уикипедиядан жеке бразилиялық португал тіліндегі нұсқаны бөліп шығармауды шешті. 2005 жылы Уикимедиа қауымдастығы португал Уикипедиясын бөліп, бразилиялық португал тілінде (pt br) жаңа нұсқа жасау туралы ұсынысты қабылдамады. 2007 жылы еуропалық португал тіліндегі тағы бір ұсыныс та Уикимедиа қауымдастығынан қолдау таппады. 2009 жылы бразилиялық португал тіліндегі тағы бір нұсқа жасаудан бас тартты, бірақ бұл жолы тіл комитеті, жаңа Уикипедия нұсқаларын жасау ережелеріне сәйкес, мынадай түсіндірме берді: «Бразилиялық португал тілі жеке тіл емес – бұл талап». 2007 жылдың қаңтарынан бастап жобада тіркелмеген пайдаланушылардың енгізген өзгертулерінің үлесі азайды (шамамен 20%-дан 15%-ға дейін), ал түзетулердің кері қайтарылу үлесі 15%-дан 2008 жылдың соңында 25%-ға дейін өсті, бұл конструктивті емес өзгертулердің көбейгенін көрсетеді. Сол айда барлық тіркелмеген пайдаланушылар өзгертулерін сақтамас бұрын алдын ала қарауға мәжбүр болатын JavaScript қосылды. 2010 жылдың желтоқсанында португал тіліндегі Уикипедия голланд тіліндегі Уикипедияны мақалалар саны бойынша озып кетті, бірақ 2011 жылдың бірінші тоқсанында орыс және голланд тілдеріндегі Уикипедиялар оны басып өтіп, он бірінші орынға түсірді. 2016 жылдың сәуір айында жобада сол айда кем дегенде бес өзгерту жасаған 1388 белсенді редактор болды.

The Portuguese Wikipedia was the third edition of Wikipedia to be created, simultaneously with other languages. It started its activities on May 11, 2001, having reached the mark of one hundred thousand articles on January 26, 2006. From late 2004, the edition grew rapidly. In May 2005, it overtook both the Spanish and Italian language Wikipedias. By comparison, in May 2004 it was only the 17th Wikipedia by the number of articles. Portuguese articles can contain variations of writing, as European Portuguese and Brazilian Portuguese have differences in vocabulary and usage. Articles can contain written characteristics of one or the other variant depending on who wrote the article. The Portuguese Wikipedia community decided not to split a separate Brazilian Portuguese version off from the Portuguese Wikipedia. In 2005, a proposal to fork Portuguese Wikipedia and create a Brazilian Portuguese (pt br) version was voted down by the Wikimedia community. In 2007 another one to create European Portuguese was rejected too by the Wikimedia community. In 2009 another one to create in Brazilian Portuguese was rejected, but this time by language committee, according to new policies to create new Wikipedia editions, with the following explanation: "Brazilian Portuguese is not a separate language this is a requirement." Beginning in January 2007, the project experienced a decrease of the share of edits by unregistered users (from around 20 to around 15%) and an increase of the share of such edits being reverted, from about 15% to a peak of 25% in late 2008, which suggests an increase in disruptive editing. In the same month, a JavaScript was added that forced all unregistered users to preview their edit before saving it. In December 2010, the Portuguese Wikipedia overtook the Dutch language Wikipedia in a number of articles, but in the first quarter of 2011, it was surpassed by the Russian and Dutch language Wikipedias, ranking in the tenth position. In April 2016, the project had 1388 active editors who made at least five edits in that month.

Сипаттамалары

Португал тіліндегі Уикипедия ағылшын тіліндегіден бірнеше жағынан ерекшеленеді. Әділ пайдалану суреттерін жүктеуге 2009 жылға дейін тыйым салынған. Бұрын да әділ пайдалану саясаты туралы талқылаулар болған, бірақ олардың ешқайсысы да мұндай суреттерді жүктеуге рұқсат беруге жеткен жоқ. Осыған дейін португал Уикипедиясына суреттерді жүктеу толығымен тоқтатылған. Дегенмен, 2009 жылдың тамызында пайдаланушылар әділ пайдалану медиасын жүктеу саясатын (онда "Uso Restrito de Conteúdo" деп аталады, яғни "Мазмұнның шектеулі қолданылуы" деп аударылады) мақұлдау не жоққа шығару үшін жаңа талқылау басталды. Бұл талқылау нәтижесінде 142 дауыс "иә" деп, ал 120 дауыс "жоқ" деп дауыс берді, яғни саясат мақұлданды және іске асырылды. Ағылшын тіліндегідей, португал тілінде де сөздік, грамматика және орфографияда аймақтық айырмашылықтар бар. Бразилиялық португал тілінде жазылған мақала өзгеріссіз сақталуы керек деп қабылданған, сондай-ақ еуропалық португал тіліндегі мақалалар да сақталуы керек. Бірақ, егер мақала басқа нұсқада қайта жазылса (мазмұны өзгертілсе, тек тілі ғана емес), ал кейбір сөздер бұрынғы нұсқада қалса, онда олар жаңа нұсқаның тіліне сәйкес қайта жазылуы керек. Спам мен троллингтің алдын алу үшін, тіркелмеген барлық пайдаланушылар кез келген өзгеріс енгізу үшін CAPTCHA суретін толтыруы тиіс болды. Бұл талап 2014 жылдың 1 қаңтарында алынып тасталды. 2020 жылы, 4 қыркүйектен 4 қазанға дейін өткен қоғамдық дауыс беру нәтижесінде португал Уикипедиясы тіркелмеген пайдаланушылардан (IP мекенжайлардан) енгізілген өзгерістерге рұқсат бермейді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, португал Уикипедиясында 316 000 бірегей санат бар, олардың 3,57%-ында санат кеңістігінде тиісті беттер жоқ. Орташа мақала тоғыз санатқа ие, ал мақалаға шаққандағы бірегей санаттардың қатынасы 0,314 құрайды. Мақалалардың ең көп бөлігі өнер (16%) және география (14%) санаттарына жатады. Қылмыс және оқиғаларға қатысты мақалалардың сапасы ең жоғары. Денсаулыққа қатысты мақалалар жиі оқылады, ал бизнес санатындағы мақалалар авторлардың ең қызығушылығын тудырады.

The Portuguese language Wikipedia is different from the English one in a number of aspects. Fair use images were forbidden until 2009. Debates have been raised before concerning the fair use policy, all of them failing to have the uploading of such images allowed. Uploading pictures at the Portuguese Wikipedia has even been fully disabled until then. In August 2009, though, a new debate was raised in order for users to approve or deny the creation of a policy of uploading fair use media (named "Uso Restrito de Conteúdo" there, which translates as Restricted Use of Contents). This debate resulted in 142 votes for "yes" against 120 votes for "no", which means the policy was approved and implemented. Like English, Portuguese has regional differences in vocabulary, grammar, and spelling. It is widely accepted that an article written in Brazilian Portuguese should be kept as it is, and the same applies to articles in European Portuguese. However, if one rewrites the article in another variant (provided content was changed, not merely the language), but leaves some words in the former variant, these words should be rewritten in accordance with the new version's variant of the article. In order to hinder spamming and trolling, completion of a CAPTCHA image was required for all unregistered users to make any edit. It was disabled on January 1, 2014. In 2020, after a community vote that lasted from September 4 to October 4, the Portuguese Wikipedia no longer allows edits from unregistered users (IP addresses). As of 2019, the Portuguese Wikipedia had 316,000 unique categories, 3.57% of them lacking an appropriate page in the category namespace. The average article in this language version has nine categories, while the ratio of unique categories per article is 0.314. The largest number of articles belong to Arts (16%) and Geography (14%) categories. Articles related to Crime and Events have the highest average quality. Those related to Health are read more often, and articles in the Business category have the highest average author interest.