Кіріспе

2000 жылы Уильям Фридкиннің түсірген фильмі – «Қақтығыс ережелері» 2000 жылы Уильям Фридкин режиссерлік еткен, Стивен Гаган сценарийін жазған, Джим Уэбб әңгімесі негізінде түсірілген, Томми Ли Джонс пен Сэмюэл Л. Джексон қатысқан американдық соғыс-құқықтық драмасы. Джексон АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің полковнигі Терри Чайлдерстің рөлін ойнайды, ол Йемендегі АҚШ елшілігі алдындағы бейбіт тұрғындарды оның бұйрығымен өлтіргеннен кейін әскери сотқа тартылады.

Сюжет

1968 жылы Вьетнам соғысы кезінде американдықтардың сәтсіз шабуылы АҚШ теңіз жаяу әскерінің лейтенанты Хейс Ходжесті жараланып, оның әскерлері қаза табады. Оның взвод командирі, лейтенант Терри Чайлдерс, Ходжеске минометтен шабуыл жасауын тоқтату үшін тұтқынға алынған солтүстік вьетнамдық офицерді қорқытып, оқ атып өлтіреді; офицердің өмірін сақтап, Чайлдерс Ходжесті құтқарады. 1996 жылы Ходжес, қазір полковник, 28 жылдық қызметтен кейін зейнетке шығуға дайын. Кэмп Лежун офицерлер клубындағы зейнетке шығу алдындағы кеште оған ескі досы, қазір теңіз жаяу әскері экспедициялық бөлімінің командирі полковник Терри Чайлдерс құрмет көрсетеді. Чайлдерс және оның бөлімі Оңтүстік-Батыс Азияға амфибиялық дайындық тобының құрамында Йемендегі АҚШ елшісін эвакуациялау үшін жіберіледі, себебі елшілік алдындағы американдықтарға қарсы демонстрация тас лақтыру, «Молотов коктейлі» және оқ атуға ұласады. Елші Морейн мен оның отбасын тікұшаққа қауіпсіз жеткізіп, Чайлдерс елшіліктің американдық туын алып шығады. Жақын жердегі шатырлардан снайперлердің атысы кезінде үш теңіз жаяу әскері қаза табады, ал Чайлдерс көпшілікке оқ атуға бұйрық береді, нәтижесінде 83 йемендік әскер мен азамат, соның ішінде балалар қаза табады; қалған теңіз жаяу әскері мен елшілік қызметкерлері құтқарылады. Осыдан кейін АҚШ-тың Таяу Шығыстағы қарым-қатынасы нашарлайды, сондықтан АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Билл Сокал Чайлдерске сот процесін ұйымдастыруға қысым жасайды, оқиғаның барлық кінәсін полковникке таңу арқылы қарым-қатынасты жақсартуды үміттенеді. Чайлдерс Ходжестен өзінің қорғаушысы болуын сұрайды, ол көңілі толмаса да, келіседі. Ходжес прокурор майор Биггстің ұсынысын қабылдамайды, ол Чайлдерстің кінәлі екеніне сенімді, бірақ жеке түрде өлім жазасын қараудан бас тартады. Қорғауға дайындалуға уақыт жетпейді, Ходжес Йеменге барады, онда куәгерлер мен полиция теңіз жаяу әскерінің қарусыз көпшілікке бірінші болып оқ атқанын мәлімдейді. Ол тастап кетілген елшілікке және жарақат алғандарға барғанда, зақымдалмаған күзет камерасы мен шашырап кеткен аудио кассеталарды көреді. АҚШ-қа оралғаннан кейін Ходжес Чайлдерске оқиғаның нұсқасын растайтын дәлелдердің жоқтығына наразылық білдіреді, нәтижесінде төбелес болады. Сокал көпшіліктің қаруланғанын және теңіз жаяу әскеріне оқ атқанын көрсететін бейнетаспаны өртейді, ал Морейнды көпшіліктің бейбіт болғанын және Чайлдерс оның бұйрықтарын елемегенін, оған және оның отбасына қатыгездік танытқанын айтуға мәжбүрлейді. Ходжес Морейннің әйелімен кездеседі, ол Чайлдерс батырлықпен әрекет еткенін мойындайды, бірақ куәлік беруден бас тартады. Чайлдерстің бұйрығын орындауға екіленген Ли капитаны көпшіліктен оқ атылғанын көргенін айта алмайды. Йемендік дәрігер Ходжес тапқан таспалар американдықтарға қарсы зорлық-зомбылықты насихаттайтын үгіт екенін растайды, бірақ наразылық бейбіт болды деп мәлімдейді. Сокалдың куәлігі кезінде Ходжес зақымдалмаған камераның таспасы – Сокалдың өртеген таспасы – Сокалдың кеңсесіне жеткізілгенін, бірақ жоғалғанын дәлелдейтін жеткізілім тізімін ұсынады, бұл кадрлар Чайлдерсті ақтаған болар еді. Сотта куәлік берген Чайлдерс, көпшіліктің қаруланғанын көретін жалғыз тірі теңіз жаяу әскері екенін түсіндіреді. Біггс тергеу кезінде Чайлдерсті «адамдарды өлтіріңдер» деп айқайлап, өз әскерлеріне оқ атуға бұйрық бергенін мойындауға итермелейді. Чайлдерс ашуланып, Ходжестің қорқынышына орай, Биггстің секілді адамдарды қанағаттандыру үшін өз әскерлерінің өмірін құрбан етпейтінін мәлімдейді. Прокуратура Вьетнам офицері полковник Бин Ле Цаоны қарсы куә ретінде ұсынады, ол Чайлдерс қарусыз тұтқынды өлтіргенін айтады. Ходжестің қарсы тергеу кезінде Цао Чайлдерс американдықтардың өмірін сақтау үшін әрекет жасағанына келіседі және жағдай орын алмасса, ол да солай істеген болар еді. Соттан кейін Ходжес Сокалға жоғалған таспа туралы сұрақ қойып, шындықты ашуға ант етеді. Чайлдерс бейбітшілікті бұзудың шағын айыбы бойынша кінәлі деп танылады, бірақ офицерге лайықсыз мінез-құлық және кісі өлтіруден босатылады; Биггс Ходжеске Чайлдерстің Вьетнамдағы әрекеттерін тергеуді ұсынады, бірақ Ходжес куәлік беруден бас тартады. Сот ғимаратынан шығып бара жатқанда Цао мен Чайлдерс бір-біріне салют етеді. Эпилогта Сокал дәлелдерді жойғаны үшін, ал Морейн жалған куәлік бергені үшін кінәлі деп танылып, екеуі де жұмысынан босатылады, ал Чайлдерс құрметпен зейнетке шығады.

Актерлік құрам

Сонымен қатар, Баоан Коулман зейнеткер NVA полковнигі Бинь Ле Цао рөлін сомдайды, ал Г. Гордон Лидди ток-шоу хабаршысы ретінде эпизодтық рөлде пайда болады.

Даму

Сценарий Джеймс Уэббтің түпнұсқа сценарийіне негізделген, бұрын он жылға жуық Universal Pictures студиясында дамытылған, кейін Paramount Pictures сатып алған. Paramount Pictures-та сценарий продюсер Скотт Рудиннің жетекшілігімен одан әрі жетілдірілді, Сильвестр Сталлоне фильмде түсу мүмкіндігін қарастырып жатқан болатын. Уильям Фридкин режиссер ретінде шақырылды, бірақ сценарийді қайта жазу кезінде Уэббпен келісім табу қиын болды. Рудин жобаны Ричард Занукке өткізді, ол Стивен Гаганды сценарийді қайта жазу үшін жалдады. Гаган жобаға толыққанды еніп, Тим О'Брайеннің "The Things They Carried" және "Going After Cacciato" атты романдарымен танысып, сондай-ақ 1957 жылғы "Paths of Glory" фильмін қарады. Уэбб Гаганның жұмысын ұнатпады және фильм жасаушының Қорғаныс министрлігінен қолдау алу әрекеттеріне кедергі келтірді, бірақ бұл қолдау соңында алынды.

Түсірілім

Түсірілімдер Марокконың Уарзазате қаласында, Вирджиния штатының Ноксвилл және Уоррентон қалаларында (әскери база көріністері), Оңтүстік Каролина штатының Хантинг-Айленд аралында (Вьетнам көріністері) және Вирджиния штатының Вашингтон тауында (генерал Ходжестің мүлігі көріністері) жүргізілді. Фильмнің түсіріліміне АҚШ Қорғаныс министрлігі және АҚШ Теңіз корпусы көмектесті.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сайтында сыншылардың бағаларының көп бөлігі оң, ал орташа бағасы – . Сайттың сыншылардың пікірі: «Сценарий сенімсіз, ал соттағы оқиғалар қызығушылық тудырмайды». Metacritic-те 31 сыншының пікіріне сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 45% көрсеткіш жинады, бұл «аралас немесе орташа пікірлерді» білдіреді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге А-дан F-қа дейінгі шкала бойынша «A−» бағасын берді. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт «шебер мелодрамасын» мақтап, «ашуды тудыратын сценарийді» сынға алып, төрт жұлдыздың екі жарымын берді. The Guardian газетінің Питер Брэдшоу фильмнің «жалқау сюжетті, ашық жалған және исламфобияның жағымсыз сезімін» қамтитынын жазды. CNN-ге құқықтық сарапшы ретінде жазған Чарльз Гиттинс: «Фильм сәтті әскери операцияның егжей-тегжейін және осындай операцияның саяси салдарларын көрсетуде табысқа жеткен. Алайда, сот залына кіргеннен кейін драма сәл баяулайды, себебі «Қағидалар бойынша әрекет» нақты да, тартымды да емес». Америкалық-арабтық дискриминацияға қарсы комитеті оны «Голливудтың арабтарға қарсы жасаған ең нәсілшіл фильмі» деп сипаттап, оны «Ұлттың туысы» және «Мәңгілік еврей» фильмдерімен салыстырды. Режиссер Уильям Фридкин фильмнің нәсілшіл екендігі туралы айыптауларды жоққа шығарды: «Бастап айтайын, фильм арабтарға қарсы емес, мұсылмандарға қарсы емес және Йеменге қарсы емес. Фильмді Мароккода түсіру үшін Марокконың қазіргі патшасы сценарийді оқып, мақұлдап, қол қоюы керек болды, ал араб тарапынан қатысқан ешкім фильмді арабтарға қарсы деп ойламады. Фильм терроризмге қарсы. Ол терроризмге қарсы қатаң позицияны білдіреді және терроризмнің көптеген түрлері бар екенін айтады, бірақ біз Йемен үкіметін қаралау үшін бұл фильмді түсірмедік. Бұл демократия, және мен олардың Америка сияқты террористерді қолдайтынына сенбеймін». Фридкин кейінірек фильмнің «кассада табысқа ие болғанын, бірақ көптеген сыншылар оны шовинизм деп қарағанын» мәлімдеді. Ол Джеймс Веббтің досы полковник Дэвид Хакворттың ұсынысымен фильмді көргенін айтты; Вебб Фридкинге фильмді қаншалықты ұнағанын айту үшін қоңырау шалды. Джек Г. Шахин «Вашингтондық есеп» журналында «Орта Шығыс істері» мақаласында оны «Мен көрген ең ашық нәсілшіл фильм» деп атады. «Кино сезімдері» журналындағы тағы бір шолуда «Қағидалар бойынша әрекеттің» саяси көзқарасы басқа дәуірге тиесілі сияқты. Ол Вьетнам соғысына деген анахронистік құштарлықты білдіреді және Американың осы қақтығысқа араласуын растауға тырысады».