Кіріспе
HMAS Canberra (I33/D33), Австралияның астанасы Канберраның құрметіне аталған, 1920-ші жылдардың ортасында Шотландияда салынды және 1928 жылы қолданысқа енгізілді. Мансабының алғашқы кезеңінде көбінесе Австралия суларында, сондай-ақ Қытай стационарында қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Канберра бастапқыда Австралия төңірегінде патрульдеуге және конвойлерді сүйемелдеуге пайдаланылды. 1940 жылдың шілдесінде ол Батыс Австралия, Шри-Ланка және Оңтүстік Африка арасында конвойлерді сүйемелдеуге қайта тағайындалды. 1941 жылдың ортасында аяқталған осы міндетте Канберра бірнеше неміс көмекші крейсерлерін іздеуге қатысты. Крейсер Австралия суларындағы қызметін жалғастырды, бірақ Жапония соғысқа кіргеннен кейін, ол тез арада Жаңа Гвинея аймағында конвойлерді сүйемелдеуге, Малайзия және Ява суларында операциялармен қатар жүргізілді. Кейін Канберра 44-ші топқа қосылып, Гуадалканал шайқасына және Тулагиға десант операциясына қатысты. 1942 жылдың 9 тамызында Саво аралы шайқасының бастапқы жапондық оқтары Канберраға тиді, ол тез арада жарақаттанды. Өзін-өзі қозғалта алмай, ауысып, өртеніп жатқан крейсер экипажы эвакуацияланды, ал кейін екі американдық эсминецінің күшімен Ironbottom Sound-қа батырылды. АҚШ-тың Canberra крейсері осы австралиялық кеменің құрметіне аталған. Кейін, 2023 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері Canberra деген атпен жаңа тәуелсіздік классындағы жағалаудағы шайқас кемесін атады, ол шетелдік портта қолданысқа енгізілген алғашқы АҚШ әскери кемесі болды.
HMAS Canberra (I33/D33), named after the Australian capital city of Canberra, was a Royal Australian Navy (RAN) heavy cruiser of the Kent sub class of s. Constructed in Scotland during the mid 1920s, the ship was commissioned in 1928, and spent the first part of her career primarily operating in Australian waters, with some deployments to the China Station. At the start of World War II, Canberra was initially used for patrols and convoy escort around Australia. In July 1940, she was reassigned as a convoy escort between Western Australia, Sri Lanka, and South Africa. During this deployment, which ended in mid 1941, Canberra was involved in the hunt for several German auxiliary cruisers. The cruiser resumed operations in Australian waters, but when Japan entered the war, she was quickly reassigned to convoy duties around New Guinea, interspersed with operations in Malaysian and Javanese waters. Canberra later joined Task Force 44, and was involved in the Guadalcanal Campaign and the Tulagi landings. On 9 August 1942, Canberra was struck by the opening Japanese shots of the Battle of Savo Island, and was quickly crippled, and according to the crew, she was torpedoed by friendly fire. Unable to propel herself, listing heavily and burning, the cruiser was evacuated and then sunk in Ironbottom Sound by two American destroyers. The United States Navy cruiser Canberra was named in honour of the Australian ship. Later, in 2023, the US Navy named a new Independence class littoral combat ship also after the Canberra, which became the first US warship commissioned in a foreign port.
Дизайн
Кенберра – Кент класындағы жеті крейсердің бірі болды, бұл класс крейсерлерді Эустас Теннисон Д’Эйнкурт жобалаған. Кеменің перпендикуляр арасындағы ұзындығы 590 фут (180 м), ал жалпы ұзындығы 630 фут (192 м), ені 68.25 фут (21 м), ал максималды сусыру тереңдігі 21 фут (6 м) болды. Жеңіл жүкмен 9,850 тонна, ал стандартты жүкпен 10,000 тонна суыру қабілетіне ие болды. Жақын қорғаныс үшін әртүрлі .303 дюймдік пулеметтер қолданылды: бастапқыда төрт Vickers пулеметі мен он екі Lewis пулеметінен тұрды, бірақ кейін төрт Lewis пулеметі алынып тасталды. Бұл кемелер және Кенберра деп аталатын болды, екеуі де Джон Браун & Компания компаниясы Шотландияның Клайдбанк қаласындағы кеме жасаушылығында салынуға тиіс болды: Шотландияда салынған екі ғана County класындағы кемелер. Кенберра 1927 жылғы 31 мамырда Принцесса Мэримен суға жіберілді; Корольдік теңіз күштері үшін салынған алғашқы кеме. Кемедегі жұмыс 1928 жылғы 10 шілдеде аяқталды, крейсер Корольдік теңіз күштеріне қабылдаған күнінен кейін. Кенберраны салуға шамамен 2 миллион фунт стерлинг жұмсалды. Зақым кеменің жұмыс істеуіне кедергі келтірмеді, және зақымдалған қабықша плиталарын ауыстыру 1930 жылдың басында ғана жүзеге асырылды. 1931 жылдың қыркүйегінде Кенберра Жаңа Каледония және Фиджиге сапар жасады. Қараша айында Кенберра неміс саудагерлік рейдері Атлантисті табуға тырысты. Наурыздың басында Кенберра екі сауда кемесімен кездесті; мүмкін сауда рейдерін жабдықтаған танкер, тоқтату туралы бұйрық алғаннан кейін бөлініп, қашып кетті. Кенберра күдікті рейдерді қуды және қарсы шабуылдан қашу үшін оған максималды қашықтықтан оқ атты, ал оның Walrus амфибиясы бірнеше бомба тастап, танкерді тоқтатуға тырысты. Екі кеме де (Coburg рейдерлік жабдықтау кемесі және тұтқынға алынған норвегиялық танкер Ketty Brøvig) алғашқы шабуылдан кейін батып кетуге кірісті, бірақ австралиялықтар шабуылды жалғастырды: Walrus барлық бомбаларын қолданды, ал Кенберра 215 снаряд атты, олардың көпшілігі мақсаттан тыс кетті. Кенберра шілде айында Австралияға қайта тағайындалды; батыс және оңтүстік жағалауларында жұмыс істеді. Бұл түн бойы орын алған көптеген жалған дабылдардың бірі болуы мүмкін; алайда, шағын су асты кемелерінің бірі торпедаларын нысанаға атуға тырысты, бірақ олар инфильтрация кезінде келген зақым салдарынан босатылмады.
Жоғалту
8 тамызда түстен кейін вице-адмирал Гуничи Микава басқаратын, бес крейсер мен бір эсминецтен тұратын жапондық күштер тобы Гуадалканалға десант түсірген әскери-теңіз күштеріне шабуыл жасау мақсатымен Саво аралының оңтүстігіне жақындады, содан кейін Тулагидегі күштерге де шабуыл жасау жоспарланған. Жапондық құрлықтан ұшқан ұшақтардың бірнеше шабуылынан кейін теңіз шабуылын күтіп отырған одақтас әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы, контр-адмирал Виктор Кратчли күштерін Саво аралының айналасына бөліп орналастырды: Кратчли HMAS Australia-да Канберра, Чикаго және эсминецтер Паттерсон мен Баглимен оңтүстік суларда күзеттікке шықты. 9 тамызда сағат 01:00 шамасында Микава кемелерінен барлау ұшақтарының қозғалтқыштары естілді, бірақ басқа топтардан ескерту келмегендіктен, олар достық күштер деп есептелді. Жапондық барлау ұшақтары Канберра мен Чикагоны анық көріну үшін жарық шашырату снарядтарын тастады. Жапондық шабуыл кезінде кем дегенде бір торпедалық шабуыл туралы хабарлама келіп түсті, алайда жапон крейсерлері Канберраға атқан 19 торпеданың ешқайсысы нысанаға тимеген. 819 адамдық экипаждың 84-і қаза тапты (74-і шайқаста, ал 10-ы жараланғаннан кейін қайтыс болды), тағы 109 адам жарақат алды. 03:30-да Паттерсон жақындасып, контр-адмирал Тернердің бұйрықтарын жеткізді: егер Канберра 06:30-ға дейін өзін қозғалысқа келтіре алмаса, кеме тасталып, батырылуы керек еді. Кеме әлі де су бетінде қалып, бату қаупі болмағандықтан, зақымды жою және жөндеу мүмкіндіктері қарастырылып жатты. Канберраның қозғалтқыштарын 06:30-ға дейін жөндеу мүмкін емес екені анықталды, сондықтан кемені шұғыл жөндеу үшін Тулаги портына сүйреп апарудың орнына суға батыруға шешім қабылданды. Ол "Темір түбі" деп аталған аймақта батырылған алғашқы кемелердің бірі болды. Шайқас кезінде үш американдық крейсер де қиратылды, ал бір американдық эсминец зақымдалды. Кеме 1943 жылдың 19 сәуірінде Австралияның АҚШ-тағы елшісі сэр Оуэн Диксонның әйелі, леди Диксонмен суға жіберілді. Бұл – АҚШ-тың шет елдің астанасының атымен аталған жалғыз әскери кемесі. Король Георг VI кеменің атын "Канберра" деп өзгерту туралы жариялағанмен, кеме атауларының АҚШ Әскери-теңіз күштерімен қайталанып кетуі RAN саясатына қайшы келді. 1943 жылдың басында Шропширге жіберілген австралиялық теңізшілердің көпшілігі Канберрадан аман қалғандар еді. Канберраның соғыс кезеңіндегі қызметі төрт шайқас наградасымен мойындалды: "Шығыс Үндістан 1940–41", "Тынық мұхиты 1941–42", "Гуадалканал 1942" және "Саво аралы 1942".
Қайта табу
Кенберраның қираған кемесі 1992 жылдың шілде және тамыз айларында, оның суға батырылғаннан кейін дәл елу жыл өткен соң, Роберт Баллард және оның экипажы қайтадан тауып зерттеді. Ол теңіз деңгейінен шамамен 2500 фут (762 м) тереңдікте, мұхит түбінде тік жатыр. Кеменің корпусы негізінен сақталған, бірақ кеме ортасындағы снарядтың тиген жерлері мен өрт салдарынан келген зақымдар көрінеді. Ұлттық каррилонға жақын жерде орналасқан. Онда теңіз якорі және тізбекті кабельдің бір бөлігі (Кенберра кемесінде болған сияқты) бар. Ескерткіш кеменің мұртының пішінінде жасалған және Саво аралына қарай бағытталған. Кеменің қызметі Garden Island теңіз шіркеуінің боялған әйнек терезесінде де еске алынады.