Кіріспе

Биохимиядағы агент

Фармакологияда кері агонист – агонистпен бірдей рецепторға байланысатын, бірақ агонистің әсеріне қарама-қарсы фармакологиялық жауапты тудыратын дәрі. Бейтарап антагонист агонист немесе кері агонист болмағанда ешқандай әрекет танытпайды, бірақ олардың әрекетін тоқтатуға болады; олар кейде блокаторлар деп аталады (мысалы, альфа-блокаторлар, бета-блокаторлар және кальций каналдарының блокаторлары). Кері агонисттердің әсері агонисттердің әсеріне кері, бірақ олардың екеуінің де әсерін антагонисттер тоқтатуы мүмкін. Кері агонисттік жауаптың қажетті шарты – рецептордың кез келген лиганд болмағанда конститутивті (ішкі немесе базалық деп те аталады) белсенділік деңгейі болуы керек. Агонист рецептордың базалық деңгейден жоғары белсенділігін арттырады, ал кері агонист базалық деңгейден төмен белсенділігін төмендетеді. Толық агонисттің тиімділігі аныма бойынша 100%, бейтарап антагонисттің тиімділігі 0%, ал кері агонисттің тиімділігі < 0% (яғни, теріс) болады.

Мысалдар

GABAA, меланокортин, му-опиоид, гистамин және бета-адренергиялық рецепторлар сияқты кері агонисттері анықталған рецепторлар бар. Эндогенді және экзогенді кері агонисттер, сондай-ақ лигандқа байланысқан иондық каналдар мен G белокпен байланысқан рецепторлардағы дәрілер де анықталды.

Лигандты иондық каналдың кері агонисттері

Базалық белсенділігі бар және кері агонисттері анықталған рецепторлардың мысалы – ГАБАА рецепторлары. ГАБАА рецепторларының агонисттері (мысалы, муссимол) тыныштандыратын әсер етеді, ал кері агонисттер қоздыру әсерін (мысалы, Ro15 4513) немесе тіпті құрысу мен мазасыздық тудыратын әсерлерге (кейбір бета-карболиндер) ие болады.

G ақуызбен жұпталған рецепторлардың кері агонисттері

Екі белгілі эндогенді кері агонист – Агутимен байланысты пептид (AgRP) және оған қатысты пептид Агути сигналды пептиді (ASIP). AgRP және ASIP адамдарда табиғи түрде кездеседі және 4 және 1-меланокортин рецепторларына (Mc4R және Mc1R) сәйкесінше наномолярлық туыстықпен байланысады. Опиоид антагонисттері налоксон мен налтрексон базалық жағдайда мю-опиоид рецепторларының бейтарап антагонисттері болып табылады, бірақ морфин сияқты опиоид сол каналға байланысқанда кері агонисттер ретінде әрекет етеді. 6α-налтрексо, 6β-налтрексоль, 6β-налоксоль және 6β-налтрексамин опиоид байланысына қарамастан бейтарап антагонист ретінде әрекет етті және налоксон мен налтрексонмен салыстырғанда айтарлықтай төмендеуге себеп болды. H1 рецепторлары мен H2 рецепторларына әсер ететін антигистаминдердің көбі кері агонисттер болып табылады. Бета-блокаторлар карведилол және буцинолол бета-адренорецепторларда төмен деңгейдегі кері агонисттер болып табылады. Осы себепті, олардың активтілік спектрі ішкі активтілік деңгейінен төмендеп кетеді. Рецепторлардың конститутивтік активтілігінің өзгеруі кері агонисттер сияқты лигандтардың жауап деңгейіне әсер етеді. Мысал ретінде, кері агонисттердің G белоктарымен байланысқан рецепторларға (GPCR) қалай жауап беретінін көрсететін механизмдік модельдер жасалған. GPCR-лерге арналған көптеген кері агонисттер келесідей қалыпты қабылданған механизмді көрсетеді. Кеңейтілген үштік кешен моделіне сүйене отырып, механизм кері агонисттердің конформациялық өзгерістерге ұшырауы арқылы рецепторды белсенді күйден белсенді емес күйге ауыстыратынын көрсетеді. Бұл модель бойынша, қазіргі түсінік бойынша GPCR-лер лиганд болмаған кезде белсенді және белсенді емес күйлердің үздіксіздігінде болуы мүмкін. Кері агонисттер белсенді емес күйлерді тұрақтандырады, осылайша агонистке тәуелсіз активтілікті басады. Алайда, GPCR-дің «құрылымдық активті мутанттарының» енгізілуі олардың ішкі активтілігін өзгертеді. Осылайша, кері агонисттің рецепторға тигізетін әсері рецептордың базалық активтілігіне байланысты, кері агонисттің бірдей байланысу туыстығы болған жағдайда (2-суретте көрсетілгендей).