Кіріспе

Чили қарулы күштерінің бөлімшесі

Чили теңіз күштері (lang es) – Чили қарулы күштерінің теңіз соғысы қызметінің бір бөлімі. Ол Ұлттық қорғаныс министрлігінің бағынысында. Оның бас штабы Вальпараисо қаласындағы Чили теңіз күштері ғимаратында орналасқан.

Шығуы және Тәуелсіздік соғыстары (18171830)

Чили теңіз күштерінің тарихы 1817 жылға дейін барып жетеді, сол кезде генерал Бернардо О’Хиггинс Чилидің Чакабуко шайқасындағы жеңісінен кейін, Чили теңізге бақылау орнатпаса, жүздеген мұндай жеңістердің мәні болмайды деп болжам жасаған болатын. Бұл Чили теңіз күштерінің құрылуына әкелді, сондай-ақ институттың ұйымдастырылуын регламенттеген алғашқы заңдық қаулылар қабылданды. Чилидің бірінші ұлттық флоты және қазіргі Теңіз академиясының іргесін қалаушы Жас мичмандар академиясы, сондай-ақ теңізшілер корпусы мен жабдықтау комиссариаты құрылды. Чили теңіз күштерінің алғашқы қолбасшысы Мануэль Бланко Энкалада болды. Чилиліктер бұрын Британдық корольдік теңіз күштерінде капитан болған танымал британдық теңізші лорд Кокрейнды өз теңіз күштерін ұйымдастыру және басқару үшін жалдады. Кокрейн британдық, ирландтық және американдық теңізшілерден құралған офицерлер, мичмандар және экипаждардың басым көпшілігін ағылшын тілді мамандықтан алды. Ол Перудегі роялистік күштерге қарсы соғыста маңызды рөл атқарды және Вальдивия бекіністерін бақылауға алуға үлкен үлес қосты, бірақ Чилоэ аралын бағындыруға тырысқан әрекеті сәтсіз аяқталды. 1824 жылдың наурыз айында Чили теңіз күштері мен армиясы Чилоэ архипелагынан испандықтарды ығыстыру мақсатында экспедиция ұйымдастырды. Чилоэ аралына экспедиция жіберілді, бірақ Хорхе Боучеф басқарған Чили армиясы Мокопулли шайқасында жеңілгендіктен ол сәтсіз аяқталды. Тек 1826 жылы Рамон Фрейрдің Чилоэ экспедициясынан кейін Антонио де Квинтанилла басқарған Чилоэдегі роялистік күштер капитуляциялап, Чилоэ жаңа Чили мемлекетінің құрамына кірді.

Барлау, аумақтық кеңею және соғыс дәуірі (1830-1885)

Тәуелсіздік соғыстарынан кейін бірнеше қақтығыстар ел үшін теңіз күшінің маңыздылығын көрсетті. Осы қақтығыстардың алғашқылары Конфедерация соғысы (1836–1839), Чинча аралдары соғысы (1864–1866) және Тынық мұхиты соғысы (1879–1883) болды. Магеллан бұғазындағы Фуэрте-Булнес қаласының негізі қалануы Магеллан бұғазы мен Чилоэ арасындағы беймәлім аймақта Франсиско Видал Гормаз және Франсиско Хадсон сияқты теңіз гидрографтары басқарған Чили теңіз күшінің зерттеулерінің бастауы болды. Осы жаңа саламен айналысу үшін теңіз күші 1874 жылы Гидрографиялық басқарманы құрды, оның алғашқы директоры Франсиско Видаль Гормаз болды. Чилидің соғыс батыры және шейіті Артуро Прат теңіз күшінің еліне адалдығының ең жоғары үлгісі ретінде есептеледі. Ол 1879 жылғы 21 мамырда Перу мен Боливияға қарсы соғыс кезінде Икике теңіз шайқасында жаудың темір кемесі «Уаскарға» шабуыл жасаған топты басқарғанда қаза тапты. Бұл шайқастың жылдық мерекесі жыл сайын «Día de las Glorias Navales» мемлекеттік мерекесі ретінде тойланады. Прат сонымен қатар 1868 жылы құрылған, бір жылдан кейін жұмысын бастаған Теңізшілерді даярлау мектебінің негізін қалаушылардың бірі саналады және ол Теңіз академиясының ең үздік түлектерінің бірі болды, нәтижесінде 1943 жылы мектеп оның құрметіне «Артуро Прат» аталды. Теңіз күші 1879 жылғы Писагуа шайқасында да ерекше көзге түсті, оны Теңіз күші мен Теңіз артиллериясы және Теңіз жаяу әскері басқарды – бұл әлемдегі алғашқы заманауи әскери десанттық операциясы болды, нәтижесінде Чили Перудың Тарапака аймағының басқа бөліктерінде жеңіске жетіп, оны өз құрамына қосты. 1875 және 1887 жылдары Пасха аралына жасалған теңіз сапарларынан кейін, Чили теңіз офицері Поликарпо Торо 1888 жылы аралды Чилиге қосу туралы жергілікті рапануи тайпасымен келісімге келді. Пасха аралын басып алып, Чили империялық державалар қатарына қосылды. Перу теңіз күші жойылды, Боливия құрлыққа шығу мүмкіндігінен айырылды, ал Аргентинада тек жағалау суларында жүзуге арналған теңіз күші болды, осының нәтижесінде Чили теңіз күші Тынық мұхиты соғысынан кейін аймақтық үстемдікке ие болды. Бұл артықшылықты сақтап, Аргентинаның жаңа әскери теңіз күштері Чилидің теңіз күшіне қарсы тұрмауы үшін Чили үкіметі теңіз күшін жаңғыртуға шешім қабылдады. Жаңғырту жоспарына екі крейсер, екі торпедалық кеме-жойғыш және екі броненос кемені ағылшын кемежайларында жаңғырту кірді.

Депрессия және көтеріліс (1902-1950)

1904 жылы Бразилия Ұлыбританиядан екі дредноутты тапсырыс берді. Жауап ретінде Аргентина АҚШ-тан үшінші дредноутты алу опциясымен екі дредноут тапсырыс берді. Олар сондай-ақ Еуропаның үш елінен 12 эсминецке тапсырыс берді. Басты қарсыласы көптеген заманауи кемелерді сатып алып жатқандықтан, 1911 жылға қарай Чили, Аргентина және Бразилия теңіз күштері арасындағы айырмашылық артты; Бразилия Чилиден шамамен төрт есе көп тоннажды кемелерге ие болды, ал Аргентина шамамен үш жарым есе көпке ие болды. Чили де жауап беруге мәжбүр болды, бірақ 1906 және 1907 жылдары болған ірі жер сілкінісі мен нитрат нарығының күрт құлдырауы салдарынан туындаған қаржылық қиындықтар осыны кейінге шегерді. Ливермор мен Грант, Ливермортың еңбегіне сілтеме жасай отырып, осы кешігудің бір бөлігін 1908 жылғы жер сілкінісімен байланыстырады, бірақ сол жылы Чилиде ірі жер сілкінісі болған жоқ, қараңыз: Чилидегі жер сілкіністерінің тізімі. Дегенмен, 1906 жылы Вальпараисода болған жер сілкінісі салдарынан шамамен 4000 адам қаза тапты, цунами болды және Чили астанасы мен айналасындағы аудандарда кең ауқымды қираулар орын алды. Осыны ескере отырып, Ливермордың 1908 жылғы жер сілкінісі Гранттың жазбасындағы қате болып, байқаусызда қайталанған болуы мүмкін. Соңында Чили британдық кеме жасаушылардан екі Almirante Latorre класты супер-дредноут және алты Almirante Lynch класты эсминец тапсырыс берді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері қалғандарын сатып алғанға дейін тек екі эсминецті ғана алды. Соғыстан кейін Чили үш эсминец пен бір линкор, Almirante Latorre-ді алды. Чили 1917 жылы Корольдік теңіз күштерінен алты британдық H класты суасты кемесін алды және 1920 жылдардың соңында үш Capitan O'Brien класты суасты кемесі мен алты Serrano класты эсминец сатып алды. Алайда, 1890 жылдары салынған крейсерлер флоты Ұлы депрессия кезінде толығымен ескіргендіктен, жаңа кемелермен алмастырылмады. 1931 жылы теңіз күштері тағы да Чили саясатында басты жаңалық болды, өйткені оның үлкен бөлігі (26 кеме) президенттен жалақыны төмендетуді тоқтатуды талап ете отырып, көтеріліс бастады. Кейіннен талаптарға аграрлық реформа, өнеркәсіптік "бірлік" және "миллионерлердің" есебінен сыртқы қарызды төлеу кірді. Көтерілісшілер кемелерін Кокимбо мен Талкауано теңіз базаларында орналастырып, оларды бақылады. Чили үкіметі Чили әуе күштерін Кокимбодағы кемелерді бомбалауға және Талкауано теңіз базасына шабуыл жасауға жіберді. Көтеріліс басылғаннан кейін теңіз күштері тазартылды, бірақ көтеріліс төменгі шендер арасында басталған болатын. Осы экономикалық және саяси факторлар, сондай-ақ Чилидің Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде бейтарап болуы, теңіз күштері соғыстан кейін ғана жаңа әскери кемелерді сатып алды.

Антарктидадағы рөлі, Аргентинамен болған оқиғалар және әскери-теңіз флоты үкіметте (1950 1990)

1940 жылы Чили Антарктикаға құқығын жариялады. 1947 жылы әскери-теңіз флоты Чили армиясы немесе әуе күштері өз базаларын құрғанға дейін континентте алғашқы Чили базасын – капитан Артуро Прат базасын құрды. Содан бері теңіз флоты Чили базаларын жабдықтауда және көптеген құтқару операцияларын жүзеге асыруда маңызды рөл атқарып келеді, соның ішінде 1972 және 2007 жылдардағы операциялар бар. Теңіз флотының ең танымал оқу желкенді кемесі «Эсмеральда» 1952 жылы қолданысқа енгізілді. «Эсмеральдаға» дейін «Генерал Бакедано» атты тағы бір желкенді кеме осы функцияларды орындаған. 1950 жылдары Чили теңіз флоты Бигль каналы мен Хорн мүйісінің даулы аймақтарында Аргентина теңіз флоты мен Аргентина азаматтарымен бірқатар инциденттерге қатысты. Бұл инциденттер Аргентина балық аулау кемелерінің Чили суларына басып кіруі және 1958 жылғы «Снайп» оқиғасы кезінде Аргентина теңіз флотының Чили маягын атқылауы сияқты қауқырттықтар түрінде болды. 1970 жылдардың соңында Чили теңіз флоты Аргентина теңіз флоты басып алуды жоспарлаған Пиктон, Леннокс және Нуэва аралдарында Чилидің егемендігін қорғауда маңызды рөл атқарды. Қазіргі Чили теңіз жаяу әскерінің қалыптасуы 1964 жылы басталды. 1968 жылы президент Эдуардо Фрей Монтальва Винья-дель-Мардағы Лас-Салинас теңіз базасында штаб-пәтері орналасқан «Теңіз мамандықтары мектептері жүйесін» құрған кезде теңіз білім беру мекемелері реформаланды. Оның мектептерінің бірі – Теңізшілерді даярлау мектебі сол жылы жүз жылдығында «Капитан Алехандро Наваррете Систерна» атымен аталып, теңізшілер қатарынан теңіз офицері болған алғашқы теңізшінің құрметіне аталды. NSSS 1995 жылы барлық құрамдас мектептерін біріктіру арқылы Теңіз политехникалық академиясына айналды, ал кейбір мектептер тәуелсіз академиялар ретінде сақталды. 1973 жылғы Чили төңкерісінен кейін армия, әуе күштері және карабинерлермен бірге адмирал Хосе Торибио Мерино басқаратын теңіз флоты армияның бас қолбасшысы Аугусто Пиночет басқарған үкіметтік хунтаның құрамына кірді. 1981 жылы соңғысы хунта басшылығынан кеткеннен кейін адмирал Мерино 1990 жылдың наурызына дейін хунта төрағасы болды, оның және Заңнамалық комиссияның отырыстарын жүргізді. Ол сонымен қатар ұлттық қорғаныс министрі болды. «Эсмеральда» оқу кемесі 1973-1980 жылдар аралығындағы әскери диктатура кезеңінде саяси тұтқындар үшін жүзетін түрме және азаптау камерасы ретінде пайдаланылды. Онда бірнеше жүз адам қамалып, қатыгездікке ұшыраған деген мәлімдемелер бар. Бұл теңіз флотының өсуі мен кеңеюінің бұрын-соңды болмаған кезеңі болды, өйткені флотка көбірек кемелер қосылды, теңіз жаяу әскерлері күшейтілді және теңіз флотының арнайы күштері құрылды.

Қазіргі

25 000 адамнан тұратын әскери-теңіз күштері, ішінде 5 200 теңізші бар, 2017 жылдан бастап адмирал Хулио Лейва Молина Мартиннің басқаруында. 66 кемеден тұратын флот (жақын арада 74-ке дейін ұлғаяды) ішінде 21 негізгі жауынгерлік кеме Вальпараисода орналасқан. Әскери-теңіз күштері өз ұшақтарын тасымалдау, патрульдеу, және су үстіндегі және су астына қарсы шабуылдар үшін пайдаланады. Әскери-теңіз күштері сондай-ақ төрт суасты кемесі мен оларды қолдау үшін бір тендерлік кемеге ие, олардың барлығы Талкауанода орналасқан. Әскери-теңіз күштері Чилидің Тынық мұхиты мен Оңтүстік аралдық аймақтарының тұрғындарына да қызметтер ұсынады, осылайша оның бөлінген географиясын біріктіреді. Жолаушыларды тасымалдау, әсіресе оқу жылында немесе төтенше жағдайларда, сондай-ақ азық-түлік пен отынмен қамтамасыз ету осы аралдық аймақтардың тұрғындары үшін маңызды. Мекеме тұрақты түрде азаматтық операцияларды жүзеге асырады, онда әскери қызметшілер азаматтарға әлеуметтік көмек және денсаулық сақтау көрсетіп, табиғи апаттар кезінде қолдау көрсетеді. Бұған қоса, Чили халқына жағажайлар мен теңіз курорттарындағы қауіпсіздік, сондай-ақ цунами болған жағдайда қолданылатын шаралар туралы профилактикалық білім беру науқандарын жүргізеді. Ең маңызды әскери-теңіз базалары мен жабдықтау пункттері (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Тынық мұхитында: Икике, Пасха аралы, Вальпараисо, Талкауано, Пуэрто-Монт; Атлантика аймағында: Магеллан бұғазы және Тьерра-дель-Фуэго: Пунта-Аренас, Бигль каналында, Кейп-Хорн және Дрейк бұғазы: Пуэрто-Уильямс, ал Антарктидада: Капитан Артуро Прат базасы. Бұл базалар қазір бес әскери-теңіз аймағына бөлінген.

Болашақтағы Әскери-теңіз флотының сатып алулары

"ЛСДХ Алдея" үшін тікұшақтар мен броньды шабуылдық қайықтар. Әрбір теңіз аймағына бір-бірден, тағы 3 PZM Patrulleros de Zona Marítima PZM құрылысы. Elbit Hermes 900 теңіздік патрульдеу міндеттері үшін ұшқышсыз әуе аппараты бағалануда. L класты фрегаттарды алмастыру немесе жаңарту. 2019 жылдың 27 желтоқсанында Австралияның S және S-ты Чилиге сатқаны туралы хабарланды. Чили Әскери-теңіз күштерінің "Escotillón IV" жобасының және "үздіксіз кеме құрылысы жоспары" ("plan de construcción naval continua" испан тілінде) аясында 4 көп мақсатты кеме (LPD) құрылысы жүруде.

Чили теңіз жауынгерлері

Чили теңіз жаяу әскері (Infanteria de Marina de Chile) – Чили теңіз күшінің құрлық және десанттық шабуыл күштері. 5000 саяқты әскер құрамындағы бұл күштер ерекше дайындық пен тактиканы қазіргі заманғы жабдықтармен үйлестіреді.

ШОА

Servicio Hidrográfico y Oceanográfico de la Armada de Chile (SHOA, Чилидің Әскери-теңіз күштерінің гидрографиялық және океанографиялық қызметі) – Чилидің Әскери-теңіз күштерінің гидрология мен океанография саласындағы, соның ішінде толқындар мен цунамилерді басқарумен айналысатын мекемесі. SHOA сондай-ақ Чили мемлекетінің ресми уақыт сақтаушысы болып табылады.

Ренттер мен мөлшерлер

Шили Әскери-теңіз флотының барлық жазғы формаларының жеңінде (және офицерлер мен сержанттар үшін қысқы немесе жазғы қызметтік формаларының иықшаларында) шынжырлар мен дәрежелер көрсетіледі. Иық және жеңдегі шынжырлар Ұлыбритания Корольдік теңіз флоты, Франция және Германия теңіз флоты үлгілерінен шабыттандырылған. Теңіз корпусының офицерлері, сержанттары мен қатардағылары теңізші дәрежесінен бастап "Infante de Marina" (Теңіз жаяу әскері) атағын қосады, өйткені теңіз корпусы теңіз флотының құрамында болады. Барлық офицерлер, қатысушы немесе резервте, Артуро Прат теңіз академиясында оқиды, содан кейін Теңіз политехникалық академиясында және Теңіз соғыс академиясында оқуын жалғастырып, жоғарылау үшін білімі мен тәжірибесін арттырады, сонымен қатар өз мамандығы бойынша дайындықтан өтеді. Ал барлық қатысушы және резервтегі сержанттар (теңізде "Теңізшілер" деген жалпы атаумен белгілі) "Алехандро Наваретте Сиснерна" теңізшілер мектебінде оқиды, содан кейін Теңіз политехникалық академиясында және оған қосымша және тәуелсіз колледждерінде мамандық бойынша білім алады.