Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы шағын бронетурнирлі кеме
19th century small armoured turret ship
"Уаскар" – 1865 жылы Перу үкіметі үшін салынған, қазір Чили Әскери-теңіз күштеріне тиесілі темір қабықпен қоршалған кеме. Ол 16 ғасырдагы инка императоры Уаскардың құрметіне аталған. Бұл кеме Перу Әскери-теңіз күштерінің туы болып, Пакоча шайқасына және 1879-1883 жылдардағы Тынық мұхиты соғысына қатысқан. Ангамос шайқасында Перудың танымал теңізшісі Мигель Грау Семинарио басқарған "Уаскар" Чили флотының қолына түсіп, Чили Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Бүгінде "Уаскар" – өзінің түрінен сақталған аз ғана кемелердің бірі. Ол қайта жаңартылып, Чилидің Талкауано қаласындағы ескерткіш кеме ретінде тоқталып тұр. "Уаскар" – әлемдегі ең ескі бронекейлі соғыс кемесі және ең ескі монитор.
Huáscar is an ironclad turret ship owned by the Chilean Navy built in 1865 for the Peruvian government. It is named after the 16th century Inca emperor, Huáscar. She was the flagship of the Peruvian Navy and participated in the Battle of Pacocha and the War of the Pacific of 1879–1883. At the Battle of Angamos, Huáscar, captained by renowned Peruvian naval officer Miguel Grau Seminario, was captured by the Chilean fleet and commissioned into the Chilean Navy. Today Huáscar is one of the few surviving ships of her type. She has been restored and is a memorial ship anchored in Talcahuano, Chile. Huáscar is the second oldest armored warship afloat after , and the oldest monitor afloat.
Техникалық мәліметтер
Капитан Коупер Коулс Хуаскар туралы былай деп жазды: “1100 тонналық, 300 ат күшіне ие және 12 1/4 түйін жылдамдықпен жүретін теңіз кемесі. Оның алдыңғы мачтасында үш аяқты тіреулер орнатылған, ал бір мұнарасында екі 300 фунттық зеңбірек орналасқан”. Ал 1865 жылғы “Хуаскар” класы дауылдық палубамен жабдықталған. Ол Лайрд ағайындары жобалаған және салған алты түрлі класс кемелердің бірі болды, олардың табысына осы ағайындар лайық. Ол 300 фунттық зеңбіректермен тікелей алға және кельдің бойынан 15 градусқа дейін артқа оқ атуға қабілетті, сонымен қатар кормасында немесе оның астында қатаң аңшы орналасқан. Британдық “Engineering” журналы оны былай сипаттады: “Ол 1866 жылы Беркенхедтегі Лайрд ағайындары салған броньды монитор. Ұзындығы перпендикулярлар арасында 190 фут, ең үлкен ені 35 фут, ал кеме ішінің тереңдігі 19 фут 9 дюйм. Салушының тоннажы 1101, ал көрсетілген ат күші 1500. Суға батып тұру тереңдігі 15 фут 6 дюйм, ал қазандықтары жақсы жағдайда болса және түбі таза болса, ең жоғары жылдамдығы 12 түйінге жетеді. Жақсы жұмыс жағдайындағы орташа жылдамдығы, басымдықпен 10 1/2 – 11 түйіннен аспайды. Ол бір бұрандамен қозғалады. “Хуаскар” – екі мачталы кеме, ал алдыңғы мачтасы капитан Коулдің үш аяқты тіреулер принципі бойынша жасалған. Палубаның судан жоғары биіктігі (фриборд) шамамен 5 фут. Ол бір мұнарада екі 300 фунттық Армстронг зеңбірегін алып жүреді, ол 5 1/2 дюймдік броньды қаптамамен және 14 дюймдік терек тіреуімен қорғалған. Кеменің орталық бөлігінде 4 1/2 дюймдік броньды қаптамамен, ал ұштарында 2 1/2 дюймға дейін жұқаратылған. Бұл қаптама да 14 дюймдік терек тіреуімен жұмыс істейді. Мұнараның артында алтыбұрышты пішінді броньды пилот мұнарасы орналасқан, одан кеме шайқас кезінде басқарылады. Палубадағы ашылулар 2 дюймдік темір тақталармен қорғалған, олар люктерге немесе терезелерге орнатылады. “Хуаскар” темірден жасалған кеме, ол салынған кезде қорғаныс құралдары мен ішкі жабдылыстары жағынан ең жетілген болып саналды.”
Captain Cowper Coles, wrote of Huáscar: " as a sea going vessel of 1,100 tons, 300 horse power, and a speed of 12 1/4 knots. Her foremast is fitted with tripods; she carries two 300 pounders in one turret." And " the "Huascar" class of 1865 fitted with a hurricane deck; she was one of six different classes designed and built by Messrs. Laird Brothers, to whom the credit for their great success is due. She can fire right ahead from her 300 pounders, and aft within 15 degrees of the line of keel, but would have a stern chaser either on or under her poop." The British magazine Engineering described it: "She is an armour clad monitor built by Messrs. Laird Brothers, of Birkenhead, in 1866 She is 190 ft. in length between perpendiculars, 35 ft. in extreme breadth, and 19 ft. 9 in. in depth of hold. Her builder's tonnage is 1101, and indicated horse power 1500. Her draught of water is 15 ft. 6 in., and her maximum speed is said to be 12 knots when her boilers are in good condition, and the bottom is clean. Her usual speed under good working conditions is probably not more than 10 1/2 to 11 knots. She is propelled by a single screw. The Huascar is a rigged two masted vessel, the foremast being upon Captain Cole's tripod principle. Her freeboard, or height of deck above water, is about 5 ft. She carries two 300 pounder Armstrong guns in one turret, which is protected by 5 1/2 in. armour plating upon a teak backing of 14 in. The sides are protected by armour plating 4 1/2 in. thick amidships, tapering to 2 1/2 in. at the extremities, which is also worked upon a teak backing of 14 in. There is an armoured pilot tower of hexagonal form abaft the turret from which the ship is worked in action; and the openings in the deck are protected by 2 in. iron plates that are shipped in the openings for skylights or hatchways. The Huascar is an iron built vessel, and at the time she was built was most perfect in all the appliances of defence, and in her internal arrangements."
Алғашқы жылдары
Хуаскарды Перу үкіметі 1864 жылы Испанияға қарсы соғыс үшін британдық кеме жасаушы Джон Лэрд Сонз & Компаниядан тапсырыс берді. Лайрд Хаустың осы сияқты кемелерді жобалау және құрастыруда мол тәжірибесі болды, олар "Лэрд тараны" (Laird ram) түрлерін жасаған. Кеме 81 000 фунт стерлингтен сәл астам құнмен салынды және 1865 жылдың 7 қазанында Биркенхедте суға түсірілді. Перулік-чилилік капитан Хосе Мария Сальседо, Перу теңіз күштері атынан құрылысты қадағалаған Перу үкіметінің теңіз офицерінің басқаруымен, ол 1866 жылдың 20 қаңтарында Перуға аттанды. Сапар кезінде бірнеше қиындықтар туды: Брест портында бір ай күтіп тұру, 28 ақпанда "Independencia" темір кемесімен ұсақ соқтығысу, бейтарап елдердің қызмет көрсетуден бас тартуы, Рио-де-Жанейрода бір ай жөндеу жұмыстары, "Independencia" командирінің бағынбауы, сондай-ақ испандық "Мануэль" бригинтинасын тұтқындау және батыру. Ол 7 маусымда одақтас Чилидегі Анкуд портына келді, бірақ соғысқа қатысу үшін кеш қалды. Капитан Лизардо Монтеро басшылығымен Хуаскар Вальпараисода 1866 жылдың соңында испан флотына қарсы Филиппинге экспедицияға қатысуға дайындалды. Алайда Монтеро және басқа бірнеше перуандық офицерлер Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация әскери кемелерінің командирі болған контр-адмирал Джон Р. Таккердің флотқа басшылық ету жоспарына қарсылық білдіріп, оны қызметтен босатуды сұрады. Капитан Сальседо Хуаскардың басқаруын қайта қолға алды, бірақ экспедиция ақырында тоқтатылды. 1868 жылдың ақпан айында Перудің теңіз офицері Мигель Грау Хуаскардың басқаруын иеленді және 1876 жылға дейін осы лауазымда қалды, кеменің ең ұзақ қызмет еткен командирі атанды. Оның темір кемеде өткізген ұзақ жылдары кейін өте құнды болып шықты, сонымен қатар ол Перудың ең танымал теңіз офицеріне айналды.
Huáscar was ordered by the Peruvian government from the British shipbuilder John Laird Sons & Company in 1864 for the war against Spain. Laird House had extensive experience of these advanced ships, designing and building the "Laird ram"s. She was built for a price slightly more than £81,000, and launched in Birkenhead on 7 October 1865. Commanded by Peruvian Chilean Captain José María Salcedo, a naval officer in service of the Peruvian government, who had supervised construction on behalf of the Peruvian Navy she left for Peru on 20 January 1866 on a trip that saw some trouble: a month long wait at Brest, a minor collision with the ironclad Independencia on 28 February, refusal of service by neutral countries, a month of repairs at Rio de Janeiro, insubordination by Independencia's commander and the capture and sinking of the Spanish brigantine Manuel. When she finally arrived in port at Ancud in allied Chile to join the rest of the combined fleet on 7 June, it was too late for her to participate in the conflict. Under Captain Lizardo Montero, Huáscar prepared at Valparaíso to participate in a late 1866 expedition to fight the Spanish fleet in the Philippines. However Montero, with several other Peruvian officers, objected to plans for Rear Admiral John R. Tucker –formerly a commander of Confederate warships during the American Civil War – to command the fleet, and requested to be relieved. Captain Salcedo took back command of Huáscar, but the expedition was eventually cancelled. In February 1868, Peruvian naval officer Miguel Grau took command of Huáscar and would remain in command until 1876, becoming her longest serving commander. His long years aboard the ironclad would prove very valuable later and he would also become Peru's most renowned naval officer.
Перу азаматтық соғысы
Хуаскар 1877 жылы Николас де Пьероланың Перу үкіметін құлатуға жасаған талпынысына қатысты. 6 мамырда де Пьероланың екі қолдаушысы, полковник Лорранага мен майор Эченик, капитан мен бас офицер жағада болғанда Кальяо портында "Хуаскарға" мінді. Кемедегі офицерлердің бір бөлігі құйрыққа қатысып, экипажды олардың ісіне қосылуға көндірді. Көтерілісшілердің қолына тиген "Хуаскар" Луис Герман Астете басшылығымен теңізге шықты. Портта болған басқа перулік әскери кемелер, мысалы, "Атауальпа", жарамсыз күйде болды және оларды қуалап жете алмады. Кеме үкіметтік күштерді және кеме жолдарын бұзу, саботаж жасау үшін пайдаланылды. Осы әрекеттер барысында шетелдік кемелерге де зиян келді, бұл британдықтардың араласуына себеп болды. 1877 жылдың 29 мамырында ол британдық екі кемеге – фрегат HMS Shah және корвет HMS Amethyst-ке қарсы Пакоча шайқасына қатысты, оған адмирал Алджернон Фредерик Раус де Хорсей басшылық етті. Бұл шайқаста жаңадан ойлап табылған, өзі қозғалатын торпеда алғаш рет қолданылды, ол сол кезде Корольдік теңіз күштерінде шектеулі түрде қолданысқа енген болатын. "Хуаскар" көтерілісшілердің қолында бір айдан кейін үкіметке қайтарылды.
Huáscar participated in Nicolás de Piérola's 1877 attempt to overthrow the Peruvian government. On the 6 May, two of de Piérola's supporters, Colonel Lorranaga and Major Echenique, boarded the Huáscar at the port of Callao while the captain and executive officer where ashore. Some of the ship's officers on board were part of the plot and persuaded the crew to join their cause. Now in rebel hands, the Huáscar put to sea with Luis Germán Astete in command. Other Peruvian naval ships present in the port, such as the Atahualpa were in a state of disrepair and unable to pursue. The ship was used to harass, sabotage and disrupt government forces and shipping lanes. During these actions foreign shipping was also affected, leading to British intervention. On 29 May 1877, she fought the inconclusive Battle of Pacocha against two British vessels, the frigate HMS Shah and the corvette HMS Amethyst, commanded by Admiral Algernon Frederick Rous de Horsey. This battle saw the first use in combat of the newly invented self propelled torpedo which, at the time, had just entered limited service with the Royal Navy. Huáscar surrendered to the government after almost one month in rebel hands.