Кіріспе

Реюньон – Үнді мұхитындағы Францияның теңізден тыс департаменті және аймағы. Маскарин аралдарының құрамына кіретін Реюньон, Мадагаскар аралынан шамамен шығысқа қарай, ал Маврикий аралынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. 2024 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, халық саны 885 700 адамды құрайды. Францияның Майотт департаментімен бірге, Оңтүстік жарты шардағы екі евроаймақтың бірі болып табылады. Стратегиялық маңызды орналасуына байланысты Франция мұнда үлкен әскери күшін сақтап тұрады.

Атауы

17 ғасырда Франция бұл аралды иеленді және оған Бурбон деп атау берді, бұл атау сол кезде Францияны билеген әулеттің құрметіне берілген. Бұл атау Ансиан режимімен тым байланысты болғандықтан, одан бас тарту үшін Ұлттық конвент 1793 жылғы 23 наурызда аумақты Реюньон аралы деп атауға шешім қабылдады. ("Réunion" француз тілінде әдетте "кездесу" немесе "жиналыс" мағынасын білдіреді, "қайта қосылу" емес. Бұл атау, болжам бойынша, 1792 жылғы 10 тамыздағы көтеріліске дейін Марсель федерациясы мен Париж Ұлттық гвардиясының кездесуіне құрмет көрсету мақсатымен таңдалған. Бұл туралы ешқандай құжат жоқ, және "кездесу" сөзінің қолданылуы символдық болуы мүмкін.) 19 ғасырда арал тағы да атын өзгертті: 1806 жылы Бірінші империя кезінде генерал Декаен оны Бонапарт аралы деп атады (Наполеонның құрметіне), ал 1810 жылы ол қайтадан Бурбон аралы болды. Шілде монархиясы құлағаннан кейін, 1848 жылғы 7 наурыздағы уақытша үкіметтің жарлығымен арал ақырында Реюньон деп аталатын болды. Бастапқы орфография мен классикалық орфографиялық және типографиялық ережелерге сәйкес, "la Réunion" сөзіндегі "la" кіші әріппен жазылатын, бірақ 20 ғасырдың соңында мақаланы атауға біріктіруді көрсету үшін көптеген жазбаларда "La Réunion" бас әріппен жазылатын болды. Бұл соңғы жазу Ұлттық топонимия комиссиясының ұсыныстарына сәйкес келеді және қазіргі Франция Республикасының Конституциясының 72 және 73-баптарында көрсетілген.

Тарих

Бұл арал 17 ғасырдан бері қоныстанған. Франция мен Мадагаскардан келген адамдар осы жерге қоныстанды. 1848 жылдың 20 желтоқсанында құлдық жойылды (аралда жыл сайын тойланатын күн), сол кезде Екінші Республика француз колонияларында құлдықты тоқтатты. Дегенмен, Оңтүстік Үндістаннан және басқа да аймақтардан мөлдірлеме жұмыспен келісімшарт бойынша жұмысшылар Реюньонға әкеліне берді. 1946 жылы арал Францияның теңіз артындағы департаменті мәртебесін алды.

Ерте тарих

Реюньон тарихы туралы 16 ғасырдың басында португалдықтардың келуіне дейін көп нәрсе белгілі емес. Араб саудагерлері оны Дина Моргабин, "Батыс арал" (мүмкін, دنية / دبية مغربي Дания / Диба Магриби) деген атпен білген. Арал 1153 жылы Аль-Шариф әл-Эдриси салған картада бейнеленген болуы мүмкін. Бұл аралға сондай-ақ, суахили немесе австронезиялық (көне индонезиялық-малайзиялық) теңізшілер Малай архипелагынан Мадагаскарға батысқа қарай саяхат еткен кезде де соғып кеткен болуы мүмкін. Реюньон аралға сүйікті қасиеттісі Санта Аполлонияның есімі берілді, ал 1642 жылы Франциядан келген әкім аралды ресми түрде иеленді, ол Мадагаскардан оншақты француз бунтарларын аралға жер аударып жіберді. Бірнеше жылдан кейін олар Францияға қайтарылды, ал 1649 жылы арал француз корольдік Бурбон үйінің құрметіне Бурбон аралы деп аталды. Жаулау 1665 жылы француз Шығыс Үнді компаниясы алғашқы қоныс жайлаушыларды жіберген кезде басталды.

Революциялық көтерілістер (17931814)

1793 жылғы 19 наурызда Франция революциясы кезінде аралдың атауы "Реюньон аралы" деп өзгертілді. Бұл атау 1792 жылғы 10 тамызда Туильри сарайына жасалған жорықта Марсель федерациясы мен Париж Ұлттық гвардиясының кездесуіне және Бурбон әулетінің атын жою мақсатымен берілді. 1794 жылғы 4 ақпанда Ұлттық конвентте құлдықты жоюға қабылданған шешім Реюньон, сондай-ақ Франс аралы (Маврикий) тарапынан қабылданбады. Құлдарды босатуды жүзеге асыруға міндеттелген әскери күштермен бірге келген делегация 18 маусымда Бурбон аралына келді, бірақ бірден қайтарылып жіберілді. Одан кейін екі аралдың үстінен билігі жоқ метрополияның билігіне қарсы наразылықтар мен сын-қатерлердің кезеңі басталды. Республиканың бірінші консулы Наполеон Бонапарт 1802 жылғы 20 мамырдағы заңмен құлдықты сақтап қалды, бірақ ол іс жүзінде жойылған жоқ. 1806 жылғы 26 қыркүйекте арал Бонапарт атын алды және Үнді мұхитын бақылау үшін франко-британдық қақтығыстың алдыңғы қатарында болды. 1806-1807 жылдардағы табиғи апаттар (циклон, су тасқыны) салдарынан кофе өсіру тез төмендеді және Франциядағы сұраныстың артуына байланысты қант қамысымен ауыстырылды, себебі Франция Сен-Доминг және жақын арада Франс аралынан (Маврикий) айрылып қалған еді. Қант қамысының өсу циклына байланысты, ол циклондарға төзімді. Наполеон соғыстары кезінде арал британдық әскерлермен басылып алынды және оның губернаторы, генерал Сент-Сюзанна 1810 жылғы 9 шілдеде капитуляцияға мәжбүр болды. Содан кейін арал британдық басқаруға өтті және Наполеон дәуірінің соңына дейін британдық оккупацияда болды.

Реюньон колониясы (1814-1946 жылдар)

Реюньон 1814 жылғы Париж келісімі бойынша француздарға қайтарылды. Британдық оккупациядан кейін құл саудасы қайтадан ашық түрде жүргізілді. Халықаралық айыптауларға қарамастан, Реюньон 1820 жылдары айына 2000 құлды импорттады, көбінесе араб Суахили жағалауынан немесе португалдық Мозамбиктің Квелимане қаласынан. 1841 жылы Эдмонд Альбиус ваниль гүлдерін қолмен тозаңдату әдісін ашқаннан кейін, арал тез арада әлемдегі ең ірі ваниль өндірушісіне айналды. Иіссулар жасауға кеңінен қолданылатын герань өсіру де кеңінен дамыды. 1838-1841 жылдары аралдың губернаторы контр-адмирал Анн Критиен Луи де Хелл болды. Соңғы он жылдағы оқиғаларға байланысты қоғам мен сананың терең өзгерісі губернаторды Отарлық Кеңеске үш эмансипация жобасын ұсынуға итермеледі. 20 желтоқсан 1848 жылы Жозеф Наполеон Себастьен Сарда Гаррига құлдықты жойды (20 желтоқсан Реюньонда мереке күні болды). Луи Анри Юбер Делиль 8 тамыз 1852 жылы аралдың алғашқы креол губернаторы болды және 8 қаңтар 1858 жылға дейін осы лауазымда қалды. Құлдық жойылғаннан кейін көптеген шетелдік жұмысшылар келісімшарт бойынша жұмыс істеуге келді. 1848-1864 жылдары құлдықтың орнына «ангаже» деп аталатын келісімшартты еңбек жүйесі енгізілді. Іс жүзінде, құл саудасы жасырын түрде жалғасты, онда құлдар португалдық Мозамбик пен Занзибар құл саудасынан алынып, кейін Комор құл саудасы арқылы Реюньонға әкелінді, бұл ресми түрде британдық құлшылыққа қарсы патрульдерден қашу үшін «жұмысшылар» деп аталды. 1869 жылы Суэц каналының ашылуы аралдың Шығыс Үндістан сауда жолындағы тоқтау орны ретіндегі маңыздылығын азайтты. Осы балалардың көптегені оларды орналастырған отбасылар тарапынан зорлық-зомбылыққа немесе кемсітуге ұшырады. «Круз балалары» деп белгілі болған олардың тағдыры 2002 жылы олардың бірі Жан Жак Марсиал француз мемлекетіне кәмелетке толмаған баланы ұрлап, жер аудару туралы шағым түсірген кезде белгілі болды. Келесі жылдары осыған ұқсас басқа да сот процестері болды, бірақ олардың барлығы француз соттары және соңында 2011 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот тарапынан қабылданбады. 2005-2006 жылдары Реюньон аралында шыбын-шіркейлер таратып жүрген чикунгунья ауруының күшті эпидемиясы болды. BBC News хабарлағандай, 2006 жылдың 26 сәуіріне қарай Реюньонда 255 000 адам осы ауруға шалдыққан. Маврикий және Мадагаскар аралдарында да сол жылы осы аурудың эпидемиясы болды. Францияның материктік бөлігінде де әуемен саяхаттаған адамдар арқылы бірнеше жағдай тіркелді. Доминик де Вильпеннің француз үкіметі 36 миллион еуролық шұғыл көмек пакеті жіберіп, аралдағы шыбын-шіркейлерді жою үшін шамамен 500 әскерді орналастырды.

Саясат

Реюньон Франция Ұлттық Ассамблеясына жеті депутат пен Сенатқа үш сенатор сайлайды.

Мәртебе

Реюньон – Франция Конституциясының 73-бабымен реттелетін Францияның теңізден тыс департаменті және аймағы (француз тілінде Département et Région d'Outre Mer, DROM) болып табылады, оның негізінде заңдар мен ережелер Франциядағыдай заңды түрде қолданылады. Осылайша, Реюньонда аймақтық кеңес және департамент кеңесі бар. Бұл аумақтық бірліктер кейбір бейімделулермен бірге Франция материгінің департаменттері мен аймақтарына ұқсас жалпы өкілеттіктерге ие. Конституцияның 73-бабы аймақ пен департаментті бір аумақтық бірлікпен алмастыру мүмкіндігін көздейді, бірақ Француз Гвианасы немесе Мартиникадан өзгеше, қазіргі уақытта мұндай жоспарлар жоқ. Басқа DROM-дардан айырмашылығы, Конституция Реюньонға парламенттен белгілі бір ережелерді заңмен немесе ұлттық атқарушы билік арқылы өздігінен белгілеуге рұқсат алу мүмкіндігін нақты түрде жоққа шығарады. Суэц каналының ашылуы Оңтүстік Үнді мұхиты арқылы жүзеге асылатын теңіз трафигінің көп бөлігін өзгертіп, аралдың стратегиялық маңыздылығын азайтты. Бұл құлдырауды Мадагаскарға берілген маңыздылық растайды, ол кейін колонияландырылды. Бүгінде арал, қорғаныс және қауіпсіздік аймағының орталығы болып табылады және Реюньон мен Майотта орналасқан француз армиясының бөлімшелерін біріктіретін Оңтүстік Үнді мұхиты аймағындағы француз қарулы күштерінің (FAZSOI) штабына ие. Реюньон сонымен қатар Frenchelon сигналды барлау жүйесі үшін база болып табылады, оның инфрақұрылымына мобильді тыңдау және автоматты іздеу бөлімі кіреді. Сен-Пьер сонымен қатар көбінесе адам тұрмайтын Француз Оңтүстік және Антарктика Жерлерінің (Terres australes et antarctiques françaises, TAAF) штаб-пәтері болып табылады. Францияның Реюньонды иеленуіне байланысты, Франция Үнді мұхиты комиссиясының мүшесі болып табылады, сонымен қатар Комор, Мадагаскар, Маврикий және Сейшель аралдары да оның құрамына кіреді.

Әкімшілік бөлімшелер

Реюньон әкімшілік тұрғысынан 24 коммунаға (қалалық муниципалитеттерге) бөлінген, олар төрт округке топтастырылған. Сонымен қатар, ол 25 кантонға да бөлінген, бірақ олар департаменттік немесе аймақтық деңгейдегі сайлаулар үшін ғана маңызды. Бұл Францияның теңіз арты департаменті, демек Францияның теңіз арты аймағы. Ұқсас аумақ және халық санына ие Францияның басқа департаменттерімен салыстырғанда коммуналардың азайып кеткен саны ерекше: оның көптеген коммуналары бірнеше елді мекенді қамтиды, кейде олардың арасы біршама қашықтықта болады.

Муниципалитеттер (коммуналар)

АтауыАуданы (км2)Халық саны (2019)ЕлтаңбасыАуданыКартаЛе Авирон26.2711,440Сен-ПьерБрас Панон88.5513,057Сен-БенуаСилаос84.45,538Сен-ПьерЭнтр Дё66.836,927Сен-ПьерЛ’Этан Сале38.6514,059Сен-ПьерПетит Иль33.9312,395Сен-ПьерЛа Плен де Пальмист83.196,626Сен-БенуаЛе Пор16.6232,977Сен-ПольЛа Посесьон118.3532,985Сен-ПольСен-Андре53.0756,902Сен-БенуаСен-Бенуа229.6137,036Сен-БенуаСен-Дени142.79153,810Сен-ДениСен-Жозеф178.537,918Сен-ПьерСен-Лё118.3734,586Сен-ПольСен-Луи98.953,120Сен-ПьерСен-Поль241.28103,208Сен-ПольСен-Филипп153.945,198Сен-ПьерСен-Пьер95.9984,982Сен-ПьерСент-Мари87.2134,061Сен-ДениСент-Роз177.66,345Сен-БенуаСент-Сюзанн58.8424,065Сен-ДениСалази103.827,136Сен-БенуаЛе Тампон165.4379,824Сен-ПьерЛе Труа Басен42.587,015Сен-Поль

Коммуналар ұлттық заңдар мен атқарушылық регламенттерге бағынышты болатын төрт ауданнан бөлек, кейбір салаларда ынтымақтастық үшін өздерінен бастама көтеріп бес топқа бірікті. Құрамы, атауы және мәртебесі өзгергеннен кейін олардың барлығы агломерация қауымдастықтары мәртебесімен жұмыс істейді және өздерінің жергілікті салықтарын қолданады (ұлттық, өңірлік, департаменттік және муниципалдық салықтардан басқа) және барлық мүше қауымдастықтарды білдіретін жиналыстың шешімімен автономды бюджетке ие. Бұл бюджетті сондай-ақ кейбір даму және инвестициялық бағдарламалар үшін мемлекет, аймақ, департамент және Еуропалық Одақ бөліп қаржыландырады. Реюньонның әрбір коммунасы қазір осындай қоғамдастықтардың құрамына кіреді, оның өзіндік салықтары бар, оған мүше коммуналар әртүрлі салаларда өз өкілеттіктерін тапсырды.

Сыртқы қатынастар

Дипломатиялық, әскери және француз үкіметінің мәселелері Париж арқылы шешілсе де, Реюньон Франкофония, Үнді мұхиты комиссиясы, Халықаралық кәсіподақтар конфедерациясы, Дүниежүзілік пошта одағы, Шығыс және Оңтүстік Африка порттарын басқару қауымдастығы және Дүниежүзілік кәсіподақтар федерациясының дербес мүшесі болып табылады.

Қорғаныс

Француз қарулы күштері департаменттің қорғанысына жауапты. Бұл күштер сонымен қатар аймақтағы басқа француз аумақтарын, оның ішінде Майотты және Француз Оңтүстік және Антарктика аймақтарын қорғауға да көмектеседі. Аймақта барлығы шамамен 2000 француз әскері орналасқан, олардың көп бөлігі Реюньон аралындағы 2-ші теңіз жаяу әскері парашют полкінде дислокацияланған. 50-ші әуе көлік эскадрильясынан алынған және 181-ші әуе жасағын құрайтын екі CASA CN 235 ұшағы, қарапайым әуе көлігі және бақылау мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді. 2022 жылы Француз әуе күштері Франциядан Реюньонға екі Rafale истребителі мен A330 MRTT Phénix жанармай құюшы ұшағын аймақтық жаттығулар үшін жіберіп, аумақты нығайту қабілетін көрсетті. Француз теңіз күштерінің құрамында екі фрегат – француз фрегаты Floréal және француз фрегаты Nivôse, мұзжарғыш L'Astrolabe, патрульдік және қолдау кемесі Champlain және жағалау күзет кемесі Le Malin бар. Әскери-теңіз авиациясының құрамына Flottille 36F-тен шығатын Eurocopter AS565 Panther тікұшақтары кіреді, олар қажет болған жағдайда Floréal класындағы фрегаттарға мінуге қабілетті. Француз теңіз күштері 2025 жылдың соңында/2026 жылдың басында Реюньонға екінші кемесін (Félix Éboué) жіберіп, аймақтағы теңіз патрульдеу қабілетін одан әрі арттырады. Реюньонда 800-ге жуық Ұлттық жандармерия, оның ішінде бір мобильді эскадрилья және бір таулы-шаңғы взводы орналасқан. Теңіз жандармериясы аймақта Verdon патрульдік қайығын пайдаланады (бірақ 2022 жылдан бастап Майотта дислокацияланғаны туралы хабарланды).

География

Арал ұзын, кең және Жер қыртысындағы ыстық нүктесінің үстінде орналасқан. Реюньон аралының шығыс жағындағы қалқан тәрізді жанартау – Питон де ла Фурназ теңіз деңгейінен биікке көтеріледі және климаты мен жанартаулық сипатының ұқсастығынан кейде Гавайи жанартауларының «бауыр» деп аталады. 1640 жылдан бері 100-ден астам рет атқан, қазіргі таңда тұрақты бақылауда, соңғы рет 2 шілде 2023 жылы атқылады. 2007 жылғы сәуір айындағы тағы бір атқында лава ағыны күніне шамамен 200 метрге жетеді деп есептелді. Питон де ла Фурназға қуат беретін ыстық нүкте Маврикий және Родригес аралдарын да жасаған. Питон-де-ла-Фурназдың солтүстік-батысында аралдың ең биік нүктесі – Питон-де-Неж вулканы орналасқан, ол теңіз деңгейінен биік. Таудың оңтүстік-батысында құлаған кальдералар мен каньондар бар. Питон де ла Фурназ – Жердегі ең белсенді жанартаулардың бірі болса, Питон де Неж ұйықтап жатыр. Оның аты француз тілінде «қарлы шың» деген мағынаны білдіреді, бірақ таудың шаңырағында қар жаууы сирек кездеседі. Екі жанартаудың да беткейлері тығыз орманмен жабылған. Сент-Денис қаласы сияқты өңделген жерлер мен қалалар айналасындағы жағалаудың төмен жатқан аймақтарында шоғырланған. Жағалаудың батыс бөлігі коралл рифтері жүйесімен ерекшеленеді. Реюньонда үш кальдера бар: Салази айналымы, Чилаос айналымы және Мафате айналымы. Соңғысына тек жаяу немесе тікұшақпен ғана жетуге болады.

Геология және рельеф

Реюньон аралы – шамамен үш миллион жыл бұрын пайда болған, көбінесе терең болатын және таулардың беткейлерін бірнеше жүз метрге дейін тіліп өтетін өзендерге толы вулкандық арал. Питон-де-Ньеждің ежелгі массиві Палмист жазығы мен Кафре жазығы арқылы бөлінген саңылаумен Ла-Фурназ массивінен ажыратылған, бұл аралдың шығысы мен оңтүстігі арасындағы өткел құрайды. Жазықтардан басқа, жағалау аймақтары әдетте ең жазық болып келеді, әсіресе аралдың солтүстігі мен батысында. Дегенмен, оңтүстік жағалауы тік жарлы. Жағалау және Hauts арасындағы көлбеу аймақ, цирктерді немесе Питон-де-ла-Фурназдың кальдерасы – Энклосты құрайтын қырқаларға дейін жететін кезде айтарлықтай өзгеретін көлбеуге ие.

Жағажайлар

Реюньон аралда тропикалық және ерекше жағалаулар көп. Олар көбінесе барбекю, ыңғайлы жағдайлар және тұрақ орындарымен жабдықталған. Эрмитаж жағажайы – Реюньон аралындағы ең кең және жақсы сақталған лагуна, сонымен қатар суға түсуге танымал орын. Бұл – жергілікті тұрғындар жиі пикник ұйымдастыратын казуарина ағаштарымен шеңберленген ақ құмды жағажай. Ла Плаж де Брисанс – серфингке арналған белгілі бір орын, онда көптеген спорттық және демалыс шаралары өтеді. Әр қараша айында Ла Плаж де Брисанста кинофестиваль ұйымдастырылады. Фильмдер үлкен экранға көпшілік көре алатындай көрсетіледі. Букан жағалауларында туристерге арналған көптеген мейрамханалар орналасқан. Батыс жағалауындағы Л'Этан Сале – қара құммен жабылған ерекше жағажай. Бұл лава сумен жанасқанда пайда болады, ол тез суып, құм мен әртүрлі өлшемдегі сынықтарға айналады. Сынықтардың көп бөлігі құм деп санауға лайық. Гранд Ансе – Реюньонның оңтүстігінде кокос пальмаларымен шеңберленген тропикалық ақ құмды жағажай, онда жүзушілерге арналған тас бассейн, петанк алаңы және пикникке арналған орын бар. Сен-Филиппедегі Лё Вьё Пор – 2007 жылғы лава ағынынан пайда болған ұсақ оливин кристалдарынан тұратын жасыл құмды жағажай, ол Жердегі ең жас жағажайлардың бірі саналады.

Флора

Реюньон аралының тропикалық және аралдық флорасы әртүрлілігімен, өте жоғары эндемизм деңгейімен және ерекше құрылымымен сипатталады. Реюньон флорасы табиғи орталар мен түрлердің үлкен әртүрлілігін ұсынады (орташа температуралы орманның гектарына 5 ағаш түріне қарағанда, гектарына 40 ағаш түріне дейін). Бұл әртүрлілік одан да керемет, бірақ нәзік, себебі ол ортаға байланысты өзгереді (жағалау, төменгі, орташа және биік таулы аймақтар). Реюньонда эндемикалық түрлердің өте жоғары деңгейі бар, 850-ден астам жергілікті өсімдік (табиғи шығу тегі және адамдар келгенге дейін аралда болған), олардың 232-сі Реюньон аралына ғана эндемикалық (тек осы аралда ғана кездеседі), сондай-ақ Маскарен архипелагына эндемикалық көптеген түрлер бар. Соңында, Реюньон флорасы экваторлық тропикалық ормандардан төменгі биіктігі және жапырақ қаптамасының тығыздығымен ерекшеленеді, бұл, мүмкін, циклондарға бейімделуімен байланысты, сонымен қатар ерекше өсімдіктердің болуымен, әсіресе эпифиттік өсімдіктердің (басқа өсімдіктердің үстінде өсетін) көптігімен, мысалы, орхидеялар, бромелиялар және кактустар, сондай-ақ папоротниктер, лишайндар мен мүктер.

Жабайы табиғат

Реюньон аралдағы гүлдердің көркемдігі сияқты, Реюньонда әртүрлі құстар да кездеседі, мысалы, ақ құйрықты тропикалық құс. Оның ең ірі құрлықтағы жануары – жолбарыс хамелеоны, Furcifer pardalis. Батыс жағалаудың көп бөлігі коралл рифтерімен қоршалған, онда теңіз кірпілері, конгер балықтары және попугай балықтары сияқты көптеген жануарлар мекендейді. Сонымен қатар, теңіз тасбақалары мен дельфиндер де жағалау суларында тіршілік етеді. Күмісқырандар Оңтүстік жарты шарда қыс (маусым-қыркүйек) кезінде көбейіп, тамақтану үшін Антарктика суларынан жыл сайын солтүстікке қарай көшіп келеді және осы маусымда Реюньон жағалауынан оларды жиі көруге болады. Адамдардың аралды жайлауынан кейін Реюньонға тән болған кем дегенде 19 түр жойылып кеткен. Мысалы, Реюньон алып тасбақасы теңізшілер мен аралға қоныстанғандардың көптеп союынан құрып кеткен.

Теңіздің биологиялық әртүрлілігі

Коралл рифтерінің ауданы шағын болғанына қарамастан, Реюньон аралының теңіздегі биологиялық әртүрлілігі аймақтағы басқа аралдармен салыстыруға болады, бұл Маскарин архипелагының әлемдік биологиялық әртүрліліктің он "ыстық нүктесі" тізіміне енуіне себеп болды. Реюньонның жазық және кедергілі коралл рифтері негізінен Акропора тұқымдасының (Acroporidae туысы) тез өсетін тармақталған коралл түрлерімен басым, олар көптеген тропикалық түрлерге пана және тамақ береді. Реюньон аралында жақында жүргізілген ғылыми зерттеулер 190-нан астам коралл түрлері, 1300-ден астам моллюск түрлері, 500-ден астам қабықшалылар түрлері, 130-дан астам теңіз жұлдыздары және 1000-нан астам балық түрлері бар екенін көрсетті. Реюньонның терең сулары дельфиндерге, кашалоттарға, жұмбақ киттерге, көк акулаларға және акулалардың әртүрлі түрлеріне, соның ішінде кит акулаларына, коралл акулаларына, бұқа акулаларына, жолбарыс акулаларына, қарақұйрықты акулаларға және үлкен ақ акулаларға мекендейді. Мұнда бірнеше түр теңіз тасбақалары өмір сүреді және көбейеді. 2010 және 2017 жылдар аралығында Реюньон суларында 23 акула шабуылы болды, оның тоғызы өліммен аяқталды. 2013 жылдың шілдесінде Реюньон префекті Мишель Лаланде жағалаудың жартысынан астамында жүзуге, серфингке және бодибордқа тыйым салынғанын жариялады. Лаланде сондай-ақ цигуатера ауруын зерттеу мақсатымен бұрын өлтірілген 20 акулаға қосымша, 45 бұқа акуласы мен 45 жолбарыс акуласы өлтірілетінін айтты. Жұмбақ киттердің қоныс аударуы Реюньонда киттерді қадағалау индустриясының өркендеуіне ықпал етті, ал қадағалау ережелері OMAR (Observatoire Marin de la Réunion) және Globice (Groupe local d'observation et d'identification des cétacés) ұйымдарымен реттелді.

Коралл рифі

Арал салыстырмалы түрде жас (3 миллион жылдық), сондықтан кораллдық құрылымдар (8 мың жылдық) жақсы дамымаған және ескі аралдармен салыстырғанда кішкентай аумақты ғана алып жатыр, көбінесе шеттік рифтер түрінде. Бұл лагуналар, аралдың жағалауының 12 пайызын құрайтын (яғни, ұзындығы …) үзіліс-үзіліс риф белдемесін құрайды және жалпы ауданы … құрайды, аралдың батыс және оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан. Ең маңыздылары – L'Ermitage (St Gilles), St Leu, L'Étang Salé және St Pierre.

Менеджмент

2010 жылдан бері Реюньон аралында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының нысаны орналасқан, ол аралдың шамамен 40% аумағын қамтиды және Реюньон ұлттық паркінің орталық аймағымен толық сәйкес келеді. Арал Маскарен ормандарының құрлықтық экоаймағының құрамына кіреді.

Бау-бақша және Бурбон розалары

Бау-бақшадағы "Бурбон" тобының алғашқы өкілдері осы аралда (сол кезде Бурбон аралы деп аталған, содан атауы да сондай қалған) Дамаск гүлдері мен Қытай раушанының (Rosa chinensis) спонтанды жануарлардың араласуынан пайда болды, оны отарлаушылар әкелген еді. Алғашқы Бурбон раушандары аралда 1817 жылы ашылды.

Қоршаған ортаға қауіп төндіреді

Жағалау экожүйелерінің ішінде коралл рифтері биологиялық әртүрлілік бойынша ең байларының бірі болып табылады, бірақ олар ең осалы да. 2009 жылы балық түрлерінің шамамен үштен бірі қауіп төмендегі немесе осал деп саналды, көптеген жерлерде кораллдардың күйреуі байқалды. Мұның себептері ластану, шамадан тыс балық аулау және браконьерлік, сондай-ақ адамның қызметінен туындаған қысым, әсіресе жағалау аймақтарындағы қала құрылысының қарқынды дамуы және канализациялық сулардың төгілуі. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) жариялаған Қызыл тізімге Реюньон аралында тіршілік ететін 15 түр енгізілген.

Дін

Басты діні – христиандық. Католик шіркеуінің бір ғана юрисдикциясы бар, ол Сент-Дени-де-ла-Реюньон епархиясы. Діни ақпараттар бойынша, халықтың 84,9% христиан, одан кейін индуистер (10%) және мұсылмандар (2,15%) құрайды.

Мәдениет

Реюньон мәдениеті – еуропалық, африкалық, үнділік, қытайлық және аралдық дәстүрлердің үйлесімі. Көптеген адамдардың қолданатын тіл – реюньон креол тілі, ол француз тілінен туындаған.

Тіл

Француз тілі Реюньонның жалғыз ресми тілі болып табылады. Ресми тіл болмаса да, француз тілімен қатар Реюньон креол тілі де кеңінен қолданылады. Креол тілі көбінесе күнделікті жағдайларда қолданылады, ал әкімшілік және білім беру салаларында ресми тіл – француз тілі. Реюньонда сөйленетін басқа тілдерге: Комор тілінің нұсқалары (әсіресе Шимаор) және Мадагаскар мен Майоттадан келген жаңа иммигранттардың Малагаси тілі; қытай қауымының мүшелері қолданатын Мандарин, Хакка және Кантон тілдері; Үнді тілдері, негізінен тамил, гужарати және хинди; сондай-ақ мұсылман қауымының қолданатын араб тілі жатады. Бұл тілдер көбінесе иммигранттардың арасында таралған, ал аралда туған адамдар француз және креол тілдерін пайдаланады. Кейбір мектептерде кантон, араб және тамил тілдері қосымша тіл ретінде оқытылады. Бүгінде, XXI ғасырда, Реюньон тұрғындары ұзақ жылдарға созылған қысымның аяқталуын қуанышпен тойлайды. Кафрлер, малагасилер, коморлықтар, үндістер, ябтар, з’орельдер және материктік француздар Реюньонның екі маңызды музыкалық жанры – сега мен малояның ырғағымен көшелерде билейді. Көптеген концерттер ұйымдастырылады, олардың көпшілігі тегін, сондай-ақ костюмдік шерулер мен меренге сияқты би кештері өтеді.

Спорт

Морингу - капоэйраға ұқсас танымал жекпе-жек/би спорты. Реюньон атынан шыққан бірнеше белгілі спортшы бар, мысалы, гандболшы Джексон Ричардсон және каратэші Люси Игнас. Реюньон әлемдік кәсіби серфингке елеулі үлес қосты. Джереми Флорес, Джоан Дефэй және Жюстин Маувин сияқты танымал серфингшілер осы аралда өмір сүрді. Белгілі St Leu толқыны бірнеше рет әлем чемпионаттарын қабылдады. 1992 жылдан бері Реюньон Grand Raid деп аталатын бірнеше ультрамарафондарға төсеу болды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Grand Raid төрт жарыстан тұрады: Diagonale des Fous, The Trail de Bourbon, Mascareignes және Zembrocal Trail. Жыл сайынғы жеңіл атлетика жарысы Stade Paul Julius Bénard стадионында Ligue Réunionnaise d'athlétisme басқарушы органымен ұйымдастырылады.

Футбол

Футбол – ең танымал спорт түрі. 850 мыңнан астам халқы бар аймақта 30 мыңнан астам лицензиясы бар ойыншысы бар, және ол жастардың басым таңдауы болып табылады. Реюньонның Бірінші лигасы деп аталатын ең жоғары деңгейдегі жарыс Франция материгіндегі Құрметті дивизияға (DH) балама болса да, барлық жастар бір күні ең жоғары деңгейде ойнауды армандайды. Бұл Лоран Роберт, Флорен Синама Понголь, Гийом Хоару, Димитри Пайет, Бенуа Тремулинас (Франция ұлттық құрамасы үшін ойнаған бес реюньондық), Бертран Роберт, Томас Фонтен, Людовик Аджорк, Фабрис Абриел (реюньондық тегі бар) және Вильфрид Моимбе (реюньондық тегі бар) сияқты ойыншылар үшін осылай болды. Аймақтың өз ұлттық футбол құрамасы бар – Реюньон ұлттық футбол құрамасы.

Сәулет

Құрылымдық тұрғыдан алғанда, жергілікті креол үйлері симметриялы болып салынған деседі. Шындығында, сәулетші болмаған жағдайда, жұмысшылар жерге сызық салып, оның екі жағына да бірдей екі бөліктен салып, нәтижесінде көбінесе төртбұрышты үйлер шығарған. Веранда – үйдің маңызды бөлігі. Бұл үйдің алдына салынған ашық терраса, ол үй иесінің әулеттік байлығын көшеге көрсетуге мүмкіндік берген. Креол бағы үйді толықтырады. Ол жергілікті өсімдіктерден, яғни орманнан табылған түрлерден құралған. Әдетте, орхидеялар, антуриумдар және түрлі папоротниктерге арналған жылыжай болады. Вилла Дерамонд Барре – зор мұралық қызығушылық тудыратын креол сәулетінің көрнекті үлгісі.

Дәстүрлер

Реюньон аралының фольклорлық дәстүрін тарихи тұрғыдан екі музыкалық форма құрайды. Бірі – сега, квадрилдің креолдық түрі, екіншісі – малоя, американдық блюз сияқты Африкадан келген, өз отандарынан күштеп шығарылған құлдардың сағыныш пен қайғысынан туындаған. Сега – дәстүрлі батыс аспаптарының (аккордеон, гармоника, гитара және т.б.) ырғағымен орындалатын, жасырын балды би. Ол сол кездегі отаршылдық қоғамның көңіл көтеруін көрсетеді. Бүгінде бұл Реюньон аралы мен Маскарин архипелагында, сондай-ақ Маврикий мен Родезияның сегаларындағы балды бидің дәстүрлі түрі болып табылады. Құлдардың малоясы – әуендер мен қимыл-қозғалыстарға толы, түнгі уақытта оттың төңірегінде жасырын орындалатын ритуалдық би. Оны сүйемелдеген аспаптар өсімдіктерден (бамбук, қабақ және т.б.) жасалған. Бұл музыкалық өнерге деген құштарлығынан бөлек, малоя топтары құлдардың естелігін, олардың азаптары мен отансыздығын сақтауды мақсат етті. Кейде дау тудыратын мәтіндер арқылы олар Францияға құлдық өткелін еске салады және осы отаршылдық дәурінің адамдарға келтірген зиянын көрсетіп тұрады. Арал тарихында малоя әртістері мен жиындар кейде билік тарапынан тыйым салынды. Құлдықты жоюды тойлау үшін мемлекеттік мереке (fête caf', 20 желтоқсан) орнатылғаннан кейін малоя ресми мойындалды. Ол үнемі радиода ойналады, көптеген дискотекалар мен би кештері оны бағдарламасына қосады, тіпті жаңадан жандануда: топтар қазіргі заманғы үлгілер, стильдер мен аранжировкаларды жасап, малогге және басқа да электрлік малоя сияқты жаңа туындыларды шығаруда. Реюньон аралының көрнекті музыкалық топтарына мыналар жатады: Groupe folklorique de La Réunion, Kalou Pilé, Baster, Ousanousava, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro, Tisours және т.б. Сонымен қатар, ең ұлы малоя әншілерінің бірі Ло Рва Кафты атап өткен жөн. Сент-Сюзаннада туған ол малояны алғаш орындағандардың бірі болды. 2004 жылы қайтыс болғанда, оның жерлеу рәсіміне көптеген адамдар қатысты. 2008 жылы суретші Брайс Гилберт «La Réunion» атты бейнеклип жасады. Клипте ол аралдың барлық ландшафтарын аралап өтеді. Қазіргі заманғы би саласында Франциядағы жалғыз компанияны басқаратын хореограф Паскаль Монтружды атап өтуге болады, оның кеңсесі Сен-Дени-де-Ла-Реюньон және Иер қалаларында орналасқан, бұл оның өзіндік көзқарасын нығайтады. 2007 жылы Сен-Дени-де-Ла-Реюньон қаласы оған Сен-Дени-Данс фестивалінің көркемдік жетекшілігін тапсырды. Аралда Реюньонның аймақтық консерваториясы орналасқан, онда төрт оқу орталығы бар. Ол 1987 жылы аймақ президенті Пьер Лагургтің бастамасымен құрылды. Бүгінде консерваторияларда (би, музыка және театр сабақтары оқытылады) дәстүрлі билер естен шығарылмаса да, классикалық би, заманауи би және Бхарата Натьям биі оқытылады. Бұл студенттер Реюньоннан келген хореографтармен, мысалы, Дидье Бутиананың «Konpani Soul city», Сорая Томас «Morphose» немесе Эрик Лангеттің «Danse en l'R» тобымен бірлесіп жұмыс істеу мүмкіндігіне ие. Бұл жергілікті топтар Реюньон тұрғындарына кәсіби биші болуға мүмкіндік береді. Қалалық мәдениет те Франция мен АҚШ-тың трендтері мен ықпалымен дамып келеді. Осылайша, хип-хоп мәдениеті, сондай-ақ рагга-дансхолл дамып келеді, оның алға басушылары – КМ Дэвид және Каф Малбар. Көптеген жас әртістер осы музыкада өзінің орнын табуға тырысады, оның индустриясы жергілікті және халықаралық деңгейде жақсы дамып келеді және француздық дансхоллдың алғашқы өкілдеріне еш кем түспейді.

Хабар тарату

Реюньонда жергілікті қоғамдық телеарна бар, Réunion 1ère, ол қазір France Télévision құрамына кіреді. Сонымен қатар, метрополиялық Франциядан France 2, France 3, France 4, France 5 және France 24 арналарын, сондай-ақ барлық теңіз артындағы департаменттер мен аумақтардан бағдарламаларды көрсететін France Ô арнасын қабылдайды. Екі жекеше жергілікті арна да бар: Télé Kréol және Antenne Réunion. Жергілікті қоғамдық радиостанциясы бар, бұрын Réunion радиосы деп аталған, бірақ қазір телеарнасымен бірдей Réunion 1ère деп аталады. France Inter, France Musique және France Culture радиожелілерін де қабылдайды. 1981 жылы алғашқы жеке меншік жергілікті радиостанция – Radio Freedom пайда болды. Олар күнделікті ауа райы және жергілікті қызметтер туралы хабарлар таратады.

Кино

1896 жылдан бері аралда орналасқан, өзінің аралдық ерекшелігімен және материктік Франциядан географиялық қашықтығымен сипатталады. Ұлттық кино орталығының (CNC) болмауына байланысты, ол ерекше тарату және көрсету желілерін дамытты. Оның ландшафтары көптеген фильмдер мен телешоуларға табиғи фон болды, сондай-ақ фестивальдер сияқты кино шаралары көбейді. Қазіргі цифрлық технологиялар жергілікті туындыларды дамытуға көмектеседі, олардың көпшілігі көпмәдени және көптілді қоғамның ерекшеліктерін көрсетеді. Реюньон кинофестивалі (festival du film de La Réunion) 2005 жылы құрылды, оның төрағасы Фабиен Редт. Фестиваль француз режиссерлерінің тұңғыш және екінші толық метражды фильмдерін ұсынды. 10-шы және соңғы фестиваль 2014 жылы TEAT Champ Fleuri (Сен-Дени) және Сен-Пол қаласымен серіктестікте өтті. Портта Африка және Реюньон аралдарының халықаралық кинофестивалі (Festival international du film d'Afrique et des îles de La Réunion) де өткізілді. Бар кинофестивальдердің арасында Реюньон аралының приключение кинофестивалі (13 рет өткізілді) бар, ол приключение фильмдеріне жүлделер тартады. Сен-Филиппеде 2010 жылдан бері Реюньонның халықаралық фантастикалық кинофестивалі «Même pas peur» өтіп келеді. Сен-Пьерде екі фестиваль бар: «Écran jeunes» (2019 жылы 25-ші басылым) және Арман Дофин басқарған Сен-Пьердің қысқа метражды фильмдер фестивалі (2019 жылы 3-ші басылым).

Интернет

Реюньондағы интернет жағдайы бұрынғыда оның материктік Франциядан шалқап жатуымен және аралық екендігімен сипатталды, бұл кейбір технологиялық кешігулерге себеп болды. Бүгінде бұл тенденция өзгерді, аймақта салыстырмалы түрде тиімді интернет байланысы бар және Франциядағы ең көп оптикалық талшықпен байланысқан департаменттердің бірі болып табылады. Интернетке қосылу ADSL (төрт оператор ұсынады), оптикалық талшық (үш оператор) немесе 4G және 5G желілеріндегі ұялы деректер (қазір Сен-Дениде сынақтан өтуде) арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Реюньон домендік атауларының қосымшасы re. Реюньон аймағы операторлар үшін аймақтық оптикалық талшықты желіні құрды. Бұл желі EDF компаниясының G@zelle жоғары кернеулі кабельдер желісіне, аймақтың өз талшықтарына және ең шалқап жатқан аудандар үшін Герц байланысына негізделген. Бұл желі "La Réunion Numérique" деп аталатын мемлекеттік қызмет көрсету компаниясы басқарады.

Туризм

Туризмнен түсетін табыс – Реюньон аралының басты экономикалық ресурсы, қант құмырсын өндіру және өңдеуден асып түседі, бұл Реюньондық ірі компаниялардың, мысалы Quartier Français, Groupe Bourbon (бұрынғы Sucreries Bourbon) дамуына жағдай жасады. Бұл компания қазір қор биржасында тіркелген, бірақ аралдан тысқары орналасқан, қант өндірісінен бас тартып, теңіз шаруашылығы саласына көшкен ірі халықаралық компания. Субсидиялардың азаюы осы салаға қауіп төндіреді. Сондықтан, Францияның оңтүстік аймақтарында балық аулау дамытылуда. Ең дамыған сектор – үшінші сектор, әсіресе сауда секторы. Импорттық дистрибуция 1980 жылдардың ортасынан бастап метрополиялық компаниялармен серіктестік және франчайзинг келісімдері арқылы қарқын алды. Франчайзингтің пайда болуы сауда жүйесін өзгертіп, бұрынғыдай шағын дүкендердің географиялық таралуын ығыстырды. Қазіргі уақытта қызмет ететін "қытай дүкендері" көбінесе орташа қалаларда ғана кездеседі және өткен дәуірдің қалдығы ретінде туристер үшін қызығушылық тудырады, білім беру мақсатында да пайдалы, тіпті олар күнделікті қажеттіліктерді қамтамасыз етеді. Экономикалық өркендеуіне қарамастан, арал жоғары деңгейдегі жұмыссыздықтың күшін жеңе алмайды, бұл, әсіресе, демографиялық өсімнің жоғары қарқынымен байланысты. Көптеген реюньондықтар білім алу немесе жұмыс табу үшін Францияға көшіп кетуге мәжбүр.

Ауыл шаруашылығы

Реюньондағы ауыл шаруашылығы арал экономикасының маңызды бір бөлігі болып табылады: аралдың 20% аумағын қамтитын ауыл шаруашылығы жері белсенді халықтың 10% жұмыспен қамтиды, аймақтың жалпы өнімнің 5% құрайды және аралдың негізгі экспорт тауарын қамтамасыз етеді. Бұрын кофе мен гвоздика өсіруге бағытталған, 19-ғасырдың басындағы Ұлы лавиналар мен Реюньонның британдықтар тарапынан басып алынуы сияқты оқиғалардан кейін қант қамысына көшті. Бүгінде ол халықаралық деңгейде Дүниежүзілік сауда ұйымының қаулыларымен және жергілікті деңгейде қаланың дамуымен байланысты маңызды мәселелерге тап болып отыр. Реюньон аралында шамамен 7000 шаруашылық бар, олардың 5000-ы кәсіби. Бұл шаруашылықтарда шамамен 11000 жұмыс күші (бір адамның толық жұмыс уақыты бойынша жылдық еңбек көрсеткіші) жұмылдырылған. Реюньондағы шаруашылықтардың 97% 20 гектардан кіші, ал материктік Франциядағы орташа көрсеткіш 78 гектарды құрайды. Шаруашылық иесінің ең көп таралған мәртебесі – жеке шаруа (97%). 2005 жылы шаруашылық басшыларының 60% астамы 40-59 жас аралығында болды.

Денсаулық

2005–2006 жылдары Реюньон аралда чикунгунья эпидемиясы болды. Бұл Шығыс Африкадан әкелінген, денге қызуына ұқсас вирустық ауру, шыбықтар арқылы жұғады және халықтың шамамен үштен бір бөлігіне жұқты. Эпидемия қазір толығымен жойылды. Толығырақ мәліметтерді Тарих бөлімінен қараңыз.

Көлік

Ролан Гаррос әуежайы аралға қызмет көрсетеді және Франция, Үндістан, Мадагаскар, Маврикий, Танзания, Комор аралдары, Сейшель аралдары, Оңтүстік Африка, Қытай және Таиландқа рейстерді жүзеге асырады. Пьерфонд әуежайы, кішігірім әуежай, Маврикий және Мадагаскарға рейстерді қамтамасыз етеді. 2019 жылы Ле-Барахоисты әуежаймен байланыстыратын жеңіл рельстік көлік жүйесі ұсынылды.

Білім

Реюньон аралының өз білім беру жүйесі бар. Білім, спорт және зерттеу жөніндегі бас инспектор Шанталь Манес Боннисо 2020 жылдың 29 шілдесінде Министрлер кеңесінде Реюньон академиясының ректоры және университеттердің канцлері болып тағайындалды. Ол 16 шілдеде Үнді мұхиты комиссиясының бас хатшысы қызметін атқара бастаған Вэлайодом Маримутоның орнын басты. Ректорат негізгі қалада, Сен-Денидің Муфия ауданында орналасқан. 2012 оқу жылының басында аралда 522 мектепке дейінгі және/немесе бастауыш мектеп, оның ішінде 26 жеке мектеп болды, онда 120 230 оқушы білім алды, 82 орта мектеп, оның ішінде 6 жеке мектеп, 61 300 оқушыға арналған, 32 жалпы және технологиялық жоғары мектеп, оның ішінде 3 жеке мектеп, 23 650 оқушыға арналған, және 15 кәсіптік-техникалық мектеп, оның ішінде 2 жеке мектеп, 16 200 оқушыға арналған. Реюньонның білім беруге басымдық берілген аймақтары бастауыш және орта мектеп оқушыларының жартысынан астамын қамтиды. Бакалавриат емтиханының нәтижелері ұлттық орташа көрсеткішпен салыстырғанда жақын, 2012 жылы 81,4% құрады, ал 2011 жылы 82,4% құрады (ұлттық орташа көрсеткіш сәйкесінше 84,5% және 85,6%). Жоғары білім беруде Реюньон университетінде әртүрлі кампустарда, әсіресе Сен-Дени мен Ле-Тампонда 11 600 студент оқып жатыр. Тағы 5 800 студент орта білім берудің бакалавриаттан кейінгі курстары мен басқа да жоғары білім беру бағдарламаларына бөлінген.

Энергия

Реюньон аймағының энергиясы мұнайға тәуелді және аралдың шалқап жатуымен шектеледі, бұл оны электр энергиясын жергілікті түрде өндіруге және қатты отынды импорттауға мәжбүр етеді. Сұраныстың өсуі және қоршаған ортаға қойылатын талаптарға байланысты, аралда өндірілетін энергия жел және күн электр станциялары, сондай-ақ басқа да инновациялық жобаларды дамыту арқылы жаңартылатын энергияның мол әлеуетін пайдалануға ұмтылады. 2013 жылы Реюньонның электр энергиясының 35% жаңартылатын көздерден алынса да, аймақтың энергияға тәуелділік деңгейі 85%-дан асып түседі. Электр энергиясын үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру – энергия мәселелерімен айналысатын мемлекеттік органдардың басты екі бағыты.

Су электр қуаты

Жауын-шашынның көп болуына байланысты, жер беті суларының ағыны гидроэлектрлік инфрақұрылымдарды орнатуға жағдай жасайды, әсіресе эрозия салдарынан тар және терең шатқалдар пайда болғандықтан. «Сайнт-Роуз» (22 МВт) және «Такамака» (17,5 МВт) – ең ірі екі электр стансасы. Барлығында аралдағы алты гидроэлектрлік инфрақұрылымның қуаты 133 МВт құрайды.