Кіріспе

Американдық индустриялық дизайнер (1908–1986)

Джордж Нельсон (29 мамыр 1908 – 5 наурыз 1986) – американдық индустриялық дизайнер. «Герман Миллер» жиһаз компаниясының бас дизайнері ретінде Нельсон мен оның «Джордж Нельсон Ассошиэйтс» дизайн студиясы 20 ғасырдың модернистік жиһаздарын жасады. Ол американдық модернистік дизайнның негізін қалаушылардың бірі саналады.

Ерте өмір

Нельсон 1908 жылғы 29 мамырда Коннектикут штатының Хартфорд қаласында Симеон Нельсон мен Лилиан Кантероу Нельсон отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасының дәріханасы болған. Нельсон 1924 жылы Хартфорд мемлекеттік орта мектебін бітіріп, кейін Йель университетінде оқыды, оған үлкен стипендия берілді және сарайдағы жайлы жатақханада тұру мүмкіндігі болды. Римде тұрып, Нельсон Еуропаны аралап, модернизмнің алғашқы өкілдерімен танысты, олармен «Pencil Points» журналы үшін сұхбаттар жүргізді. Мис ван дер Роге Нельсонмен сұхбаттасқанда Франк Ллойд Райт туралы сұрады, ол туралы Нельсон көп білмейтінін айтуға ұялды. Бірақ бірнеше жылдан кейін Нельсон Райтпен бірге «Architectural Forum» журналының арнайы санында жұмыс істеді, бұл Райттің ұмытылудан қайта оянуына себеп болды. Римде Нельсон Франсис Холлистерге үйленді. Осы кезде Нельсоннің мансабы көбінесе сәулет журналдарына мақала жазумен байланысты болды, ал ол кейін танымал болатын қазіргі заманғы тұрмысқа қатысты шешімдерді әзірлемеді. Осы кезеңде Джордж Нельсон 1940 жылдардағы модернистік архитектура қозғалысының негізін қалаушыларымен, соның ішінде Элиот Нойс, Чарльз Имс және Уолтер Б. Фордпен көптеген сұхбаттар жүргізіп, идея алмасты. 1940 жылға қарай Нельсон бірнеше инновациялық идеяларымен танымал болды. Генри Райтпен бірге жазған «Tomorrow's House» кітабында ол «отбасылық бөлме» және «сақтау қабырғасы» тұжырымдамаларын енгізді. Сақтау қабырғасы – бұл қабырғалар арасындағы кеңістікті толық пайдалану үшін кіріктірілген кітап сөрелерінің немесе сөрелердің идеясы еді. Бұл идея кітапты жазу кезінде пайда болды, сол кезде Нельсонның баспагері одан сақтау бөлімін аяқтауды талап етті. Не Райт, не Нельсон «Қабырғаның ішінде не бар?» деген сұраққа жаңа жаңалықтар таба алмады.

1945 жылы Herman Miller жиһаз компаниясы көбінесе дәстүрлі, ағаштан жасалған дизайнды өндіріп келді. «Tomorrow's House» кітабын оқығаннан кейін D. J. Depree, Herman Miller компаниясының төрағасы, Нельсонды компанияның келесі дизайн директоры етіп тағайындады, тіпті Нельсонның жиһаз дизайнында тәжірибесі болмаса да. Депрей Нельсонның инновациялық және пайдалы жиһаз жасаудың ең жақсы жолы туралы түсінігіне қызығушылық танытты. Нельсонға Herman Miller компаниясынан тыс жерде жұмыс істеу және Нельсонпен жұмыс істеген басқа сәулетшілердің дизайндарын пайдалану мүмкіндігін беретін келісімшарт ұсынылды. 1947 жылы ол Herman Miller компаниясының дизайн директоры болып тағайындалды және 1972 жылға дейін осы лауазымда қалды. Нельсон шығарған алғашқы Herman Miller каталогы 1945 жылы жарық көрді. Келесі жылдары ол 20 ғасырдың ең танымал үй жиһаздарын қамтыды. Рей және Чарльз Имс, Гарри Бертоя, Ричард Шульц, Дональд Норр және Исаму Ногучи – барлығы Нельсонның жетекшілігімен Herman Miller үшін жұмыс істеді. Бертоя мен Ногучи кейінірек өздерінің қатысқандарына өкініш білдірсе де, бұл компания үшін де, Джордж Нельсон үшін де табысты кезең болды.

1955-1980 жылдар: Джордж Нельсон Ассошиэйтедс, Inc.

Герман Миллер компаниясының Дизайн директоры ретінде тапқан ақшасын пайдаланып, 1947 жылы Нельсон Нью-Йорк қаласында дизайн студиясын ашты. 1955 жылғы 26 қазанда ол оны George Nelson Associates, Inc. компаниясына біріктіріп, 251 Park Avenue South мекенжайына көшірді. Студия сол дәуірдің көптеген көрнекті дизайнерлерін біріктіріп, олар Джордж Нельсон таңбасымен Герман Миллер үшін дизайн жасауды бастады. George Nelson Associates, Inc. үшін жұмыс істеген белгілі дизайнерлердің қатарында Ирвинг Харпер, Джордж Мулхаузер (Кокос креслосының авторы), Роберт Браунджон (Джеймс Бондтың «Алтын есім» фильміне декорациялар жасаған дизайнер), Дон Чадвик, Билл Ренвик, Сюзанна Секи, Джон Свезия, Эрнест Фармер, Тобиас О’Мара, Рональд Бекман (Слинг диванының авторы), Джордж Цчерни (Герман Миллер компаниясының жарнамаларын жасаған), Лэнс Уайман және Джон Пайл болды. Нельсон өз студиясы арқылы компанияның барлық салаларына дизайнды қатыстырудың жаңа тәсілдерін енгізіп, корпоративтік имиджті басқару, графикалық бағдарламалар және таңбалау практикасын дамытты. 1980 жылдардың ортасында компания жабылған кезде George Nelson Associates, Inc. Fortune 500 компанияларының көпшілігімен жұмыс істеді. Джордж Нельсонның архитектуралық жобаларының бірі – оның «Колумбия денсаулық бағы» деп атаған, Богота қаласындағы Fundacion Santa Fe de Bogota тапсырысымен салынған 200 төсектік жоғары деңгейлі медициналық көмек көрсететін аурухана. 1959 жылы ол Жаклин Гриффитсқа қайта үйленді.

Табысы мен мұрасы

George Nelson Associates, Inc. каталогы және Herman Miller үшін жасалған көрме дизайндары модернизмді компанияның ең маңызды қозғаушы күшіне айналдырды. 1940 жылдардың ортасынан бастап 1980 жылдардың ортасына дейін George Nelson Associates, Inc. сол кездегі көптеген модернист дизайнерлермен серіктестік құрды. Бұл Нельсонның журнал редакторы қызметін атқарған кезінің және оның жазу өнерінің нәтижесі болды. Оның жазу шеберлігі 1953 жылы «Индустриалдық дизайн» журналын құруға үлес қосып, өнеркәсіптік дизайн саласын беделді етуге және дамытуға көмектесті. Мұның мысалы – Marshmallow диваны, оны шын мәнінде Ирвинг Харпер жасаған.

2001 жылы Metropolis журналындағы сұхбатында Ирвинг Харпер осы практика туралы былай деді: «Жұмыстың нәтижесімен әрқашан бір есім байланыстырылуы керек еді. Біз оны таратып-шашыратып айта алмаймыз, бәрі жақсы. Мен Джорджқа өзім үшін жасағандары үшін шын ризамын. Ол тірі кезінде мен ешқандай талап қоймадым, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін, Marshmallow диваны «Джордж Нельсонның дизайны» деп атағанда, маған қатты қиын болады. Мен бәрін түзеуге тырыспаймын, бірақ егер біреу оны кім жасағанын сұраса, мен оған қуана айтамын».

Мета-жоспарлау

Нельсонды метадизайнер деп атауға болады, себебі оның зерттеу және тәжірибедегі мақсаты ғимарат немесе өнім емес, дизайн процесінің өзі болған. Нельсонның пәнаралық дизайнға қатысты тәсілі, демек прогрессивті ойлау, капиталистік құлдырау туралы барлық алаңдаушылықты өндіруші мен өнім арасындағы динамикаға қарай бағыттады. Дегенмен, басқа дизайнерлердің мансабымен салыстырғанда, ол ғана емес, сонымен қатар талғаммен коммерциялық емес және кейде тіпті қарсы көзқарас білдіргендей көрінді. Ол – сәулеттің соңына жеткенді жақтаған сәулетші, жиһазсыз бөлмелерді елестеткен жиһаз дизайнері, жасырын қалаларды зерделеген қала дизайнері, заттың болашағына күмән келтіріп, өнімге құмарлықты жек көрген өнеркәсіп дизайнері.

Фэрчайлд үйі

Нью-Йорк, Нью-Йорк. АҚШ 1941 жыл. Фейрчайлд үйі ұшақ өндіруші Шерман Фейрчайлд үшін салынды және ол "өмір сүруге арналған машина" болуы тиіс еді. Фейрчайлд үйін Нью-Йорктегі басқа Браун Стоун үйлерінен ерекшелегені – оның көрінісі болды. Ғимараттың ортасында аула орналасқан және барлық терезелер сол аулаға қараған. Бұл үйді көбірек тыныштандырды, ал көрініс Нельсонның еденнен төбеге дейінгі терезелерін орнатуға мүмкіндік берді. Үйдің көп бөлігі ерте заманауи дизайнға тән емес стильде жасалған. Бұл Нельсонның "жақсы дизайн уақытқа бағынбайды" деген философиясының куәсі.

Слинг диван

Herman Miller 1963 – Бұл диван былғарыдан жасалған және тығыз көбік толтырылған жастықтармен құралған. Бөлшектері эпоксидтік шайырмен біріктірілген, сондықтан оны жаппай өндіру оңай және арзан бағада сатуға мүмкіндік береді. Бұл диванды қолмен жасаудың қажеті жоқ. Оның пропорцияларының дұрыстығы мен жеңіл көрінісі оны жай ғана созылған орындыққа ұқсамайды. Нельсонның төсем шетін бойлай бір ғана тігіс қолдануы орындыққа жағымды жұмсақтық сыйлайды, бірақ көзге көрінбейтін детальдар бар. Жастықтарды серпімді резеңке таспалар ұстап тұрады, бұл оларға қосымша жайлылық береді, ал эпоксидтік шайырдың қолданылуы пішінге тегіс түс сыйлайды. Бұл – заманауи дизайн, себебі ол жақында ғана жасалған. Нельсонның көптеген жұмыстарындағыдай, бұл диван да мүмкіндігінше пайдалы және ыңғайлы болу үшін жобаланған. Сонымен қатар, сирек кездесетін кофе үстелі де жасалды.