Кіріспе

Уангал халқы (Wanegal немесе Won gal) – Даргуг аборигендерінің руы. Олардың ұрпақтары қазіргі Сиднейдің Ішкі Батыс аймағындағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы жерлер мен сулардың сақшылары болып табылады. Бұл аймақ Стратфилд муниципалитеті, Бервуд муниципалитеті, Канада шығанағы қаласы және бұрынғы Эшфилд кеңесі (қазір Ішкі Батыс Кеңесінің құрамында) және батысқа қарай Парамата қаласына дейін созылады.

Тарих

Паррамата өзенінің жағасында адамдар қоныстанғандығына қатысты археологиялық дәлелдер 20 000 жылға дейін соқталады, және одан да ертерек болуы мүмкін (Австралияның басқа аймақтарында 60 000 жылдан астам бұрын адамдар болғандығы анықталған – Австралияның аборигендерінің тарихи алдындағы қоныстарына қараңыз). 20 мың жыл бұрын Сиднейдің жер бедері бүгінгідей болмаған. Соңғы мұз дәуірінің ортасында Сиднейдің жағалауы шамамен 15 км-ге шығысқа қарай жылжыған, ал қазіргі Порт-Джексон (Сидней порты) тұщы сулы арналар мен өзендерден тұрған. Вангал тайпасының ата-бабалары қазір су астында қалған жағалау аймағында өмір сүрген. Теңіз деңгейінің көтерілуімен жағалауда тұратын адамдар ішкі аймақтарға көшуге мәжбүр болды. 1788 жылға қарай Вангал халқы балық аулаумен айналысатын халық ретінде бекініп қалған. Вангал халқы 1788 жылы британдықтармен алғашқы кездескендердің бірі болды. Британдық губернатор Артур Филипп жергілікті халықпен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысып, тіпті Вангал тайпасының белгілі өкілі Беннелонгпен достық байланыс жасады, алайда топтар арасындағы айырмашылықтар екі тараптың да мүшелерінің қаза болуына және жарақаттануына әкелді. 1789 жылдың сәуір айында, британдықтардың қоныс аударуынан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, шешек індеті басталып кетті. Бұл аурудың қасақана таратылған-тартылмағаны туралы әртүрлі пікірлер бар, бірақ нәтижесі трагедиялық болды.

Елдің атауы

Бұл адамдар өз елдеріне берген есімді 1790 жылы NSW губернаторы Артур Филипп Ванн деп, ал оның ізбасары Джон Хантер Ванн деп жазбаға түсірген. Олардың елі портың оңтүстік жағынан Лонг-Коувтан (Темір-Коувтан) Роуз-Хиллге дейін созылған, жергілікті тұрғындар оны Параматта деп атаған. Вангал елінің көп бөлігі бүгінде Сиднейдің "Ішкі Батысы" деп аталатын аймақта орналасқан, Стратфилд муниципалитеті, Бервуд муниципалитеті, Канада шығанағы қаласы және бұрынғы Эшфилд кеңесі (қазір Ішкі Батыс кеңесінің құрамында) аймақтарының төңірегінде шоғырланған. Шығыс жағынан Вангал елі бұрынғы Лейхардт кеңесіне дейін жетіп, Кадигал жерімен шектеседі. Батыс жағынан Вангал елі Хомбуш шығанағының батыс жағалауына дейін, Параматта қаласындағы Сидней Олимпиадалық паркін қоса, созылады. Осы жерде Вангал елі мен Буррамттагал елінің жерлері қосылады.

Тіл

Вангал халқы Даргуг ұлтының Даргуг (Дхарук) тілінде сөйлейтін тобының бір бөлігі болып табылады және қазіргі австралиялық ағылшын тіліндегі динго, вомера, валлаби, вомбат және варатах сияқты сөздердің пайда болуына үлес қосты. Вангал халқы мен олардың Дхаруг көршілері – Кадигал халқы, ертедегі британдық қоныстанудың ауыр зардаптарына ұшырады. Көптеген адамдар шешек ауруынан қайтыс болды немесе ерте қоныс салушылардың салдарынан өз жерлерінен қуылды. 1788 жылдан кейінгі жиырма жылдың ішінде олар өмір сүретін, дамыған әлеуметтік топ ретінде танылмай қалды. Дхаруг тілі алғашқы отарлаушылар қалдырған көптеген жазбалар негізінде қайта құрастырылды, бірақ соңғы жүз жылда ауызша тіл дәстүрі сақталмаған.