Кіріспе
Ағылшын табиғатты қорғау қайырымдылық қоры.
"1883 жылдан бері Дартмурды еркін және жабайы күйінде сақтау үшін күресіп келеді".
Дартмурды сақтау қауымдастығы (DPA) – Ұлыбританиядағы ең көне экологиялық немесе қоғамдық мүдделерді қорғайтын ұйымдардың бірі. Ол 1883 жылы құрылған. Оның қызметі Англияның оңтүстік-батысындағы Девон графтығындағы Дартмур ұлттық паркіне қатысты. Ол екі негізгі мәселеден бастау алды. Біріншіден, қарапайым халықтың құқықтары әскери пайдалану арқылы, соның ішінде тікелей артиллериялық оқтар ату және шеткерлі жерлерді бөліп алу арқылы бұзылып жатты. Екіншіден, Дартмурдың пейзажына, археологиясына, тарихына және жануарлар дүниесіне деген қоғамдық қызығушылық артып келе жатқан еді.
DPA тарихы бойында Дартмурдағы тиімсіз деп санайтын құрылыстарға қарсы тұрды. Ұйым құрылған жылы оның хатшысы Роберт Бернард соғыс министрлігін Океэмптон атыс полигонында сенбі күндері оқ атпауға көндірді, бұл халыққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Одан бері көптеген күрестер болды, әсіресе әскери қатысуға және морда суқоймаларын салу жоспарларына қарсы, атап айтқанда Роберт Бернардтың немересі Леди Сейердің төрағалығымен. DPA құрылған кездегі мақсаттарын сақтап келеді. Мысалы, 2015 жылдың маусым айында ол Маурдағы Уайдкомб тұрғындарына қолдау көрсетті, олар жергілікті халықтың қарсылығына қарамастан, табиғаты таза аймақта телекоммуникациялық мұнара орнатуға қарсы болды. Дартмурды сақтау қауымдастығы – 215665 нөмірімен тіркелген қайырымдылық ұйымы.
Өмірбаян
Дартмур Ұлыбританиядағы соңғы қалған жабайы аймақтардың бірі саналады, бірақ ол неолит дәуірінің соңынан бері (б.з.д. 3000-2500 жж.) басқарылатын ландшафт болған. Қола дәуірінің тұрғындары (б.з.д. 2500-750 жж.) ежелгі орманды тазартып, шаруашылықты дамытқан. Олар жер бетіндегі тастарды дөңгелек үйлер салуға (олардың қалдықтары қазір "үй шеңберлері" деп аталады), қоршаулар, жерді бөлетін ревтер, тас қатарлары, тас шеңберлері, менгирлер және кистваендер жасауда кеңінен пайдаланған. Шаруашылық орта ғасырдан бастап бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді, бірақ ландшафтқа ең көп зиян келтірген әрекет – алдымен ағынмен кен өндіру, содан кейін тау-кен жұмыстары және соңында жер асты кен орындарын игеру болды. Көптеген аңғарлар қазылып, ойылып, өнеркәсіптік археологияның бай мұрасын қалдырды. Жаңа қабырғалар салу, торф өндіру, қоян фермаларын құру, карьерлер ашу, сазды қазу және ірі түрме салу сияқты басқа да шаралар да далаға өз іздерін қалдырған. Жақындағы шаралар көзге көрінетін өзгерістерге әкелді: су қоймаларын салу және қылқан жапырақты орманды отырғызу.
Қауымдастықтың тарихы
Тас қақпақтарды пайдалану соңғы уақыттарға дейін жалғасты, осы кезде шаруа қожалықтарының жаңа құрылыстарының айналасында құрғақ тас қабырғалар кеңінен салынды. Кейін тас кесіліп, өңделді. Тас қақпақтарды пайдалану осы деңгейде жалғасты, 1847 жылы оны қорғау үшін Пью Тордың айналасында шекара белгілері салынды. Рос Тордың айналасына белгі тастар қойылды. Тас алу Дартмур ландшафтын өзгерте бастады: мысалы, Эрик Хемери (1983 жылы жазған) Свелл Тордың "басы кесілгенін және ішін ойып алғандарын" айтты. 1881 жылдың тамызында Тавистоктың портриві гильдия залында ескерткіш торлардан, әсіресе тас алу мәселесін талқылау үшін қоғамдық жиналыс шақырылды.
Қарапайым адамдардың құқықтары
1890 жылы DPA-ның алғашқы жарияланымы Дартмур және Девонның жалпы пайдаланылатын жерлеріндегі қарапайым халықтың құқықтарына арналған қысқаша тарих болды. Олар кішкентай қарулар, минометтер және артиллерияның түтін және жарық снарядтары үшін қолданылады. Әскерилердің осы аймақты пайдалануы DPA құрылғаннан бері басты мәселе болып келді. Алғашқы жылы Роберт Бернард (DPA хатшысы) Соғыс министрлігін Океэмптон атыс полигонында сенбі күндері оқ атпауға көндірді, соның арқасында аймаққа халықтың кіруіне мүмкіндік туды. 1963 жылы DPA «Ұлттық саябақтың дұрыс пайдаланылмауы» деген тақырыптағы, кең таралған 24 беттік кітапша жариялады. Онда ашық далада жатқан жарылмаған снарядтардың, толқынды темір ғимараттардың, үлкен кратерлердің, нысана ретінде пайдаланылған қираған танктың, тік тұрған тастардағы оқ іздерінің және т.б. суреттері бар. Сондай-ақ, 1958 жылы Кранмир тоғанының жанында миномет оғынан жас баланың қаза тапқан оқиғасының толық мәліметтері де келтірілген. 1960 жылдардан бері DPA әскерилерді сақтық танытуға ықпал еткенінің нәтижесінде, әскери зақым мен қоқыстардың көлемі азайды. Қазіргі жалға алу шарттары көп жылға жасалған, соңғы рет Cramber Tor-ға тағы 40 жылға лицензия берілді.
Орманға айналдыру
1862 жылы Бримптс жеріне ағаштар отырғызылғанда алғашқы ағашаяздандыру жұмыстары жүргізілді.
Су қоймалары
Дартмурда сегіз су қоймасы бар, олардың ең көнесі – 1861 жылы салынған Тотифорд су қоймасы. Үшеуі 20-ғасырдың ортасында салынды: Фернворти, 1942; Авон, 1957 және Мелдон, 1972. DPA осы су қоймалары үшін көптеген күрестер жүргізді. Ол Брент Мурда (1899) және Холн Мурда (1901) су қоймаларын салу жоспарларына қарсы болды, кейіннен сол жерлерде Авон және Венфорд су қоймалары салынды. DPA Мелдон бөгетін салуға қарсы күрескен көптеген жергілікті және ұлттық ұйымдардың бірі болды. DPA Gorhuish аңғарына баламалы орын ұсынды, себебі Мелдон таңдалса, мышьяк сияқты минералдар сумен жабдықтауға сіңіп кетуі мүмкін еді. Мелдон тарихы Парламентте көп рет талқыланды. Тағы бір күрес Суинкомб аңғарын су басу арқылы тағы бір су қоймасын құруға қарсы болды. Бұл 1970 жылы Парламентте қабылданбады, 1974 жылы қайта көтерілді және ақыры могиланың батысында Родфорд су қоймасын салу арқылы шешілді. 1985 жылы DPA Свинкомбтегі су қоймасының бөгеті орналасатын 50 акр жерді сатып алу үшін мұрагерлік қаражатты пайдаланды және бұл 1951 жылдың 30 қазанында расталды. Осыдан кейін DPA жаңа Ұлттық паркті тәуелсіз комитет басқаратынын, ал Девон округі кеңесінің жоспарлау комитетінің кіші комитеті болған Дартмур тұрақты комитеті емес екенін қамтамасыз етуге тырысты.
Солтүстік Гессари Тор теледидар масты
1951 жылдың қазанында DPA-ға Бі-Би-Сидің Принстаун қаласының жанындағы Солтүстік Хессари Торда 750 фут биіктіктегі теледидар мұнарасын салуды жоспарлағаны белгілі болды, ол 1955 жылы орнатылды. Бұл мұнара Уэльстің оңтүстігіндегі Венвуэ хабар тарату станциясынан сигналды қайта тарату үшін арналған еді. DPA бұл қауіптің алдын алуға тырысып, сарапшылардың пікірін алды, балама шешімдер ұсынды, қоғамдық тыңдау өткізуді талап етті, адвокат жалдады, халық жиналыстарын ұйымдастырды, жарнамалық материалдар таратты, баспасөзге хаттар жолдады және парламентке петиция жіберді.
Ақсақал
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштері (RAF) Пик-Хиллге RAF Sharpitor ретінде мачта мен ғимараттар салды. 1956 жылы "Gee" радио-навигациялық жүйесінің бөлігі ретінде станцияны қайта жаңартуға рұқсат берілді, оны он жыл бойы пайдалану жоспарланған. Бірақ, одан кейін кетіп қалу кешіктірілді және 1970 жылы Девон және Корнуолл полициясы мачтаны пайдалану туралы ұсыныс жасады, бірақ ол қабылданбады. Содан кейін сол жылы Плимут қалалық әкімдігі жасөспірім қылмыскерлерге арналған орталықты ашу үшін бұл ашық жерді пайдалануды ұсынды. Бұл да қабылданбады, бірақ Плимут наразылық білдірді. 1973 жылғы маусымда өткен қоғамдық тыңдауда Леди Сильвия Сейер DPA-ны өкілдік етті және бұл жерде құрылыс салуға рұқсат берілмеді. Бірнеше жыл өткен соң, DPA Суинкомбте жаңа су қоймасын салу туралы ұсыныстарға қарсы Оңтүстік-Батыс Су (SWW) компаниясын қолдап, сәтті күресті. Жеңіске жеткенін атап өту үшін Сильвия Сейер SWW-ден DPA-ға Sharpitor таулы аймағын сатып алу мүмкіндігін сұрады. 1984 жылғы ақпанда DPA 32 акр жерді сатып алды.
Окегемптон айналма жолы
Океэмптон A30 магистральдық жолында орналасқан, бұл Лондоннан батыс Девон және Корнуоллға дейінгі ең қысқа маршрут. 1963 жылы қаланың айналма жолының қажеттілігі көтерілді. 1975 жылы үш бағыт қарастырылды: негізінен егістік жерлер арқылы өтетін солтүстік бағыт, теміржолды пайдаланатын орталық бағыт және Дартмур ұлттық паркі арқылы өтетін оңтүстік бағыт. 1976 жылдың тамызында Қоршаған орта жөніндегі министрлік ұлттық парктің арқынан өтуге болатын бағытты басты деп жариялады. Бұл жобаның маңызды кезеңі – 1979 жылдың 1 мамырынан 1980 жылдың 4 ақпанына дейін Океэмптон қаласында өткен 96 күндік қоғамдық тыңдау. 1984 жылдың наурыз айында DPA және басқа ұйымдар Парламентке ашық кеңістіктердегі міндетті түрде сатып алу туралы бұйрықтарға қарсы петиция ұсынды. Мемлекеттік хатшы 1985 жылдың шілдесінде парламенттік комиссияның шешімін кері қайтару және ұлттық парктің арқынан өтетін бағытты бекіту үшін заң жобасын енгізетінін хабарлады. 1985 жылдың қарашасында растау туралы заң жобасы ұсынылып, 1985 жылдың 5 желтоқсанында Лордтар палатасымен қабылданды. Құрылыс 1986 жылдың қарашасында басталды және жол 1988 жылдың 19 шілдесінде пайдалануға берілді.
2000 жылдан бастап
DPA құрылған кездегі мақсаттарын сақтап келеді. Оның қызметтері кеңейді, жергілікті серіктестерді қамтиды, іс-шаралар кестесі, серуендеулер мен еңбек күндері бар. Оның Табиғатты қорғау тобы шұңғыл далалық жобалардың әртүрлі түрлерін жүзеге асырады, сондай-ақ Эдинбург герцогының жүлдесі бағдарламасына қатысатын кейбір балаларға қажетті шұңғыл далалық аяқ киімдерді қаржыландырады. Ұлттық паркілерді қорғау науқанымен ынтымақтасады және Ұлттық паркті басқаратын Дартмур Ұлттық паркі басқармасының қызметін қадағалайды. Сегіз жоспарлау ұсынысына қарсылық білдірді (жетісі сәтті аяқталды), ал ДПА директорының жылдық есебінде одан да көп жетістіктер тіркелген. DPA бастапқы мақсаттарына адал болып қала береді және Дартмур мен оның тұрғындарына қолдау көрсету үшін қосымша шаралар қабылдайды.
Қытайдың қыш құмырасын кеңейту
Дартмурдегі қыш өнеркәсібі DPA құрылғанға дейін көп бұрын пайда болған. Қытай қышының алғашқы жазбасы 1502 жылы Хук көліне қатысты. 1827 жыл шамасында бұл аймақ қыш өнеркәсібінде отыз жылдық тәжірибесі бар Корнуоллдықтармен зерттелді. Олар 1830 жылы Ли Мур мен Шо Мур арасындағы аумақты өңдеу үшін жер иесі Морли графынан 21 жылға жалға алды. 1850 жылы Лефтлейкте, ал 1855 жылы Хемердон мен Брумажда қарсылас шұңқырлар ашылды. Содан кейін Чолвичтаун, Уайтхилл Йео және Вигфорд Даун/Брисвортиде (шамамен 1860 ж.) қосымша шұңқырлар ашылды. 1870 жылдары Smallhanger және Headon да оларға қосылды. DPA бұл іс-әрекетті Ұлттық парктің мақсатына қайшы деп санайды, оның мақсаты – ландшафты тиімсіз құрылыстардан қорғау. 1994 жылы Ұлттық парктің шекаралары Шау Мурдағы жалпы жерлерді қамту және Ли Мурдағы қыш өңдеу жерлерін алып тастау үшін өзгертілді. DPA 1999 жылы Блэкбрук аңғары, Кроунхилл Даун және Шо Мур, Cadover Bridge танымал туристік аймағына жақын орналасқан, пайдалану немесе қалдықтарды төгу қаупіне тап болған кезде науқанын жаңартты. Қытай қышы компаниялары 2001 жылы құрылыс рұқсаттарынан бас тартты. Бронз дәуіріне жататын, Эмметс Пост деп белгілі бір дөңгелек оба алынып тасталуға тиіс болды және тағы үш ескерткіш зардап шегуі мүмкін. DPA 2001 жылы құрылыс рұқсаттарынан бас тартқан үш аймақтың болашағын қамтамасыз етудегі ұсыныстары үшін басқа ұйымдармен бірге Девон округтік кеңесінің дамуды басқару комитетінің екі есебінде тіркелді. Оксфорд археологиясы 2014 жылы Эмметс Посттің қазба жұмыстары кезінде, оны алып тастамас бұрын ашық есік күнін өткізді.
Лордтар палатасының қабылдау бөлмесі
DPA және Exmoor Society 2008 жылғы 6 қарашада Лордтар палатасында баронша Mallalieu ұйымдастырған бірлескен қабылдау өткізді. Мақсаты – Парламенттің екі палатасының мүшелері мен тиісті министрлерге жоғарыдағы жерлерге арналған экологиялық жобалардың "керек деңгейде" болуын қамтамасыз ету туралы әсер ету болды. Екі ұйым да шақырылған жоғарыдағы жерлердегі фермерлердің қатысуын қаржыландырды.
Уайтхорс төбедегі қазба
2011 жылдың тамызында қола дәуіріне жататын жерлеу құрылысы – кістваен (немесе цист), алғаш рет 2001 жылы қазылған болатын, және оның қазба жұмыстары ДПА және басқа да ұйымдардың қаржылық қолдауымен жүргізілді.
Оңтүстік-Батыс Өрнектер Федерациясы Конференциясы
Оңтүстік-Батыс таушықтар федерациясы мен ДПА бірлесіп, Бодмин-Мур, Эксмюр және Дартмурдың таулы жерлеріндегі шаруалар үшін конференция өткізді. Конференция 2012 жылдың қазан айында Эксетер жарыс алаңында 150 делегаттың қатысуымен ДПА-ның ұйымдастыруымен өтті. Баяндамашылар "Ортақ жер" қорынан, Дартмурдың орманындағы шаруалар қауымдастығынан, Глостершир университетінен, Англия мен Уэльстің Ұлттық фермерлер одағынан және "Ашық кеңістіктер қоғамынан" келді. Бас директор Дартмур ұлттық паркінен, Экзмур ұлттық паркінен, Natural England ұйымынан, Корнуолл герцогтігінен және Экзмур қоғамынан демеушілік қаражаттар тартты, бұл ДПА-ның аталған ұйымдармен арақатынасының деңгейін көрсетеді.
Жер асты электр кабельдері
Дартмур ұлттық саябағында жоғары кернеулі электр сымдарын жер астына орнату бойынша екі ірі жоба аяқталды. Бұл жобалар Холн Мур және Уолкгемптон Коммон арасындағы ашық даладан шамамен 6 км әуе желісін жойды. 5 км-ге жуық көлемдегі Уолкгемптон жобасы – Батыс Электр Тарату компаниясының Оңтүстік-Батыс аймағында жүзеге асырған ең ірі жобасы. Ескі әуе желісі B3212 Принстаун – Йелвертон тас жолынан, Devil's Elbow-дан Peek Hill-дегі Horseyeatt-тан жоғары Walkhampton Common арқылы көрінетін. Жаңа жер астына орнатылған электр желісін қамтамасыз ету жұмыстары негізінен тас жолда жүргізілді, бұл сезімтал дала ландшафтына, оның археологиялық ескерткіштеріне, жабайы табиғатына және мал шаруашылығына тигізетін әсерді азайту мақсатында жасалды. DPA осы көзге түсетін электр желілерін жер астына орнатуды көп жылдар бойы қолдап келді.
Дартмур қорғаныс бақшасы
Дартмур консервациялық бақшасы – DPA және Дартмур ұлттық паркі басқармасының (DNPA) бірлескен жобасы. Ол Принстоундағы High Moorland орталығының артындағы Джек Вигмор бағында орналасқан. Бұл бақша – бұрынғы төрағаның құрметіне арналған ескерткіш. Онда Дартмурға тән өсімдіктердің алуан түрлілігі отырғызылған. Сонымен қатар, мұнда Дартмурға тән археологиялық ескерткіштер де бар, мысалы, 4000 жылдық қола дәуіріне жататын қабірлік kistvaen (немесе цист) және Тер төбесінен табылған ортағасырлық гранит айқышы. Бұл айқыш монахтардың жолын көрсететін, бірақ мал оны жиі құлатып жіберетін. Бақшаның мақсаты – Дартмурдың биологиялық әртүрлілігін көрсету. Жоба 2015 жылдың маусым айында іске қосылды.
Телекоммуникациялық мачта
DPA 2015 жылдың маусым айында Дартмурға орнатылмақ болған төрт телекоммуникациялық мұнараға қарсы науқанға қатысты, алғашқысы Уайдкомб ауылында орнатылу жоспарланған. Ықшам уақыт ішінде DPA тулары қолға алынып, хаттар жазылып, баспасөзбен сұхбаттасулар өтті және үрмелі мұнара демонстрацияланған кезде ауыл тұрғындарына қолдау көрсетілді – нәтижесінде жоспарлау өтінімі кері тартылды.
Дартмурдың достары
Басқа да қолайлы органдармен, мысалы, Көлдер ауданы, Пик ауданы, Пемброкшир жағалауы, Йоркшир Дейлз Үш Тобе және Нью Форест қоры сияқты, Дартмурды сақтау қауымдастығының бейнесі Виктория дәуірінен бастау алады, бірақ бастапқы атауы сақталған. "Дартмур достары" жобасы бірнеше жылдық дипломатиялық жұмыс істеу арқасында Дартмур аймағында жұмыс істейтін әріптес мекемелермен жақсы қарым-қатынас орнатқан. Бұл, негізінен, бұрынғы бас директор Джеймс Паксман мен оның ізбасары Фил Хатттың еңбегінің нәтижесі. Конституцияда бекітілген мақсаттар – Дартмурдың ландшафты, ескерткіштері, флорасы мен фаунасы, табиғи сұлулығы, мәдени мұрасы және ғылыми қызығушылығын қоғамдық мүдделер үшін қорғау, сақтау және жақсарту. Сондай-ақ, Дартмурға және оның аумағындағы қоғамдық қол жеткізілімді сақтау, қарапайым халықтың ежелгі құқықтарын ескере отырып. DPA мақсаттарына жету үшін қарапайым халықпен және кез келген ұйыммен ынтымақтастық, сондай-ақ Дартмурдың ескерткіштері, тарихы және табиғи тарихы туралы ақпаратты зерттеу, тіркеу және жариялау. DPA веб-сайтында жиырма екі саясат тізімделген: кіру және жол құқықтары, қоршау, ескерткіштерді қорғау, әртүрлі мекендеу орындары, бракен, қыш добының өндірісі, әскери оқу және тікелей атыс, төбелік шаруашылық және шағын ауқымды дәстүрлі жергілікті өнеркәсіптер, карьерлер, теледидар және телефон бағаналары, желдік электр стансалары, жоспарлау өтінімдері, тұрғын үй құрылысы, орман және орман шаруашылығы, понилер, құлан аулау және демалыс шаралары.
Қорғау
DPA қорғау тобы жыл бойы жиналады және бірнеше ағымдағы жобалармен айналысады: тоғайларды тазалаудан бастап, ортаны қорғауға және археологиялық зерттеулерге дейін. Тоқсан сайынғы кесте ұйымның веб-сайтында және мүшелік басылымдары арқылы жарияланады, сондай-ақ қатысу жолдары туралы толық ақпарат беріледі. Команда Pudsham Meadows жеріне жыл сайын ашық есік күнін де ұйымдастырады.