Кіріспе

Аберфрау – Уэльстегі Англси аралының оңтүстік-батыс жағалауындағы ауыл және қауымдастық. Ауыл аралдың әкімшілік орталығы Ллангефниден 9 шақырым қашықтықта, Афон Ффрау (Ффрау өзені) өзенінің батыс жағасында орналасқан. Бұл қауымдастыққа Соар және Дотан да кіреді. A4080 тас жолына жақын орналасқан, ал ең жақын теміржол станциясы – Бодорган. Ауылдың мезолит дәуірінен бергі қоныс ретінде ұзақ тарихы бар. Орта ғасырларда бұл жер Гвинедд патшалығының астанасы болды және Аберфрау әулеті үшін патшалық резиденция қызметін атқарды. Жергілікті валлий диалектісінде ауылдың атауы көбінесе "Берфро" деп қысқартылады. Жергілікті көрікті жерлерге Англси жағалау жолының бір бөлігі, Аберфрау шығанағындағы жағажай мен құмды төбелер, демалыс үшін балық аулауға арналған көл, тарихи шіркеулер және тарихқа дейінгі жерлеуші қабірлер кіреді.

Тарих

Аберфрау – тарихи Уэльстегі ең көне мезолиттік орындардың бірі, шамамен 9000 жыл бұрынғы кезге жатады. Аберфрау шығанағында Трвин Ду («Қара мұрын») қазба алаңы орналасқан. Бұл орын 2000 ж.б.д. Бронза дәуіріне жататын, жағалау эрозиясының қаупіне байланысты қазылған керб кайрны (тостаған қоршаулы қабір) қазу кезінде табылды. 1977 жылғы қазба жұмыстары көрсеткендей, қабір 7000 ж.б.д. жасалған 7000 шақ тастан жасалған құралдар мен екі балтаның үстіне салынған. Бұл соңғы мұз дәуірінен кейін бірнеше мың жыл өткен соң болды. Аберфрау маңындағы жақсы сақталған ескерткіш – Дин Дрифол, 3000 ж.б.д. неолиттік камералы қабір. Гвна өзенінің төңірегінде тас үйлер мен дөңгелек үйлердің қалдықтары бар, оларда Уэльстің темір дәуірінде, шамамен б.з.д. 500 жылдан, римдік кезеңге дейін, 4 ғасырға дейін адамдар тұрған. Уэльс мифологиясында Аберфрау Бранвен мен Матолучтың той тойлау орны ретінде бейнеленеді, онда Эфнисиен Матолучтың жылқыларын жарақаттаған.

Ортағасырлық Аберфрау корольдік үйі

Ерте орта ғасырларда Аберфрауға 5 ғасырда сарай салған Кадуаллон Лаухир ап Энион қоныстанды. Гвинед патшасы Родри Ұлы 873 жылы осы резиденцияны қайта жаңартып салды. Родри Гвинед патшалығының астанасын Аберфрау кантрефіне қайтарды, себебі Кадуаллон ап Кадфан (шамамен 620 жылы) патша сарайын 7 ғасырда Уэльстің құрлықтағы Кернарфон қаласына көшірген болатын. Родри сарайды патша сарайы ретінде салды, ал оның ұлы Аберфраудың патшалық үйі болып табылатын тармақшаны құрды. Патша сарайы 1331 жылдың 6 желтоқсанында, Сент-Николас күні қирады, сол кезде құм дауылдары Аберфрау кантрефіндегі Аберфраудан солтүстікке қарай Роснейгрге дейін, Англсидің батысында 186 акр жерді көміп тастады. Осы аймақта тұратын отбасылар табиғи апаттың салдарынан үйлерінен қуылды және оңтүстікке қарай, Лланддуин және Ньюборо ауылдарына көшіп кетуге мәжбүр болды.

Аберфрау кантреф (жүз)

Бодоргандағы (Англси) Мейрик (Мейриг) отбасына Тюдор дәуірінде (шамамен 1500) Аберфрау кантрефінің жерлері патшалық жалға берілді. Льюэллин Ап Хейлин Англияның Генри VII-сімен бірге Босворт шайқасында күресті. Содан кейін Хейлиннің ұлы Мюриг ап Льюэллин Генрих VIII-нің қауіпсіздік қызметінің капитаны болды және осыған жалдама ақысымен марапатталды. Бүгінде Бодоган залында (Аберфрау маңындағы) сол отбасының ұрпақтары Тэппс Гервис Мейрик барондықтарымен өкілдік етеді. Мейрик отбасының иелігінен кейін, 1808 жылға дейін Аберфрау жерлеріне Пенростан Оуэн отбасының жергілікті Англсидегі иелігі болды. Кейіннен Барон Динорбеннің Хьюз отбасы, Барон Ньюбороның Уильямс және Уинн отбасы, содан кейін Англси маркизінің Паджет отбасы және соңында Лорд Булкели (Виконт) Аберфраудың төңірегіндегі жерлерге қысқа мерзімге ие болды. Қазіргі қала 20-ғасырдың ортасы мен соңында дамыды. 1949 жылы бұл ауыл Англсидегі ең кедей ауыл деп танылды.

Көрікті жерлер

Аберфрау ауылының жанында Барклодиад и Гаурес – неолит дәуіріне жататын жерлеу орны орналасқан. Сонымен қатар, Ллин-Коронда жеңілдете құбылмалы балық аулауға болады. Ауылда 2005 жылы «Көк ту» сыйлығы алған құмды жағажай бар. Аберфрау шығанағы Англси аймақтық жағалау жолының бір бөлігі.

Шіркеулер

Крибинау аралындағы ауылға жақын, Бро Аберфрау аймағында Сент Квифан шіркеуі орналасқан. Жртастың үстінде тұрған "теңіздегі шіркеу" 12 ғасырда салынды және 1893-94 жылдары жаңартылды. Сент Буно шіркеуі, Аберфрау – бұл кейінгі ортағасырлық стильдегі екі бөлімді шіркеу. Ғимарат 12 ғасырдан бастау алады және II* санаттағы ескертулі ғимарат болып табылады. Шіркеуге 14- және 16-ғасырларда қосымша құрылыстар салынды, сондай-ақ шамамен 1840 жылы ғимараттың жаңа шатырымен жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1868 жылы кең ауқымды өзгерістер енгізілді.

Лайс Лайвлин

Ауылда Ллис Лливелин аталған демалыс үйі орналасқан, бұл бір кезде Орта ғасырлық Гвинед патшалығының және оның Аберфраудағы корольдік сарайының (ллис) тарихына арналған мұражайлық орталық болған. Гвинед князьдеріне арналған Джона Джонстың мүсіндік өнері бар. Он жылдан астам келіссөздерден кейін мұражайлық орталық Ллангефниге көшірілді және 2020 жылы орталық демалыс шатырларына айналдырылды. Келушілерге арналған кафе осы жерде орналасқан.

Демалыс

Ауылда C. P. D Aberffraw деп аталатын уэльс футбол лигасының командасы бар, олар Брин Ду ауылында ойнайды. Аберфрауда 1860 жылға дейін мектеп болған, бірақ ауылдық мектеп, Ysgol 2011 жылы жабылды.

Басқару

2013 жылы Англсидегі (Ұлыбритания) сайлау округтерінде өзгерістер болды, осының нәтижесінде кеңесшілердің саны 40-тан 33-ке дейін азайтылды. Аберфрау Бро Аберфрау аймағында қалды, ал Англеси аралын 2 кеңес мүшесі өкілдік етеді. 2022 жылғы сайлау бойынша, бұл округті Plaid Cymru партиясынан Арфон Уин мен Джон Ифан Джонс кеңесшілері ұсынып отыр.

Демография

Тарихи санақ мәліметтері бойынша, Аберфрау (Аберфро) ауылының халқы 1801 жылы 936 адамнан 1971 жылы 1042 адамға дейін өскен. 1831 жылы ауылда барлығы 332 ер адам болды, олардың 20 жастан жоғарыларының 106-сы шаруа болған. 2011 жылғы санақ бойынша Аберфраудың халқы 620 адамды құрады, оның ішінде 334 адам валли тілін толық меңгерген, 146 адам валли тілін мүлдем білмейді, ал қалғандары жартылай біледі. Санақ қорытындысы бойынша, халықтың 67,5%-ы валли тілінде сөйлей алады, бұл көрсеткіш 2001 жылы 80,8% болған. 2021 жылғы санақ Аберфрауда 597 тұрғын бар екенін, ауданы 29,55 км² екенін және 2011 жылғы санақтан бері халық саны 0,38%-ға азайғанын көрсетті.

Бұрынғы әуеайлақ

Ауылға жақын орналасқан RAF Бодорган бір кезде RAF Аберфрау (Royal Air Force) деп аталған. 1940 жылдың қыркүйегінде салынған бұл әуежай, Екінші дүниежүзілік соғыста әскери ұшақтарды, соның ішінде пилотсыз "Queen Bee" ұшағын сынау орталығы болды. 1941 жылы әуежайдың атауы Бодорганға өзгертілді, ал 1944 жылға қарай ол тек сақтау әуежайы ретінде қолданылды. 1945 жылы шөппен өсірілген ұшу-қону жолағы жабылды. Аберфраудағы әуежай ашылғаннан кейін, сол кезеңде тағы бір әуежай ашылды, ол Англсидегі Роснейгрде орналасқан. RAF Valley әлі де пайдаланылуда.

Аберфрау құмдық жүйесі

Аберфрау құмдықтары Батыс Англсиде орналасқан және Ұлыбританиядағы ең ірі құмдық мекендердің бірі болып табылады. Бұл құмдықтар ерекше ғылыми маңызы бар аумақ (SSSI) ретінде сақталған және Аңгелсидің оңтүстік-шығысындағы Аберменай мүйісінен басталып, аралдың батысына қарай созылатын Ерекше қорғау аймағының бір бөлігі. Олар Ньюборо Уорреннен солтүстік-батысқа қарай 5 шақырым қашықтықта жатыр. Ең көп кездесетін өсімдік түрлері – құмды бекітіп, құмдықтарды құрайтын маррам шөбі, сондай-ақ ерте құм шөбі, қызыл феску және сары гүл. Құмдықтар жергілікті Корон көлімен және Ффрау өзенімен суғаруға ие, сонымен қатар бұл орын серуендеуге танымал.