Кіріспе
Украиналық қауіпсіздік қызметкері Микола Иванович Мельниченко (Микола Іванович Мельниченко; 1966 жылдың 18 қазанында туған) – Украинаның бұрынғы президенті Леонид Кучманың күзетшісі. Ол сонымен қатар Украинаның Мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының офицері. 1998-2000 жылдар аралығында Мельниченко Кучма кеңсесінде болған көптеген әңгімелерді жазған деп күдіктелді, содан кейін жасырын жазылған жазбаларды алып шетелге қашып кетті. Бұл жазбалардың 2000 жылы жариялануы Украинада үлкен дау тудырды (Кассеталық дау деп белгілі), бұл елдің ішкі және сыртқы саясатына айтарлықтай әсер етті. Мельниченконың Кучмаға қарсы басты айыптаулары (жазбаларда расталғандай) – журналист Георгий Гонгадзенің ұрлануы мен кісі өлтіруіне тапсырыс бергендігі. АҚШ үкіметі Украинаның жетілдірілген "Колчуха" радиолокациялық жүйесінің Саддам Хусейннің Ирағына берілгені туралы ақпаратты қамтитын жазбалардың бірінен кейін оқиғаға араласты. Осы жазбаларға негізделген жүздеген басқа да айыптаулар бар.
Mykola Ivanovych Melnychenko (Микола Іванович Мельниченко; born 18 October 1966) was a bodyguard of Ukrainian former president Leonid Kuchma. He is also an officer of the State Security Administration of Ukraine. Between 1998 and 2000, Melnychenko allegedly recorded numerous conversations that took place in Kuchma's office before fleeing abroad with the secretly taped recordings. The publication of these recordings in 2000 caused a major scandal in Ukraine (known as the Cassette Scandal), which dramatically affected the country's domestic and foreign policy. Melnychenko's principal accusations against Kuchma (supposedly confirmed by the recordings) are the ordering of the kidnapping and murder of journalist Georgiy Gongadze. The United States government became involved after one of the records revealed the alleged transfer of an advanced Ukrainian radar system Kolchuha to Saddam Hussein's Iraq. Hundreds of other allegations are based on the recordings.
Өмірбаян
Микола Мельниченко Киев облысының (қазіргі Васильков қаласының шетінде) Западинка ауылында, Украинаның шығысындағы Горловкадан көшіп келген көмір шақтаушылар отбасында дүниеге келген. Киевтегі Әскери телекоммуникация және информатизация институтын бітіріп, КГБ-ның байланыс қорғау саласындағы сарапшы болды. 1992 жылы, Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, Мельниченко Украинаның Мемлекеттік қауіпсіздік басқармасында (бұрынғы Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің (КГБ) 9-басқармасы) қызметін бастады. Кейіннен ол президент Леонид Кучманың күзетшілер тобына қосылды, және дау кезінде Мельниченко майор шеніне ие болды. Оның негізгі міндеті – президент кеңсесін тыңшылықтан қорғау болды. Мельниченко ажырасып, бір қызы бар.
"Касеталық даулы жағдай"
2000 жылдың 28 қарашасында украиналық саясаткер Александр Мороз президент Кучманы Гонгадзенің өлтірілуіне қатысы бар деп айыптады, Мельниченконы ақпарат көзі ретінде көрсетіп, журналистерге таңдап алынған жазбаларды ойнатты, осылайша "Кассеталық дау" басталды. Бірнеше күн бұрын Мельниченко Украинадан Чехияның Острава қаласына қашып кетіп, онда мыңдаған дискілер сақталған бірнеше сөмкелерді қалдырған. Мельниченко отбасымен бірге елден шығуға ресми тыйым салынған болатын, жасырын түрде Украинадан кетіп қалды. Мельниченко президенттің әңгімелерін өзі жазып алып, кейін шетелде жариялағанын мәлімдеді. Мельниченконың айтуынша, ол Кучманың кабинетіндегі диванның астына диктофонды орналастырып, бөлмені тексерген сайын оны ауыстырып отырған. Майордың сөзіне қарағанда, оның мотивациясы – Кучма режимінің өте коррупциялық екендігіне көңілі толуы және президент жасаған қылмыстардың дәлелін құжаттау қажеттігі болды. Георгий Гонгадзенің жоғалып кеткенінен кейін ол жазбаларды жариялап, өмірін сақтауға шешім қабылдады. Содан кейін Мельниченко саяси жақтасы Александр Морозға көмек сұрап, одан қолдау алды. Кейін Мельниченко АҚШ-қа көшіп, саяси пана алды. Оның жазбалары АҚШ арнайы қызметтеріне жіберілді, олардың шынайылығы мен мазмұны тексерілді. Жазбалардың түпнұсқалығы ресми түрде расталмады. Дегенмен, АҚШ-тың криминалистикалық сарапшылары Ирак мәселесіне қатысты жазбалардың бөлігін талдап, оның шынайы екенін анықтады. Украина билігі Мельниченконы халықаралық іздеу ордерімен іздестіруді жариялады, оны "маңызды куә" және мемлекеттік құпияларды сатқан болуы мүмкін деп мәлімдеді. Алайда, Мельниченконы күштеп қайтаруға немесе оны өлтіруге жасалған әрекеттер туралы ешқандай ақпарат жарияланбады. Көптеген сарапшылар мен журналистер Мельниченконың әңгімесін күмәнді деп санайды. Олардың пікірінше, Мельниченко операцияны не үшін және қалай бастағаны белгісіз. Техникалық маман ретінде ол барлау, талдау немесе қылмыстық тергеу жұмыстарына ешқашан қатыспаған. Сондықтан, президенттің сотта дәлелденген қылмыстары туралы ақпаратқа ие болуы екіталай. Мельниченко сипаттаған жазу құралы техникалық және оперативтік тұрғыдан да күмәнді көрінеді. Шындығында, диктофонды күн сайын ауыстырып, 500 сағатқа жуық әңгіме жазу мүмкін емес. Мельниченконың бұрынғы командирлері тіпті кішкентай құрылғыны да бірнеше агент бөлмені тексерген кезде оңай таба алатынын айтады. Жазуға пайдаланылған түпнұсқа құрылғылар мен жазбалардың толық тізімі журналистерге немесе украин прокурорларына ұсынылмаған. Сонымен қатар, Мельниченко цифрлық жазбадан көшірілген жазбаның шынайылығын тексеруге болатынын білуі керек еді, сондықтан "дәлелдерді құжаттау" идеясы бекер. Дегенмен, жазбаларды талдаған сарапшылар мен саясаткерлер олардың кейбіреулерінің шынайы екендігіне келіседі, оған белгілі дауыстар, сөйлеу манері және құпия ақпараттар куә болады. Бірнеше саясаткер, соның ішінде Кучманың өзі, жазбалардағы өз дауыстарын танитындарын мәлімдеді. Алайда, президент пен оның жақтастары жазылған әңгімелердің шынайылығын жоққа шығарып, оларды "монтаж" деп атады. Екінші жағынан, 2002 жылы АҚШ-тың Bek Tek криминалистикалық фирмасының Брюс Коэниг, ФБР-дің криминалистикалық зертханасының бұрынғы қызметкері, жазбаларды тексеріп, олардың өңделгенінің белгілері жоқ деген қорытындыға келді.
It is not clear why or how exactly Melnychenko started the operation. Being a career tech agent, he has never been involved in any kind of intelligence, analysis or criminal investigation. Thus, he was unlikely to have information on the President's committing judicially proven crimes. The means of recording described by Melnychenko seems odd, both in technical and operative terms. Indeed, it is impossible to record about 500 hours of conversations by simply changing amateur dictaphone once a day. Melnychenko's former commanding officers argue that even a very small device would be easily discovered during routine searches of the room conducted by several agents. The original device(s) used for recording, as well as the full file of recordings, have never been presented to journalists or Ukrainian prosecutors. Besides, Melnychenko should have known that a recording copied from digital recorder will not be found authentic, making the whole idea of "documenting evidences" a nonsense. Nevertheless, experts and politicians analyzing the recordings agree that at least some of them are real, judging by known voices, speaking manners and confidential details mentioned. A few politicians, including Kuchma himself, have officially claimed they recognize their own voices on the tapes. However, the President and his supporters have always denied the authenticity of the body of conversations recorded, calling them a "montage". On the other hand, in 2002 Bruce Koenig, of the US forensic firm Bek Tek, a former worker in the FBI's forensic laboratory, examined the recordings and concluded that there were no signs of them having been doctored.
Апаттықтан кейінгі оқиғалар
Баспана алғаннан кейін Мельниченко Украинаның саясаты мен сыртқы қатынастарына белсенді түрде араласа бастады, бұқаралық ақпарат құралдарына пікір білдіріп, өзінің жазбаларына негізделген кітаптар жазды. 2004 жылы Мельниченкоға қашып құтылуына және Батыс елдерінде орналасуына көмектескен деп есептелетін украин бизнесмені және бұрынғы КГБ офицері Владимир Цвиль оны істің кейбір маңызды бөлшектерін жарияламағаны үшін ашық айыптады. 2005 жылдың 1 наурызында Мельниченкоға қарсы "мемлекеттік құпияларды ашу, лауазымдық өкілеттіктерін жеміссіз пайдалану және жалған құжаттар қолдану" баптары бойынша қылмыстық іс жабылды. 2009 жылдың 6 желтоқсанында Мельниченко Владимир Литвиннің 2000 жылы журналист Георгий Гонгадзені өлтіруге бұйрық бергенін мәлімдеді. Литвиннің өкілі бұл айыптауды 2010 жылғы Украина президенттік сайлау кампаниясының бір бөлігі деп жоққа шығарды. 2011 жылдың 29 шілдесінде 2005 жылдың 1 наурызында жабылған Мельниченкоға қатысты қылмыстық іс қайта ашылды. Украина баспасөзінің хабарлауынша, сол кезде Мельниченко АҚШ-та тұрып, "мені физикалық жою жоспары бар" деген себеппен сол жерде тұрғанын айтқан. 2010 жылдың наурыз айының соңында Мельниченкоға қатысты тергеу оның қайда екені анықталмағандықтан тоқтатылды (Мельниченко өзі АҚШ-та тұрғанын мәлімдеді). 2012 жылдың қазан айында Мельниченко Украинаның құқық қорғау органдарымен қысқа мерзімге ұсталды, бірақ кейін босатылды.