Леонид Кучма і касетний скандал: Гонгадзе, опозиція та політична криза
Cassette Scandal
Украиндық саяси дағдарыс: Кучманың қатысуымен журналист Г.Гонгадзе құрылысы. "Кассеттік скандал" Украина тарихындағы маңызды оқиға, саяси өзгерістерге әкелді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украин саяси жанжалы (2000)
Ukrainian political scandal (2000)
Касеттік жанжал (Тапегейт немесе Кучмагейт деп те аталады) – 2000 жылғы қарашада Украина президенті Леонид Кучманың бірнеше ай бұрын журналист Георгий Гонгадзенің қанағаттандырылмаған денесі табылғаннан кейін, оны ұрлауға бұйрық бергенінің жазбасы жарияланған саяси жанжал. Бұл жанжал Украинаның тәуелсіздік алғаннан бергі тарихындағы маңызды саяси оқиғалардың бірі болды және елдің ішкі және сыртқы саясатына айтарлықтай әсер етті. «Кучмасыз Украина» наразылықтарын тудырған бұл жанжал Украинаның Ресейден Батысқа қарай саяси және мәдени бағдарының баяу және біртіндеп өзгеруіне бастады, бірақ бұл 2013-2014 жылдардағы Евромайданнан кейін ғана айқын байқалды. Жанжал Кучманың саяси мансабына да нұқсан келтірді. Жанжал 2000 жылғы 28 қарашада Киевте украиналық саясаткер Александр Мороз президент Кучманы журналист Георгий Гонгадзені ұрлау және көптеген басқа да қылмыстарға қатысқан деп айыптағанда басталды. Мороз Кучманың бұрынғы күзетшісі Микола Мельниченконы ақпарат көзі ретінде атады. Ол сондай-ақ журналистерге президенттің құпия әңгімелерінің таңдамалы жазбаларын ойнатып көрсетті, бұл Кучманың Гонгадзені ұрлауға бұйрық бергенін растады. Бұл және басқа жүздеген әңгімелерді Мельниченко кейіннен бүкіл әлемге жариялады. Журналистер бұл іске Мороз қолданған компакт-кассетаның атымен ат қойды. Мельниченконың өзі президент кеңсесінде жазбалар жасау үшін кассеталардың орнына цифрлық құралдарды қолданған деген болжам бар.
The Cassette Scandal (Касетний скандал, Russian: Кассетный скандал, also known as Tapegate or Kuchmagate) was a Ukrainian political scandal in November 2000 in which Ukrainian president Leonid Kuchma was caught on tape ordering the months earlier kidnapping of journalist Georgiy Gongadze, whose decapitated corpse had recently been found. The scandal was one of the main political events in Ukraine's post independence history, dramatically affecting the country's domestic and foreign policy. The scandal, triggering the Ukraine Without Kuchma protests, also began a slow and gradual shift of Ukraine's political and cultural orientation from Russia towards the West, although this only became more pronounced after Euromaidan in 2013–2014. The scandal also damaged Kuchma's political career. The scandal started on 28November 2000, in Kyiv, when Ukrainian politician Oleksandr Moroz publicly accused President Kuchma of involvement in the abduction of journalist Georgiy Gongadze and numerous other crimes. Moroz named Kuchma's former bodyguard, Mykola Melnychenko, as the source. He also played selected recordings of the President's secret conversations for journalists, supposedly confirming Kuchma's order to kidnap Gongadze. That and hundreds of other conversations were later published worldwide by Melnychenko. Journalists nicknamed the case after the compact audio cassette used by Moroz. Melnychenko himself was supposedly using digital equipment, not cassettes, for recording in the president's office.
Салдарлар
Аталған оқиғалар дағдарыс тудырды, Киевте 2000 жылдың 15 желтоқсанынан 2001 жылдың 9 наурызына дейін жаппай наразылықтар өтті. Оппозиция UBK ("Кучмасыз Украина") деп аталатын бейбіт қарсылық науқанын бастады, Кучманың отставкасын талап етті. Елдің экономикалық өсуіне қарамастан, президент Кучманың халық арасындағы қолдауы 9%-дан төмен түсті. 2002 жылы АҚШ және басқа елдердің үкіметтері бір жазбада украин қорғаныс жүйесі "Колчуганың" Саддам Хусейннің Ирағына берілгені туралы мәліметтер жарияланғаннан кейін оқиғаға тереңірек араласты. Нәтижесінде Леонид Кучма біраз уақытқа Батыс елдері тарапынан бойкотқа ұшырады. Атап айтқанда, ол 2002 жылдың 21-22 қарашасында Прагада өткен Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымының саммитіне барған кезде дипломатиялық жағдайға тап болды. Онжылдықтар бойы сақталған дәстүрді бұзып, қатысушы елдердің тізімі ағылшын тілінде емес, француз тілінде жарияланды. Осының салдарынан Түркия Ұлыбритания мен АҚШ орнына Украинадан кейін аталды, осылайша Кучма Тони Блэр мен Джордж Бушпен қатар тұрудан қалды. Сонымен қатар, көпке тараған әңгімелерде Кучма бейшара және қатыгез адам ретінде бейнеленді, ол дөрекі сөздер қолданып, орыс және украин тілдерінің қоспасы – Суржык тілінде сөйлейді. Оның жақтастары, дөрекі тілдің көп болуы – жазбалардың сырттан алынған дыбыстармен әдейі монтаждалғанын көрсетеді. Алайда, Украинадағы АҚШ елшісі Карлос Паскуал, ФБР-дің электрондық зерттеу орталығының түпнұсқа жазба құрылғысы мен жазбаны талдауының нәтижесінде, таспалардың шынайы, бұрмаланбаған, өзгертілмеген және манипуляцияланбағанын мәлімдеді. Осы талдаулар жазбада бұзылғанын көрсететін ешқандай ерекше дыбыс болмағанын, жазба үздіксіз жүргізілгенін және цифрлық файлдарға ешқандай өзгеріс енгізілмегенін анықтады. Бұл жағдайлардың бәріне ықпал еткен президент, көп ұзамай Еуропалық интеграциядан көңілі толып, Украинаның АҚШ және Еуропалық Одақпен қарым-қатынасын әлсірете бастады, олардың екеуі де оның режимін сынады. Оның орнына ол Ресеймен интеграцияны күшейтті, себебі оның жаңа басшысы Владимир Путин Кучманы үнемі қолдап, айыптауларды мойындаудан бас тартты. 2003 жылдың қыркүйегінде украин әскерлері АҚШ бастаған Ирак соғысына қатысты, бұл Кучманың Батыспен қарым-қатынасын жақсартуға жасаған әрекеті ретінде кеңінен қабылдалды. Осыдан кейін жоғары деңгейдегі қарым-қатынас ішінара қалпына келтірілді. Леонид Кучма осы оқиғаға және әсіресе Мельниченконың әрекеттеріне қатысты, олардың шетелдік араласудың нәтижесі екенін үнемі айтып келді, бірақ ешқандай нақты елді айыптап көрген жоқ. Алайда, оның бұл мәселе бойынша айтқан кейбір сөздері АҚШ немесе Ресейдің рөліне қатысты сақтықпен жасалған ұсыныстар ретінде түсіндірілуі мүмкін. Кучманың айтуынша, оның дауысы таспалардағы дауыстардың бірі болған, бірақ олар оның сөздерін бұрмалау үшін таңдамалы түрде өңделгенін мәлімдеді.
The described events provoked a crisis, with mass protests in Kyiv from 15 December 2000 to 9 March 2001. Opposition started a campaign of non violent resistance called UBK ("Ukraine without Kuchma"), demanding Kuchma's resignation. Despite economic growth in the country, President Kuchma's public approval ratings fell below 9%. In 2002, the governments of United States and other countries became more deeply involved after one of the recordings revealed the alleged transfer of a sophisticated Ukrainian defence system Kolchuga to Saddam Hussein's Iraq. As a result, Leonid Kuchma was boycotted by Western governments for a time. In particular, he experienced an offensive diplomatic démarche when visiting the North Atlantic Treaty Organization summit that took place on 21–22 November 2002 in Prague. Breaking the decades lasting tradition, the list of participating countries was announced in French, not English. As a result Turkey was named after Ukraine, instead of the United Kingdom and United States, thereby avoiding the appearance of Kuchma next to Tony Blair and George W. Bush. Moreover, widely publicized conversations depicted Kuchma as a rude and spiteful person, using profanity and speaking Surzhyk, a mixture of Russian and Ukrainian languages. Advocates argue that excessive foul language is the proof of a deliberate montage of the recordings using extrinsic audio samples. However, the United States ambassador to Ukraine, Carlos Pascual, said that the tapes are genuine, undistorted, unaltered, and not manipulated, based on the FBI Electronic Research Facility's analysis of the original recording device and the original recording. These analyses found that there were no unusual sounds which would indicate a tampering of the recording, that the recording was continuous with no breaks, and there was no manipulation of the digital files. Influenced by all of the above, the president soon became disillusioned with European integration and started to loosen Ukraine's relations with the United States and European Union, both of which were critical of his regime. Instead, he boosted integration with Russia, considering the fact that its new leader, Vladimir Putin, continuously supported Kuchma and refused to recognize the allegations. In September 2003, Ukrainian troops joined U. S. led invasion forces in the Iraq War, which was widely perceived as an effort by Kuchma to improve relations with the West. After that, high level relations were partially restored. Commenting on the scandal and Melnychenko's actions in particular, Leonid Kuchma persistently claimed they were a result of foreign interference, but has never accused any specific country. However, some of his statements on the issue may be interpreted as cautious hints on the role of either United States or Russia. According to Kuchma, his voice was indeed one of those on the tapes, but he claimed that they had been selectively edited to distort his meaning.
Мұра
Бұл жанжалдың көптеген тұлғалары Украина саясатындағы ықпалын сақтап қалды. Бұл іс сол кездегі Украина премьер-министрі Виктор Ющенконың саяси карьерасымен тікелей байланысты болды. Александр Мороз Ющенкомен одақ құрды, нәтижесінде Украина Конституциясы парламенттің пайдасына реформаланды. 2001 жылғы наразылықтарға қатысқан жүздеген саясаткер мен белсенділер 2004 жылғы «Қызыл революцияны» жетекшілік етті. Ющенко президент сайлауынан кейін революцияға жетекшілік етті және 2005 жылдың 23 қаңтарында президент болды. Микола Мельниченко (АҚШ-та саяси пана алған) өзінің жазбаларының жаңа бөліктерін жариялады. 2004 жылы Мельниченкоға қашуға көмектескен украин бизнесмені Володимир Цвиль оны істің кейбір маңызды бөлшектерін жасырғандығы және аудиоархивті Кучманың жақтастарына сатуға тырысқандығы үшін ашық айыптады. Мельниченко 2005 жылы Украинаға барып, жаңа айыптаулар туралы мәліметтерді жариялады, бірақ оның болған тыңшылық операциясы туралы ешқандай мәлімет ашпады. Мельниченконың жазбалары мен Георгий Гонгадзенің өліміне қатысты қылмыстық тергеу, көптеген журналистік тергеулер арқылы ашылған көптеген ақпаратқа қарамастан, нәтижесіз қалды. Мельниченконың жазбалары Кучмаға лауазымын пайдаланғаны және Ішкі істер министрлігінің қызметкерлеріне заңсыз бұйрықтар бергені үшін айып тағылған кезде дәлел ретінде қабылданды; Гонгадзенің өліміне қатысты қылмыстық іс 21 наурыз 2011 жылы Кучмаға қарсы қозғалды. Украинаның аудандық соты 2011 жылдың 14 желтоқсанында Гонгадзенің өліміне қатысты Кучмаға қарсы айыптауды тоқтатуға прокурорларға бұйрық берді, себебі оны Гонгадзенің өліміне байланыстыратын дәлелдер жеткіліксіз болды. Сот Мельниченконың жазбаларын дәлел ретінде қабылдамады.
Many figures of the scandal remained influential in Ukrainian politics. The case was directly connected with the political career of Viktor Yushchenko, Ukraine's prime minister at the time. Oleksander Moroz concluded an alliance with Yushchenko, resulting in the reformation of Ukraine's constitution (in favor of the parliament). Hundreds of politicians and activists taking part in the 2001 protests led the 2004 Orange Revolution. Yushchenko led the revolution after the presidential election, and became president on 23 January 2005. Mykola Melnychenko (who received U. S. political asylum) released new portions of his recordings. In 2004, Volodymyr Tsvil, a Ukrainian businessman who assisted Melnychenko in his escape, publicly accused him of not revealing certain details of the case and trying to sell the audio archive to Kuchma's aides. Melnychenko visited Ukraine in 2005 to release new allegation details, but has not disclosed any details of his possible eavesdropping operation. The criminal investigation regarding the circumstances of Melnychenko's records and Georgiy Gongadze's death remains inconclusive despite a mass of information revealed by numerous journalistic investigations. Melnychenko's recordings were declared evidence when Kuchma was charged with abuse of office and giving illegal orders to Interior Ministry officials; a criminal case into the murder of Gongadze was opened against Kuchma on 21 March 2011. A Ukrainian district court ordered prosecutors to drop criminal charges against Kuchma on 14 December 2011 on grounds that evidence linking him to the murder of Gongadze was insufficient. The court rejected Melnychenko's recordings as evidence.