Кіріспе

Alternatív Közgazdasági Gimnázium ("Экономиканың баламалы орта мектебі"), студенттер арасында AKG деп белгілі, Венгрияның Будапешт қаласындағы алты жылдық орта мектеп. Мектептің негізгі білім беру принципі – бала өмірге дайындалмай, оны өмір сүріп жатыр. Мектеп институционалдық реттеудің дәстүрлі құралдарынан, оның ішінде үй ережелерінен, жазалау және марапаттау жүйелерінен бас тартты. Олардың орнына ақпараттың еркін ағыны және таңдау еркіндігі қойылды, бұл оқушылардың жеке есімдіктеріне баса назар аударуға және олардың жеке қажеттіліктері мен алаңдаушылықтарын ескеруге мүмкіндік береді. Бұл еркіндіктің мәні оқушылардың мектептегі өмірінің әртүрлі кезеңдеріне қарай өзгереді.

Мекенжайы

AKG Raktár utca 1, 1035 мекенжайында орналасқан.

Тарих

АКГ – Венгриядағы алғашқы мемлекеттік емес мектеп болып табылады (1988 жылы құрылған). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұжымдастыру саясатынан бастап Венгрияда жеке білім беру жүйесі болған емес. Ол тәуелсіз мұғалімдер семинары ретінде құрылды. Оның негізін қалаушылар мен ұйымдастырушылары – барлығы да тәжірибелі педагогтар еді, олар екі жыл бойы оқу бағдарламасын жасап, жетілдірді.

Білім беру жүйесі

Венгрияда оқушылар әдетте 6-шы немесе 8-ші сыныпта лицейге түседі. Венгрияның мемлекеттік білім беру жүйесіндегі оқушылар лицейде 6 және 4 жыл оқиды, олардың бастаған уақытына қарай, барлығы 12-ші сыныпты бітіреді. AKG студенттерге 7 жылдық және 5 жылдық бағдарламаларды ұсынады, тілдік дайындық курсы бітіруді бір жылға ықшамдайды.

7-10 жылдар

Бұл кезеңнің мақсаты – студенттерге әртүрлі пәндер бойынша негізгі білім беру, олар кейін кез келген салаға бағытталғанда сауаттылық пен таныстықты қамтамасыз ету. Сабақтар эпохалық жүйемен эпохаларға ұйымдастырылған. Қысқаша айтқанда, эпохалық жүйе студенттерге белгілі бір пәндерге ұзақ уақыт бойы назар аударуға мүмкіндік береді. Студенттер күн сайын екі эпохалық сабаққа қатысады, әрқайсысы 80 минутқа созылады. Әр сабақ "слоты" нақты бір пәнге арналған. Эпохалар циклдік, апта сайын кішкентай сынақтар, ал үш аптадан кейін эпоха соңында сынақтар өткізіледі. Дәстүр бойынша, бұл жүйеде күтпеген сынақтар болмайды. Эпохалық слоттар бірлік сынағының соңында ауысады. Мысалы, студент математика және тарих эпохасын оқуы мүмкін. Олар әр дүйсенбіде осы пәндерден сынақ жазады. Үш аптадан кейін бірлік сынағын тапсырып, әдебиет және ғылым эпохаларына көшеді. Оларды аяқтаған соң, оқу жылы біткенге дейін математика мен тарихқа қайта оралады. Жылда 5 эпохалық цикл болады. А.К.Г. үшін эпохалық жүйемен қатар жүретін "патроналдық жүйе" маңызды. А.К.Г.-дағы қауымның ең ірі бірлігі – оқу жылы, ол бірге бастаған адамдардан тұрады. "Жылдар" "тобырларға" бөлінеді, олар эпохаларды бірге оқиды. Бір тобыр шамамен 30 адамнан тұрады, ал бір жылда 2 немесе 3 тобыр болады. А.К.Г. студенттері өздерінің қауымдастығының атын өзі таңдайды, сондықтан олар стерильді, әріп-сандық жүйелерге жатпайды. Жылдың аты оның тобырларының аттарынан құралады. Мысалы, "Кинг Конг" жылы "Кинг" және "Конг" деп аталатын тобырлары болады, ал "Veni Vidi Vici" жылы "Veni, Vidi және Vici" деп аталатын тобырлары болады. Тобырықтар патроналдық топтарға бөлінеді. Патрондар – (көбінесе) студенттерге эпохаларды оқытатын адамдар. Патроналдық топтар (ПТ) – А.К.Г.-дағы қауымның ең кішкентай бірлігі, олар алғашқы жылдары студенттер үшін дайын қауымдар ретінде құрылған, бірақ көбінесе өздігінен құрылған достар тобына жол береді және уақыт өте келе маңыздылығын жоғалтады. Студенттер осы кезеңде жылына кем дегенде бір қосымша іс-шараны таңдауға міндетті. Мектеп сабақтармен бірден басталмайды, оның орнына күн сайын ашылу шарасы өткізіледі. Шара сол жылдың патрондары шешеді. Бұл сабақтар мен үй өмірі арасындағы буферлік аймақ болып табылады, сондықтан студенттер бірден қарбалас ортаға түспейді. Бұл маңызды әлемдік жаңалықтарды талқылау, мектептегі алдағы шаралар, ойын ойнау немесе оқушыларды қызықтыратын, бірақ оқу бағдарламасына қатысы жоқ кез келген нәрсе болуы мүмкін.

11 жыл/тіл

Осы жылы студенттер үшінші тілді оқып үйренеді. Алдыңғы жылдары барлық студенттер ағылшын тілінде кем дегенде орташа деңгейдегі білікке ие болады. Осы жылы олар ағылшын тілін тоқтатып, жаңа тіл үйренуге көшеді. Әдетте неміс, испан немесе француз тілдері таңдалады. Студенттерге қосымша тілдерді өздері ұйымдастыруға мүмкіндік беріледі, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Осы жылғы мақсат – студенттердің өрілген тілінде кем дегенде B2 деңгейіне қол жеткізуі. Олар апта сайын ана тілінде сөйлейтін оқытушымен 18 сағат оқып үйренеді. Білім беру тілдің елінің мәдениетімен тығыз байланысты, сондықтан бұл мәдени білім берудің де бір бөлігі болып табылады. Студенттер аптасына екі сағат медиа сабақтарына және дене шынықтыруға қатысады. Қосымша іс-шаралар бар, бірақ олар міндетті емес. Мектеп күндері осы жылы салыстырмалы түрде қысқа болады, бұл студенттерге бір жылдық жобаларымен айналысуға және өзіне қызықты салаларды зерттеуге мүмкіндік береді, себебі келесі жылы олар мамандық таңдауы керек.

11-12 жылдар

Соңғы кезеңде АКГ дәстүрлі 45 минуттық сабақтарға қайта отады, себебі студенттер "жетілу емтиханына" дайындалып жатқандықтан, эпохаларды терең зерттеуге уақыт жетпейді. Осы емтихан ұпайлары отандық және шетелдегі жоғары білімге түсу үшін қолданылады. Студенттер өзі таңдаған мамандық пәнін анықтайды және оны қандай деңгейде оқығысы келетініне қарай сыныптарға бөлінеді (барлық пәндер негізгі, орта және жоғары деңгейде болуы мүмкін). Студенттер негізгі деңгейдегі оқуды қабылдамайды, себебі ол көбінесе мәнсіз, орта деңгей – ең көп таңдалатын нұсқа, ал жоғары деңгейді шетелдегі білім беру ұйымдарына түсуді жоспарлаған амбициялы студенттер таңдайды. Қиындық деңгейі студенттер оқуға тиіс материал көлемімен тікелей байланысты. Бұл тұтас Венгрия бойынша осылай. Студенттер енді кездейсоқ топтарға емес, мамандықтар бойынша бөлінетіндіктен, топтар (стектер) жойылады.

Жобалар

АКГ-да студенттер жылдар бойы түрлі пәндерді оқып үйренеді. Оқудың алғашқы жылдарында студенттер жеке немесе топтап, 1–3 аптаға созылатын шағын жобалармен айналысады. Мұндай жобалар өлеңдер жинағын құраудан бастап, ғалымның зертханасының моделін жасауға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Бұдан өзге, студенттер екі жылдық жобаны да орындауы тиіс. Біріншісі – "Отбасы тарихы", ол 10-сыныптың толық аясында жүзеге асырылады. Студенттер бастапқы зерттеулер жүргізіп, хаттар мен фотосуреттер сияқты материалдарды жинап, 20 ғасырдағы отбасы тарихының толыққанды құжаттамасын жасауы керек. Екінші жылдық жоба, тілдерді оқыту жылында, студенттердің өзі таңдайды (бірақ тәлімгерлер бекітеді). Бұл көбінесе қандай да бір синтетикалық қызмет, соңғы нәтижесі бар, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Студенттер өз жобаларына көмектесетін сарапшыны ментор ретінде таңдауы керек. Мысалы, егер студент жоба ретінде музыка жазса, оның менторы – музыка мұғалімі болуы мүмкін. Отбасы мүшелері мен достарына ментор болуға рұқсат етілмейді, себебі олар студенттің орнына жобаны орындап қоюы мүмкін. Студенттер бұл жұмысы үшін баға алады және 11-сыныпқа өту үшін белгілі бір талаптарды орындауы керек. Жобаның таныстырылымы мен жұмыстың өзі бағалауда маңызды болғанымен, ең бағалысы – студенттің жұмысының құжаттамасы, өйткені жобаның мақсаты – студенттерді бірнеше апта емес, ұзақ мерзімді жобалармен жұмыс істеуге үйрету.

Сабақтан тыс іс-шаралар

АКГ студенттеріне түрлі сабақтан тыс іс-шаралар ұсынады. Олар бағаланатын немесе бағаланбауы мүмкін. Егер студент біреуін таңдаса, оны жыл бойына орындауы тиіс. Сабақтан тыс іс-шараны кемінде 8 адам өтініш білдірген жағдайда ғана бастауға болады. Егер кем дегенде 8 адам бір іс-шараны жасағысы келсе, мектеп оны ұйымдастыруға және жетекші табуға көмектеседі. АКГ студенттері келесі сабақтан тыс іс-шараларға және тағы да басқаларға қатыса алады: мектеп бойынша хабар тарайтын радио бағдарламасын жүргізу, әлемдік мәдениеттер тақырыбындағы драма үйірмелеріне қатысу, бейне және фото үйірмелер, мектеп газетіне мақала жазу. Студенттер сондай-ақ қазіргі оқып жатқан немесе болашақта оқығысы келетін пәндерге арналған үйірмелерге қосыла алады, мысалы, маркетинг, биология, физика, математика және т.б. Студенттер зертханалық клубта зертханалық жабдықтармен жұмыс істеу, ал алғашқы медициналық көмек клубында негізгі медициналық білім алу тәжірибесіне ие бола алады. АКГ-де робототехника клубы бар, ол Венгрияда көптеген жарыстардағы үлкен жетістіктерімен танымал. Ол Lego Mindstorms жиынтықтарын қолдана отырып, роботтарды жобалау, құрастыру және бағдарламалаумен, сондай-ақ 3D дизайн және басып шығарумен айналысады. Қазіргі уақытта клубты Гергели Надори мен Джудит Пастор басқарады. Клубқа кем дегенде бір жыл қатысқан студенттер FIRST LEGO Лигасына қатыса алады. Студенттер сонымен қатар Arduino, ESP, Micro:Bit және Lego EV3 сияқты озық робот платформаларымен жұмыс істей алады.

Тақырыптық апта

АКГ-да тақырыптық апта – оқушылардың сабақтары болмайтын, әр жыл сайын белгілі бір тақырыпқа сәйкес жобалар жасайтын мектептің толық бір аптасы. Барлық сыныптар тақырыптық апталарын бір уақытта өткізеді. АКГ жыл сайын 5 тақырыптық апта өткізеді. Біреуі – оқу жылының басында, біреуі – қысқы үзіліске бір апта қалғанда, екеуі – көктемде, және біреуі – маусым айында. Олардың үшеуі мектеп ішінде, екеуі мектептен тыс жерлерде ұйымдастырылады. Ғылымға қатысты табиғатқа саяхаттар сияқты қайталама тақырыптар бар, ал кейбіреулері бір рет ғана өткізіледі, мысалы, ауылдық елді мекенге сапар.

Кішігірім дәуірлер

Кішігірім дәуірлер – бір апталық тақырыпқа бөліне қоймайтын, бірақ маңызды, қысқа тақырыптар. Мысалы, алғашқы медициналық жәрдем немесе тиімді оқу әдістері сияқты. Кішігірім дәуірлер бір аптаға дейін балама ретінде қолданылады және әдетте әр 5 апта сайын кездеседі.

Әлеуметтік кеңістіктердің құрылымы

Физикалық тұрғыдан алғанда, АКГ көптеген "кіші мектептердің" жиынтығы ретінде қарастырылуы мүмкін. LS – әрбір топ үшін сынып бөлмесі, ас үй, орталық әлеуметтік аймақ, дәретханалар және мұғалімдердің демалыс бөлмесі бар жеке әлеуметтік кеңістік. Оқушыларға кеңістікті өзгертулер мен әшекейлермен өздеріне қалай қаласа солай етіп безендіруге рұқсат етіледі, бірақ кеңістіктің физикалық толықтығы мен тазалығы сақталуы тиіс. Оқушылар арнайы жабдықтарды қажет ететін үйірмелер мен сабақтарға (музыка, дене шынықтыру, ғылым және т.б.) LS-тен шығады, бірақ күндерінің көп бөлігін осында өткізеді. Әрбір жыл бітірген соң, олардың LS жаңа оқу жылына дайындалып, қыркүйекте келесі топ үшін жаңартылады.

Ұйқыға шық

AKG оқушылары жиі мектепте түнеп қалады, өзінің қамқоршы тобымен немесе клубымен бірге. Түнде мектеп көбінесе толық бос болады, оқушылар ақылға қонымды шектеулерде қалағандарын істей алады. Ең танымал ойындардың қатарында лабиринт тәрізді дәліздерде жасырынбау, фильм көру немесе доджбол ойнау бар. Оқушылармен бірге ғимаратта бақылау үшін кем дегенде бір мұғалім болуы керек. Оқушылар өздерінің ұйықтайтын қаптарын алып келеді және вестибюльдегі дивандарда немесе спорт залының төсеніштерінде ұйықтайды. Робототехника командасы жарыстар алдында қосымша жұмыс істеу үшін жиі түнеп қалады, сондықтан оқушылар арасында кең таралған әзіл – робототехника командасы ғимаратта тұрады да, ешқашан шықпайды.

Қамқоршыны таңдау

Бірінші курс студенттері арнайы таныстыру лагеріне қатысады, оның мақсаты – басқа студенттермен және қамқоршылармен танысу. Лагерь аяқталған соң студенттер қамқоршыларды, олардың шәкірттері болғысы келетін деңгейіне қарай бағалайды. Соңғы түні қамқоршылар адамдарды қамқоршылық топтарға бөлу үшін түні бойы жұмыс істейді. Соңғы күні таңертең студенттер келесі бірнеше жылға арналған қамқоршылық тобын біледі, бұл рәсімді әдетте қамқоршылар ұйымдастырады. Топтар құрылғаннан кейін олар бір-бірін жақсырақ тану үшін бірге таңғы ас ішеді.

Ғылым түні

Ғылым түні – қазан айында өтетін 4-5 сағаттық, баршаға ашық бағдарлама. Қонақтар ғылымның түрлі салаларымен, тәжірибелермен және көрнекті ғалымдардың өмірімен таныса алады. Іс-шараларды тиісті клубтар немесе сыртқы, тексерілген ұйымдар өткізеді. Электроникадан химияға дейін, ғылымның кез келген саласын "Ғылым түні" іс-шарасында кездестіруге болады. Қонақтардың ыңғайлылығы үшін үлкен гардероб бөлмесі және студенттер жүргізетін шағын дүкен қызмет көрсетеді. Бұл іс-шараның басты мақсаты – AKG-нің таныстырылуы және жарнамалық жұмыстары.

А.К.Г.-дағы Рождество

Жыл сайын Рождествоға дейін тақырыптық апта болады, бірақ жылдар оқушылардың тілегіне қарай сыйлық алмасу іс-шараларын ұйымдастырады. "Сырлы Санта" жас студенттердің арасында кең таралған, ал АКГ-ның үлкен мүшелері жоспарланбаған мерекелерді жақсы көреді және көбінесе сыйлық берумен айналыспайды.

Коронавирус дағдарысына қарсы іс-қимыл

АҚГ көп жылдар бойы цифрлық білім беруге көшкендіктен, 2020 жылдың наурызында қашықтықтан оқытуға көшу көптеген мектептерге қарағанда оңай болды, бірақ ол да қиындықтарсыз емес. Қыркүйек айында мектепте мүмкіндігінше көп уақыт өткізуді қамтамасыз ету және жергілікті жұқұшуды бақылау үшін арнайы хаттамалар әзірленді. Негізгі идея – әрбір жылдық сынып жеке және тәуелсіз қауымдастық болып табылады, ал жылдық сыныптар арасындағы байланыс мүмкіндігінше азайтылып, толығымен жойылуы керек. Хаттамалар төмендегідей:

Сыртқы ұйымдармен вертикальді интеграцияланған қосымша білім беру іс-шаралары күшін жойды. Егер оқушының тесті нәтижесі оң болса, оның сыныбы тест жасалған күннен бастап екі аптаға карантинге кетеді. Оқушылар оқшауланған кезеңде цифрлық білім алады. Мектеп асханасы жабық. Ас үйден дайындалған тамақтар әр сыныпқа жәшіктермен жеткізіледі, ал кішкентай дүкен әр сынып үшін белгілі уақыт кестесіне ие. Оқушылар сабақ басталғаннан кейін ғимараттан еркін шыға алмайды және кіре алмайды. Олар тіс дәрігеріне сияқты маңызды себептермен немесе сабақ аяқталғаннан кейін дүкенге бару үшін ғимараттан кетуі мүмкін. Оқушылар сабақ кезінде маска тағуға міндетті, бірақ демалыс орындарында маска тағу міндетті емес. Тамақ ішу және су ішу кезінде масканы шешуге болады. Бұл ережелер 2020 жылдың қазан айына дейін күшінде болды. 2020 жылдың қараша айында АҚГ үкіметтің бұйрығымен толық карантинге жабылды, және осы шектеулер 2021 жылдың мамыр айында оқу жылының соңына дейін сақталды. Алайда, қыркүйек айына қарай студенттердің 95% -дан астамы және қызметкерлердің 98% -ы толық вакцинацияланды, бұл хаттамалардың жеңілдетілуіне әкелді. 2021 жылдың қыркүйегінен бастап Венгрия үкіметі білім беру саласында COVID-19 бойынша ресми шектеулерді енгізбеді, сондықтан АҚГ барлық шараларды өздігінен қабылдады. Оқушылар әрдайым маска тағуға және апта сайын тестілеуге міндетті. Тестілеудің құны студенттердің өзінен төленеді. Бір апта ішінде үштен астам оқушының тесті нәтижесі оң болған жағдайда, сынып он күндік карантинге кетеді. Асханада тамақтандыру қайта жаңартылды және ғимараттан шығу ережелері пандемияға дейінгі жағдайға оралды. Мектеп саясатының жай-күйі ағымдағы жағдайға байланысты үнемі өзгеруде.