Кіріспе

1992 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау 1992 жылдың 9 сәуірінде, бейсенбі күні, 651 депутатты сайлау үшін өтті. Сайлау нәтижесінде Консервативтік партия 1979 жылдан бері төртінші рет жеңіске жетті, 21 депутаттық үстемдікпен. Консерваторлар 2015 жылға дейін жалпы сайлауда үстемдікке ие бола алмады. Бұл сондай-ақ, 2017 жылға дейін жергілікті сайлаулармен бірге өткізілмеген жалғыз жалпы сайлау болды. Сайлау қорытындысы көптеген адамды таң қалдырды, өйткені сайлау күніне дейін жасалған сауалнамалар Лейбористік партияның Нил Киннок басшылығымен тар, бірақ тұрақты артықшылығын көрсетті. Джон Мейджор 1990 жылдың қараша айында Маргарет Тэтчердің отставкасынан кейін Консервативтік партияның басшылығына сайланды. 1992 жылғы сайлауға дейінгі мерзімінде ол Ұлыбританияның Перс шығанағындағы соғысқа қатысуын бақылады, халыққа ұнамайтын «Қоғамдық салықты» Кеңес салығымен алмастыру туралы заң қабылдады және Маастрихт шартына қол қойды. Мейджор тағайындалған кезде Ұлыбритания он жылдың ішінде екінші рет экономикалық дағдарысқа ұшырап жатты. Сайлау алдындағы сауалнамалар парламенттегі келіспеушілікке немесе Лейбористердің тар үстемдігіне әкелетінін болжады. Консервативтік партияның көпшілік дауысқа ие болуы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бергі Ұлыбританиядағы ең маңызды және есте қаларлық сайлаудың бірі болды. Консервативтік партия Ұлыбритания тарихындағы жалпы сайлаудағы ең көп дауыс жинады, бұл 1951 жылы Лейбористік партия орнатып қойған бұрынғы рекордты бұзды. Бұрынғы Консервативтік партияның жетекшісі және премьер-министр Маргарет Тэтчер, бұрынғы Лейбористік партияның жетекшісі Майкл Фут, бұрынғы СДП жетекшісі Дэвид Оуэн, үш бұрынғы Қаржы министрі – Денис Хили, Джеффри Хоу және Найджел Лоусон, бұрынғы Ішкі істер министрі Мерлин Рис, Фрэнсис Мод, Норман Теббит, Рози Барнс, «Синн Фейн» партиясының жетекшісі Джерри Адамс және Төменгі палатаның спикері Бернард Уэзерилл осы сайлаудан кейін Төменгі палатадан кетті, бірақ Мод пен Адамс келесі сайлауда қайтадан сайланды. Болашақ Консервативтік партияның жетекшісі Иэн Дункан Смит осы сайлауда парламентке сайланды.

Шолу

Консерваторлар партиясы 1979 жылы билікке келген және 1983 жылы үлкен көпшілік дауысқа ие болған Маргарет Тэтчердің басшылығымен 1987 жылғы жалпы сайлауда үлкен жеңіске жетті. Бірақ оның және оның үкіметінің беделі партия ішіндегі дау-дамайларға, танымал емес «қоғамдық салыққа» (кейде «жеке басты салық» деп те аталады), сондай-ақ Ұлыбританияның 1990 жылғы қарашадағы отставкаға дейін экономикалық дағдарысқа түсуіне байланысты күрт төмендеді. Лейбористер партиясы консерваторлардан пікір сауалнамаларында 20 пайызға дейін алға шықты. Тэтчер 1990 жылғы қарашада Майкл Хесселтин бастаған партия басшылығына сайлаудан кейін отставкаға кетті, ал оның орнына қазынашылық канцлері Джон Мейджор тағайындалды. Бұл жағдай жұртшылық тарапынан жақсы қабылдады, лейбористер «өзгеріс уақыты келді» деген үгітінің әсерін азайтып, сәл де болса қарқын жоғалтты. 1991 жылдың 16 қаңтарында «Шөл даулы» операциясы басталды, ол Персы шығанағындағы соғысқа айналды, бұл Мейджор үкіметінің алғашқы сыртқы саясаттағы дағдарысы болды. Соғыстың жылдам және сәтті аяқталуы, экономикалық дағдарыс тереңдегеніне және жұмыссыздық өскеніне қарамастан, Мейджордың пікір сауалнамаларындағы көрсеткіштерін жақсартты. Мейджордың пікір сауалнамаларындағы тағы бір артықшылығы – ол танымал емес қоғамдық салықтың (жеке басты салық) кеңестік салыққа алмастырылатынын жариялады. Лейбористер партиясы 1991 жылы жалпы сайлау өткізуді бірнеше рет талап етті, бірақ Мейджор бұл талаптарға келіспеді. 1992 жыл басталғанда экономикалық дағдарыс әлі аяқталмаған, жұмыссыздық 2,5 миллионнан асты және сайлау жақындап келе жатқанда, көптеген пікір сауалнамалары сайлаудың нәтижесі парламентте біріншілікке немесе лейбористердің шағын көпшілігіне әкелуі мүмкін екенін көрсетті. Алайда, 1990 жылғы қарашадан бері дауыс беру ниеті консерваторлар мен лейбористер арасында бірнеше рет ауысты. Парламенттің мерзімі 1992 жылдың 16 маусымынан кешіктірмей аяқталуға тиіс еді. Мейджор сайлауды 11 наурызда, күткендей, қаржы министрі Норман Ламонт бюджетті ұсынғаннан кейін бір күн өткен соң жариялады. Консерваторлар көптеген газеттерде, әсіресе The Sun газетінде лейбористерге қарсы мақалалар жариялады. Сайлау күні газеттің бірінші бетінде «Британиядан соңғы адам» сайлауда лейбористер жеңіске жеткен жағдайда «жарықты өшіруге» шақырды.

Науқан

Ұлыбританияның 50-ші Парламенті 16 наурыздағы дүйсенбі күні соңғы рет отырыс өткізіп, сол күні таратылды. Нил Кинноктың басшылығымен Еңбек партиясы 1987 жылғы жалпы сайлаудағы жеңілістен кейін одан әрі дамып, өзгерістерге ұшырады. Еңбек партиясы сайлау науқанына сеніммен кірісті, көптеген сауалнамалар Еңбек партиясының біраз басымдығын көрсетіп тұрды, бұл басымдық сақталған жағдайда, ешбір партияда толық көпшілік болмайтын парламент құрылатынын білдірді. Партиялар салық салу және денсаулық сақтау мәселелері бойынша бұрынғыдан таныс үгіс жүргізді. Мейджор көпшілік жиналыстарында аударылған сабын жәшігінің үстінде тұрып сөйлегенімен танымал болды. Иммиграция да маңызды мәселе болды, Ішкі істер министрі Кеннет Бейкер Еңбек партиясы билікке келген жағдайда дамушы елдерден иммигранттардың ағыны ашылатынын мәлімдеді. Кейбір сарапшылар бұл консерваторлардың ақ жұмысшы табының қолдауын нығайтуға жасаған әрекеті деп болжады. Консерваторлар Еңбек партиясын салық салу мәселесі бойынша де қысымға алды, "Еңбек партиясының қос соққысы" деген атаумен есте қаларлық плакат жасады, онда "салықтың өсуі" және "инфляция" деп жазылған қолғап киген боксшы бейнеленген. Еңбек партиясы үшін алғашқы кері кету "Дженнифердің құлағының соғысы" даусы болды, ол Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) күту тізімдері туралы Еңбек партиясының сайлау роликтерінің шындығына күмән тудырды. Еңбек партиясы NHS даусынан қалпына келгендей көрінді, 1 сәуірдегі ( "Қызыл сәрсенбі" деп аталған) сауалнамалар Еңбек партиясының айқын басымдығын көрсетті. Бірақ келесі күні өткен сауалнамада басымдық айтарлықтай төмендеді. Байқаушылар бұл құлдырауды Еңбек партиясының "Шеффилд митингісіне" жатқызды, ол Шеффилд Аренасында өткен американдық үлгідегі саяси конвент болды, онда Нил Киннок үш рет "Біздің жағдайымыз жақсы!" деп айқайлады. Алайда, кейбір сарапшылар мен науқанға қатысушылар бұл оқиғаның әсері шамалы болды деп санайды, ал оқиға сайлаудан кейін ғана кеңінен танылды. Бұл жаңа құрылған Либералды демократтар партиясының алғашқы жалпы сайлауы болды, бұл партия 1987 жылғы жалпы сайлаудан кейін SDP-Либералдық альянсының ресми бірігуі нәтижесінде құрылды. Партияның құрылуы қиындықтарсыз болған жоқ, бірақ Пэдди Эшдаунның күшті басшылығымен, ол жағымды және ашық тұлға болып танылды, партия дауыс пен орын жеңіп алуға дайын болды. Олар науқан барысында білім беру мәселесіне ерекше назар аударды, сондай-ақ дауыс беру жүйесін реформалауға уәде берді. Науқанның көп бөлігінде ауа райы бұлтты болды, бірақ 9 сәуірдегі күннің шуақты болуы сайлауға қатысудың жоғары деңгейіне әсер еткен болуы мүмкін.

Кішігірім тараптар

Шотландияда Шотландия Ұлттық партиясы (SNP) 1992 жылы сайлауда маңызды табысқа жетеді деп үміттенді және «93-жылға дейін еркіндік!» деген ұранмен, Шотландияның Ұлыбританиядан тәуелсіздігін қамтамасыз ететін партияны қолдауға шақырып, тәуелсіздік үшін қарқынды науқан жүргізді. Партия 1987 жылмен салыстырғанда жалпы дауыс санын 50%-ға арттырса да, бұрынғы сайлауда жеңген үш мандатын ғана сақтап қалды. Олар 1988 жылғы ара сайлауда Лейбористерден тартып алған Гласгоу Гован округін жоғалтты, осы округті партияның жетекші орынбасары Джим Силларс жеңіп алған еді. Силларс жалпы сайлаудан кейін саяси аренадан шығып, шотланд сайлаушыларын «90 минуттық патриоттар» деп атады, бұл олардың футболдан Шотландия құрамасының ойындарында ғана қолдау көрсетуіне қатысты еді. Сайлау Солтүстік Ирландияда да шағын өзгерістерге әкелді: Консерваторлар 1972 жылы Саннингдейл келісіміне байланысты Ольстер Одағымен қарым-қатынасты үзіп, одан бері конституциялық құрауда кандидаттарды ұйымдастырып, тікелей қатысты. Олар бірде-бір мандат жеңбесе де, ең жақсы нәтижесі Лоренс Кеннедидің 14 000-нан астам дауыс жинап, Солтүстік Даун округінде Джеймс Килфеддерден кейін екінші орынға ие болуы болды.

Зейнеткерлер

Бұрынғы премьер-министр Маргарет Тэтчер жалпы сайлауда қызметтен кетті, сондай-ақ бұрынғы министр Норман Теббит, Еңбек партиясының ардагері Денис Хили, бұрынғы консервативті канцлер Найджел Лоусон, Джеффри Хоу, бұрынғы Еңбек партиясының көшбасшысы Майкл Фут, бұрынғы СДП көшбасшысы Дэвид Оуэн, Мерлин Рис, содан кейін парламент спикері Бернард Уэзерилл, бұрынғы консервативті партия төрағасы Сесил Паркинсон, Джон Уэйкэм, Николас Ридли және Питер Моррисон да қызметтен кетті. Алан Кларк та парламенттен зейнеткерлікке шықты, бірақ ол 1997 жылы Кенсингтон және Челси округінен депутат ретінде қайта сайланды, алайда екі жылдан кейін қайтыс болды.

Саясат зерттеулері

Сайлау күніне дейінгі дерлік барлық сауалнамалар парламенттегі ең үлкен партия ретінде Лейбористермен ағыл-тегіл парламент немесе Лейбористердің 19-23 шамасындағы шағын көпшілігін болжады. Ел дауыс берген соңғы бірнеше күндегі сауалнамалар Лейбористердің өте шағын көпшілігі болатынын көрсетті. Сайлау науқаны кезінде жарияланған 50 пікір сауалнамасының 38-і Лейбористердің тар, бірақ айқын артықшылығы бар екенін ұсынды. Дауыс беру аяқталғаннан кейін, BBC және ITV шығу сауалнамалары да парламентте ағыл-тегіл парламент болатынын және "консерваторлар Лейбористерден сәл көп орын алатынын" болжады. Науқан соңындағы пікір сауалнамалары Лейбористер мен консерваторлардың тең екенін көрсетті, сондықтан сайлаудың нақты нәтижесі көптеген БАҚ және сауалнама ұйымдары үшін күтпеген болып келді. Пікір сауалнамаларының нақты нәтижелерді болжауға жетпеуі Нарықты зерттеу қоғамының тергеуіне әкелді, және он жыл өткен соң Британдық сауалнама кеңесінің құрылуына соқтырды. Сайлаудан кейін көптеген пікір сауалнама компаниялары әдістемелерін өзгертті, себебі "ұялған консерваторлар" факторы сауалнамаларға әсер еткен деп есептеді.

Манифесттер

Ұлыбританияның ең жақсы болашағы – 1992 жылғы консерваторлар манифесті. Ұлыбританияны қайта жұмыс істеуге келтіру уақыты – 1992 жылғы Лейбористік партия манифесті. Ұлыбританияны жақсыға өзгерту – 1992 жылғы Либералдық демократтар манифесті.