Кіріспе

1979 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау 3 мамыр 1979 жылы бейсенбіде өтті. Маргарет Тэтчер басшылығындағы Консервативтік партия премьер-министр Джеймс Каллаганның Еңбекші үкіметін құлатты және парламентте 44 орынға ие болды. Бұл сайлау Консервативтік партияның қатарынан төртінші жеңісі болды. Тэтчер Ұлыбританияның және Еуропаның алғашқы сайланған әйел премьер-министрі атанды, бұл консерваторлар үшін 18 жылдық үкімет және Еңбекші партия үшін 18 жылдық оппозицияның бастамасы болды. Көбінесе, сайлау күні 1979 жылғы жергілікті сайлаумен бірге өтті. Жергілікті сайлау нәтижелері Еңбекші партияға белгілі бір деңгейде көңіл көтерді, олар бұрынғы жылдардағы жергілікті сайлаулардағы жеңілістерден кейін біраз жерді қайтарып алды, жалпы сайлауда жеңіліске ұшырағанына қарамастан. Ауылдық кеңес сайлауы бірнеше аптаға кейінге жылдырылды. Алдыңғы парламенттік сессия 1974 жылдың қазан айында басталды, ол кезде Гарольд Уилсон Еңбекші партияны үш орындық көпшілікке жеткізді, алты айдан кейін парламентте бірінші орынды ала алмағандықтан және Эдвард Хиттің консервативтік үкіметі либералдармен коалиция құруға сәтсіздік танытқаннан кейін азшылық үкіметін құрды. Уилсон бұрын 1964 жылдың қазанынан 1970 жылдың маусымына дейін партияны үкіметте басқарған және 1963 жылдың ақпанынан бастап партия басшысы болған. Алайда, Даунинг-стриттегі екі жылдан кейін ол премьер-министр лауазымынан кетіп, оның орнын Джеймс Каллаган басты, ал бір жыл ішінде үкіметтің парламенттік көпшілігі жоғалып кетті. Каллаган билікте қалу үшін либералдармен, кейіннен Ольстер одағымен, сондай-ақ шотланд және уэльс ұлтшылдарымен келісімдер жасады. Либ-лаб келісімі 1978 жылдың шілдесіне дейін сақталды. Алайда, 1979 жылдың 28 наурызында Шотландиядағы референдумда жеңілгеннен кейін Тэтчер Каллаганның Еңбекші үкіметіне сенімсіздік білдірді, ол бір дауыспен (311-ге 310-ға) қабылданды, бұл үкіметтің мерзімі аяқталуына бес ай қалғанда жалпы сайлауды тудырды. Еңбекші партияның сайлау кампаниясына 1978-1979 жылдардың қысындағы еңбек даулары мен ереуілдердің жақындағы естеліктері кедергі келтірді, бұл "Наразылықтың қысы" деп аталды, және партия өзінің кампаниясын Ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне және толық жұмыспен қамтуға қолдау көрсетуге бағыттады. Жалпы сайлау 1978 жылдың соңына дейін өтеді деп күдіктенген ақпарат құралдары болжам жасағаннан кейін, Каллаган сол жылдың күзінде жалпы сайлау өткізілмейтінін мәлімдеді, өйткені ол жеке сауалнама деректерін алды, бұл парламенттік көпшіліктің болуы мүмкін емес екенін көрсетті. Консервативтік партияның кампаниясында Saatchi & Saatchi жарнама агенттігі жұмыс істеді және инфляцияны бақылауға, сондай-ақ кәсіподақтардың күшін шектеуге уәде берді. Консерваторлар өздерінің кампаниясын "Еңбек жұмыс істемейді" деген ұранмен жүргізді (1978 жылы жұмыссыздық 40 жылдық рекордтық 1,5 миллионға жетті). Либералдық партияның бұрынғы басшысы Джереми Торптың гомосексуалистік қатынасқа түскені және бұрынғы сүйіктісін өлтіруге сөз байласты деген айыптамаларға байланысты зиян шекті. Либералдық партияны қазір Дэвид Стил басқарады, яғни барлық үш негізгі партия сайлауға жаңа басшымен келді. Сайлауда Еңбекші партиядан Консервативтік партияға 5,2% дауыс көшті, бұл 1945 жылғы сайлаудан бері ең үлкен дауыс өзгерісі болды, онда Клемент Атли Еңбекші партиясы үшін жеңіске жетті. Маргарет Тэтчер премьер-министр болды, ал Каллаганның орнын 1980 жылы Майкл Фут Еңбекші партиясының басшысы басты. Сайлау нәтижелері BBC арнасында тікелей эфирде көрсетілді, оны Дэвид Димблби мен Робин Дей ұсынды, ал Роберт Маккензи "Свингметрде" талдау жасады, ал Дэвид Батлер қосымша талдаулар ұсынды. Бұл Рик Уэйкменнің "Артур" әнін BBC жариялаған алғашқы жалпы сайлау болды. Бұл сайлаудағы экономикалық және әлеуметтік ахуалдың нашарлығы 1980 жылғы АҚШ президенттік сайлауын болжады, онда кейбір параллельдер жағдайында АҚШ президенті Джимми Картер де Маргарет Тэтчердің Ұлыбританиясындағы сияқты әлеуметтік-экономикалық саясатты қолдаған республикашыл Рональд Рейганнан жеңілді. Болашақ премьер-министр Джон Мейджор, 1990 жылдың қарашасында Тэтчердің орнын басып, осы сайлауда парламентке енді, Консерваторлар үшін Кембриджширдегі Хантингдоншир округін сақтап қалды. Парламент мүшелері арасында зейнеткерлікке шыққан немесе орыннан айырылған танымал депутаттар Джереми Торп, Ширли Уильямс және Барбара Касл болды.

Өмірбаян

1970 жылдары Ұлыбританияның экономикасы соншалықты әлсіз болды, сол себепті 1974 жылы Лейборист министрі Джеймс Каллаган өзінің Кабинет мүшелеріне «демократияның құлдырауы» мүмкін екендігі туралы ескертіп, оларға: «Егер мен жас болсам, елден шығып кетер едім» деді. Каллаган 1976 жылғы сәуірде Гарольд Уилсонның күтпеген отставкасынан кейін Лейборист премьер-министрінің орнына келді. 1977 жылғы наурыз айына қарай, Лейбористтер екі қосымша сайлауда жеңіліске ұшырап, 1974 жылғы қазанда жеңген үш орындық үстемдігінен айырылып, азшылық үкіметке айналды. 1977 жылғы наурыздан 1978 жылғы тамызға дейін Каллаган Либералдық партиямен келісім арқылы, Либералдық-Лейбористтік келісім арқылы үкім жүргізді. Каллаган 1978 жылдың күзінде сайлау шақыруды қарастырды, бірақ соңында салықты төмендету және 1979 жылы экономиканың жақсаруы оның партиясына сайлауда көмектесуі мүмкін деген шешімге келді және сайлауды келесі жылға шегерді. Жарнамалық сауалнамалар оның жеңіске жетуі мүмкін екенін көрсеткенімен, Лейбористтік партияның MORI компаниясынан тапсырыс берген жеке сауалнамалар екі басты партияның қолдауы шамалы екенін көрсетті. Алайда, жағдай тез арада Лейбористтік үкіметке қарсы өрбуіне жетті және Каллаганның сайлауды кейінге шегергенінің қателік болғаны анықталды. 1978-1979 жылдардың қысындағы еңбек даулары «Наразылықтың қысы» деп аталды, бұл бүкіл елде кең таралған ереуілдерге әкелді және Лейбористтердің сайлаудағы беделіне зиян келтірді, сонымен қатар консерваторлық оппозицияға қолдау көрсетті. Шотландия Ұлттық партиясы (ШҰП) 1978 жылғы Шотландия заңына қолдауын кері тартып алғаннан кейін, сенімсіздік дауысы өткізіліп, 1979 жылғы 28 наурызда бір дауыспен қабылданды, бұл Каллаганды жалпы сайлау шақыруға мәжбүр етті. Алдыңғы сайлау 1974 жылғы қазанда өткендіктен, Лейбористтер сенімсіздік дауысын жоғалтпаса, 1979 жылғы күзіне дейін билікте қала алатын еді. Маргарет Тэтчер 1975 жылы партия басшылығына сайлауда бұрынғы көшбасшы Эдвард Хитті жеңіп, 1975 жылғы ақпанда партия басшылығын иеленді, бұл 1974 жылғы қазан айындағы сайлауда партияның жеңіліске ұшырауынан кейін төрт ай өткен соң болды. Хит партияны он жыл бойы басқарды, бірақ қатысқан төрт сайлаудың үшеуінде жеңіліске ұшырады. Дэвид Стил 1976 жылы Джереми Торптың орнын басып, Либералдық партияның басшысы болды, өйткені гомосексуализм және бұрынғы жарына қастандық жасау туралы айыптаулар Торпты отставкаға кетуге мәжбүр етті. Торп ісі Либералдық партияға берілген дауыстардың төмендеуіне әкелді, бұл 1974 жылғы ақпан айындағы сайлаудағы үлкен жетістік деп есептелгеннен кейін болды.

Науқан

Бұл 1959 жылдан бері негізгі саяси партиялардың үш жаңа басшысын ұсынған алғашқы сайлау болды. Үш негізгі партия да табыс салығын төмендетуді жақтады. Лейбористер мен консерваторлар табыс салығының нақты шегін нақтыламады, бірақ либералдар табыс салығын 20% -дан бастап, ең жоғарғы ставканы 50% деп белгілейміз деп мәлімдеді. Тэтчердің жынысын тікелей атамай, Каллахан (кейінірек Кристиан Кэрил жазғандай) "оппозиция жетекшісінің айтқан сөздерін әйел адам айтқандықтан одан да абсурдты ете білуде" саркастикалық шеберлік танытты. Тэтчер басқа ер адам оппоненттерін жеңген тактиканы қолданды: үнемі оқу, түніне небары бірнеше сағат ұйықтау және әйелдік қасиеттерін пайдаланып, үй шаруашылығын жүргізетін әйелдердің бюджетін түсінетіндей көріну. Брайан Уолден, бұрынғы лейбористік депутат, кейін телехабаршы болған ол, екі негізгі партия жетекшілерінің екі теледебатқа қатысуын ұсынды. Бұл дебаттарды LWT өндіріп, 1979 жылдың 22 және 29 сәуірінде ITV арнасында көрсету жоспарланған. Джеймс Каллахан Уолденнің ұсынысын дереу қабылдаса, Маргарет Тэтчер шақыруға "бірнеше күннен кейін жауап беруге" шешім қабылдады. The Glasgow Herald газетінің хабарлауынша, Тэтчердің кейбір кеңесшілері мұндай дебаттардан көп шығын көруі мүмкін деп алаңдады, бұл "президенттік стильдегі "Ол немесе мен" кампаниясына" әкеліп соғуы мүмкін екенін қорқынышты санады, онда саяси мәселелердің маңыздылығы төмендеуі мүмкін. Алайда, Тэтчер ханымның премьер-министрмен бетпе-бет кездесуден "қорқып" отыр деген айыптауға ұшырауы да мүмкін екені хабарланды. Либералдардың талабы бойынша, олардың жетекшісі Дэвид Стил де LWT шақыруын қабылдады. Алайда, Тэтчер ханым қатысудан бас тартып, сайлау президенттік емес, үкіметтік мәселе екенін айтты, нәтижесінде дебаттар өтпеді.