Кіріспе
Америкалық сәулетші
автокөлікпен Америка Құрама Штаттарын кесіп өткен адам
Джордж Герберт Уайман (1860 – 1939) – американдық сәулетші, ең көп танымал еңбегі – Лос-Анджелестегі 304 Оңтүстік Бродвейде орналасқан Брэдбери ғимаратының құрылысына қатысуы.
the person to cross the United States by motor vehicle
George Herbert Wyman (1860 – 1939) was an American architect, best known for his involvement in construction of the Bradbury Building at 304 South Broadway in Los Angeles, California.
Өмір және мансап
Уайман Дейтонда туған, ол Эллен “Нелли” Дж. (құрметті аты Ратледж) және Густав Ю. Уайманның ұлы. Мектепті бітіргеннен кейін ол өзінің араласқан ағасы Лютор Петерстің сәулет бюросында шәкірт болды. 1891 жылы Лос-Анджелеске көшіп, Сумнер Ханттың кеңсесінде суретші болып жұмыс істеді. 1892 жылы Хантқа Лос-Анджелес қаласының орталық ауданында ескерткіш ғимарат салу үшін кен байлығымен әйгілі миллионер Льюис Брэдбери жүгінді. Ханттың жобасынан көңілі толмаған Брэдбери таңқаларлық қадам жасап, жас Уайманнан ғимаратты жобалауды сұрады, тіпті Уайманның сәулетші ретіндегі ресми білімі болмаса да, және ол бұрын ешқандай ғимаратты жобалаған емес. Мұндай шешімнің себептері әлі де түсініксіз, бірақ Брэдбери Уайманның жұмыс істеп жүрген эскиздерінен шабыттанған болуы мүмкін деген болжам бар. Уайман Эдвард Белламидің «Кері қарай: 2000 жылдан 1887 жылға дейін» атты ғылыми-фантастикалық романында және әлеуметтік талдауында сипатталған болашақ ғимараттың дизайнымен айналысып жүрген. (10-тарау). 2000 жылғы утопиялық қоғамда басты кейіпкер коммерциялық дүкенге апарылады:
Фонтаннан басқа, сипаттама Вайманның Брэдбери ғимаратының интерьерін жасау кезінде, Белламидің кітабы жарық көргеннен кейін алты жыл өткен соң қол жеткізгенімен толық сәйкес келеді. Алайда, Джон Кренделл бұл оқиғаға күмән келтірді, ол бастапқы әңгіменің негізсіз екенін және Уайманның қыздарынан алынған жалғыз куәлікке сүйенгенін айтты. Уайманның немересі, танымал ғылыми-фантастикалық тұлға Форрест Джей Акерманның айтуынша, Уайман комиссияны қабылдау жауапкершілігінен қатты алаңдаған. Ол және оның әйелі Белл спиритизмді ұстанғандықтан, олар рухтардан кеңес алуға шешім қабылдады. Олар «Уиджа» тақтасына ұқсас құрылғы – планшетті пайдаланып, «Марк Уайман, Брэдбери ғимаратын қабылда, және сәтті боласың» деген хабарды жазып алды. Марк Уайман – Джорджтың сегіз жасында қайтыс болған кіші інісі. Басында олар соңғы сөзді оқуға қиналды, себебі ол қалған хабарламаларға қарағанда кері жазылған. Соның салдарынан Уайман комиссияны қабылдады, ал Брэдбери Бродвей және Үшінші көшенің қиылысында орналасқан бес қабатты ғимараттың сызбалары мен жоспарларына риза болды. Ғимарат бір жылдан кейін, 1893 жылы аяқталды, бірақ құны 175 000 доллардан 500 000 долларға дейін өсті, себебі Брэдбери құрылыстың барлық аспектілері үшін ең жақсы сапалы материалдарды талап етті. Брэдбери ғимараты сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, тіпті «Өнер және сәулет» журналында оң пікір жарияланды. Дегенмен, бұл Уайманның жалғыз үлкен жетістігі болды. Келесі жылдары Уайман көптеген жаңа ғимараттар салуға тапсырыс алды. Ол сәулеттік білімін хат арқылы алынатын курстармен арттыруға тырысты, бірақ бұл оны ішкі жарықты сәулеттік элемент ретінде пайдаланудан алшақтатқан сияқты. Оның кеңсе ғимараттары ауыр, массивті стильде салынды және көпшілігі кейіннен бұзылыпты, ал Брэдбери ғимараты әлі де кеңінен тойланады. Көтерілетін бір мәселе – неге Эстер МакКой Уайманның туыстарының Джорджтың Сумнер Хант үшін жұмыс істегені туралы мәлімдемесінен басқа бірде-бір бастапқы дереккөзбен кеңеспеді? Джон Кренделлдің МакКойдың барлық тезисіне қайшы келетін дәлелдері 1890 жылдарға қатысты алғашқы дереккөздерге негізделген. Ол Уайманның Брэдбери ғимараты аяқталғаннан кейін тоғыз айдан соң Ханттың атқарушы архитекторы ретінде қызмет ететін қызметін жалғастыруға шақырылғанға дейін Хант үшін тікелей жұмыс істегенін көрсететін ешқандай дәлел тапқан жоқ. Уайманның Брэдбери ғимаратын жобалаған сәулетші болғаны туралы үнемі айтылып жүргені – Лос-Анджелес тарихындағы ең абсурдты айыптаулардың бірі.
Mark Wyman take the Bradbury building and you will be Successful. Mark Wyman was George's younger brother, who had died at the age of 8. At first, they had trouble reading the final word, as it was written upside down in relation to the rest of the message. As a result, Wyman accepted the commission, and Bradbury was pleased with the drawings and plans for a five story building at the corner of Broadway and Third Street. The building was completed a year later in 1893 although costs spiralled from $175,000 to $500,000, largely as a result of Bradbury specifying the best quality materials for all aspects of the construction. The Bradbury building was met with critical acclaim, including a positive review in Arts and Architecture magazine. However, it was Wyman's only major success. In the following years, Wyman received numerous commissions for new buildings. He decided to bolster his qualification with an architectural correspondence course, but this seems to have turned him away from using interior light as an architectural element. His office buildings took on a heavy solid style and most have subsequently been demolished, whilst the Bradbury building is still much celebrated. A particular question is why did Esther McCoy not consult a single primary source of information other than the allegation of Wyman's relatives, their claim that George had worked for Sumner Hunt. John Crandell's claim contradicting McCoy's whole thesis is thoroughly based upon primary source information circa 1890s. He has never come across a single piece of evidence that Wyman ever worked directly for Hunt prior to Hunt's election to retain Wyman's services as executive architect for the Byrne Building nine months following completion of the Bradbury. The continued claim of Wyman having been the design architect for the Bradbury Building is one of the most fatuous allegations in the history of Los Angeles.
Мәдениеттің әсері
19 ғасырдағы ғылыми фантастикадан алған бастапқы шабыты ескерілгенде, бұл ғимарат Ридли Скоттың «Жақтау жүгіруші» (Blade Runner) ғылыми фантастикалық фильміндегі көрінісімен ең жақсы танымал. Фильмде ойыншық жасаушы және андроидтерді жобалайтын Ж. Ф. Себастьянның үйі үшін құлдыраған және тозығы жеткен интерьері түсірілім алақаны ретінде пайдаланылған. Ғимарат содан бері қайта жаңартылды, ал сыртқы түрі фильмде қолданылған декорациялардан мүлдем өзгеше. «Қала орталығына сағыныш: ежелгі Л.А. жері мен естеліктерді іздеу». Самнер, Эстер және Джордж ~ Брэдбери, қайта қарастырылды. Брэдбери ғимараты «M» (1951), «Қос өлім» (Double Indemnity), «Марлоу», «D.O.A.», «Қытай кварталы» (Chinatown), «Керемет ұйқы» (The Perfect Sleep), «Қасқыр» (Wolf), «Суретші» (The Artist) және «Өлімді қару 4» (Lethal Weapon 4) сияқты бірнеше басқа Голливуд фильмдерінде, сондай-ақ «Періштелер қаласы» (City of Angels) және «Шексіздік шегі» (The Outer Limits) телешоуларында да түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған.