Кіріспе

Фин-американдық сәулетші (1910–1961)

Ээро Сааринен (20 тамыз, 1910 – 1 қыркүйек, 1961) – фин-американдық сәулетші және өнеркәсіптік дизайнер, ғимараттар мен ескерткіштер үшін көптеген инновациялық дизайнды жасаған. Оның еңбектерінің ішінде Мичиган штатының Уоррен қаласындағы General Motors техникалық орталығы, Вашингтоннан тыс Даллес халықаралық әуежайының жолаушылар терминалы, Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайындағы TWA ұшу орталығы (қазіргі TWA қонақ үйі) және Сент-Луис қаласындағы Gateway Arch бар. Ол фин сәулетшісі Елиел Саариненнің ұлы болған.

Ерте өмір және білім

Ээро Сааринен 1910 жылғы 20 тамызда Финляндиялық архитектор Элиел Саариненнің және оның екінші әйелі Луизаның Хвитраск қаласында дүниеге келді, бұл оның әкесінің 37-ші туған күнімен сәйкес келді. Олар 1923 жылы, Ээро он үш жасқа толғанда, Америка Құрама Штаттарына көшіп келді. Ол студенттер, дизайнерлер Чарльз және Рей Эймспен жақын қарым-қатынаста болды және архитектор Флоренс Ноллмен (туған аты Шуст) дос болды. Сааринен 1929 жылдың қыркүйегінде Париждегі Гранд Шаумьер Академиясында мүсіншілік өнерін оқуға кірісті. Оның ең танымал тульпан немесе пьедестал тобы (1956) құрамына жақтау және қол креслолары, асхана, кофе және қосымша үстелдер, сондай-ақ табуретка кірді. Бұл дизайнның барлығы жоғары сәттілікке ие болды, бірақ 1965 жылға дейін өндірісте болған Грассоппер креслосы үлкен жетістікке жете алмады. Саариненнің халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы туындыларының бірі – Виннеткадағы (Иллинойс штаты) Кроу аралы мектебі (1940). Саариненнің әкесімен бірлесіп жасаған алғашқы ірі жобасы – Мичиган штатының Уоррен қаласындағы General Motors Техникалық орталығы. Ол сталь мен шыныны үйлестіретін, бірақ көк түстің екі теріңкерімен жасалған панельдердің акцентімен Миес стиліндегі рационалистік дизайнды ұстанды. GM Техникалық орталығы 1956 жылы Саариненнің модельдерін пайдалану арқылы салынды, бұл оған өз идеяларын бөлісуге және басқа мамандардан пікір алуға мүмкіндік берді. Бұл жобаның табысынан кейін Сааринен Джон Дир, IBM/IBM Рочестер және CBS сияқты ірі американдық корпорациялардан жаңа бас кеңселерді немесе басқа да ірі корпоративтік ғимараттарды жобалауға шақырылды. Жалпы рационалды дизайн философиясына қарамастан, интерьерде әдетте драматикалық, кең сатылар және Саариненнің өзі жобалаған жиһаздар, мысалы, Педестал сериясы болды. 1950 жылдары ол американдық университеттерден кампус жобалары мен жеке ғимараттарға қатысты көбірек тапсырыстар ала бастады. Оларға Антиохия колледжінің Бёрч Холл, Вассар колледжінің Нойс жатақханасы, Пенсильвания университетінің Хилл колледж үйі, сондай-ақ Йель университетінің Ингаллс мұз сарайы, Езра Стайлз және Морс колледждері, МТИ капелласы және оған жақын Кресдж аудиториясы, МТИ және Чикаго құқық мектебінің ғимараты мен аумағы кірді. Сааринен 1957 жылы Сидней опера үйінің комиссиясы бойынша қазылар алқасында болды және қазір әйгілі Жорн Утзонның дизайнын таңдауда маңызды рөл атқарды. Сааринен қатыспаған қазылар алқасы бірінші кезеңде Утзонның дизайнын қабылдамады; Сааринен қабылдамаған дизайнды қарап шығып, Утзонның дизайнындағы сапаны мойындады және ақыры Утзонның комиссиясын қамтамасыз етті. Саариненнің "Оқуға арналған негіз: Брандейс университетінің кампусын жоспарлау" (1949; екінші басылымы 1951), Мэтью Новицкимен бірлесіп жасалған, шеткі жол бойындағы тұрғын үй төртбұрыштарымен қоршалған орталық академиялық кешенді қарастырды. Бұл жоспар ешқашан іске аспады, бірақ донорларды тартуға көмектесті. 2019 жылы терминал TWA қонақ үйіне айналдырылды және Саариненнің дизайны бойынша жиһаздармен жабдықталды. Сааринен әкесі Элиел Саариненмен бірге Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Клайнханс музыкалық залын жобалады. Ол сондай-ақ 1960 жылы ашылған Лондондағы АҚШ елшілігін және Ослодағы АҚШ-тың бұрынғы елшілігін жобалады. Сааринен әкесі, анасы және әпкесімен бірге Мичиган штатының Блумфилд Хиллстегі Кранбрук кампусының элементтерін жобалаумен айналысты, оларға Кранбрук мектебі, Кингсвуд мектебі, Кранбрук өнер академиясы және Кранбрук ғылым институты кірді. Ээро Саариненнің қорғасынды шыны дизайны кампустағы осы ғимараттардың маңызды ерекшелігі болып табылады.

Сәулетке жатпайтын қызмет

Саариненді Йельдегі архитектура мектебіндегі досы Донал МакЛафлин Стратегиялық қызметтер кеңсесіне (OSS) әскери қызметке шақырды. Саариненге бомбаларды бөлшектеу нұсқаулықтарына иллюстрациялар салу және Ақ үйдің жағдайды бақылау бөлмесіне жобалар жасау тапсырылды. Сааринен 1944 жылға дейін ОСС-те толық уақыт жұмыс істеді. 1954 жылы ол Ұлттық өнер және әдебиет институтының мүшесі болып сайланды. 1962 жылы Америка сәулетшілер институты оған өлімнен кейін алтын медаль табыс етті. 1940 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайының жиһаз дизайны конкурсында Чарльз Иймспен бірге екі бірінші жүлде алды. 1948 жылы ол Джефферсон ұлттық ескерткіші конкурсында бірінші орынды жеңіп алды. 1953 жылы Бостон өнер фестивалі оған "Ұлы сәулет" сыйлығын берді. Ол 1955 және 1956 жылдары Америка сәулетшілер институтының бірінші дәрежелі сыйлығымен екі рет марапатталды және 1962 жылы олардың алтын медалін алды. 1965 жылы ол Лондондағы АҚШ елшілігі конкурсында бірінші орынды иеленді.

Жеке өмір

Сааринен 1940 жылы АҚШ азаматы болды. 1939 жылы Сааринен мүсінші Лилиан Сваннға үйленді. Олардың екі баласы болды: Эрик және Сюзан Сааринен. Олардың некесі 1954 жылы ажырасып кетті. Сол жылы Сааринен The New York Times газетінің өнер сыншысы Алин Бернштейн Луххаймға үйленді. Сааринен Луххайммен Детройтке келгенде танысты, ол оның жақында аяқталған General Motors техникалық орталығына қосқан үлесі туралы сұхбат алу үшін келген болатын. Сааринен мен Луххаймтың бір ұлы болды, олар оған Саариненнің әріптесі Чарльз Иймс есімін қойды. Архитектура, дизайн және сынға қосқан үлестерінен бөлек, Эро мен Алина Сааринендер Америка өнері мұрағатында сақталған, махаббатқа толы және егжей-тегжейлі жеке қағаздарымен де есте қалады.

Өлім

Сааринен 1961 жылдың 1 қыркүйегінде Мичиган штатының Энн-Арбор қаласында ми ісігіне байланысты операция кезінде 51 жасында қайтыс болды. Ол Мичиган университетінің Музыка, Театр және Би мектебі үшін жаңа музыка ғимаратының құрылысын бақылап тұрған болатын.

Мұра

XXI ғасырда Сааринен американдық 20-ғасыр сәулет өнерінің шеберлерінің бірі саналды. Алин мен Эро Саариненнің 1906 жылдан 1977 жылға дейінгі құжаттары 1973 жылы Смитсонов институтының Америка өнері мұрағатына (Алин Саариненнің інісі және оның мүлігінің басқарушысы Чарльз Алан арқылы) сыйға берілді. 2006 жылы осы жұбайларға қатысты бастапқы деректердің көп бөлігі цифрлық форматқа аударылып, мұрағаттың веб-сайтына жүктелді. Канадалық сәулет орталығындағы Ээро Саариненнің жинағында Грекиядағы ескі Афина әуежайы, Норвегияның Осло және Англияның Лондон қалаларындағы бұрынғы АҚШ елшіліктері, Джон Дир, CBS және IBM компанияларының жобалары, сондай-ақ Индиана штатының Колумбус қаласындағы Солтүстік Христиан шіркеуі сияқты салынған сегіз жобаның құжаттары бар. «Ээро Сааринен: Болашақты қалыптастыру» атты Саариненнің туындыларынан жасалған көрме Нью-Йорктегі Фин мәдениет институты, Йель сәулет мектебі, Ұлттық құрылыс мұражайы және Фин сәулет мұражайының бірлескен ұйымдастыруымен өткізілді. Көрме 2006 жылдан 2010 жылға дейін Еуропа мен АҚШ-та, соның ішінде Вашингтондағы Ұлттық құрылыс мұражайында көрсетілді. Көрменің бірге жүретін «Ээро Сааринен: Болашақты қалыптастыру» атты кітабы да жарық көрді. 2016 жылы Саариненнің ұлы Эрик Саариненнің продюсерлігімен жасалған «Ээро Сааринен: Болашақты көрген сәулетші» атты фильм PBS телеарнасының American Masters циклында көрсетілді.