Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ориноко (oɾiˈnoko) – Оңтүстік Америкадағы ең ұзын өзендердің бірі. Оның су жинау алабы, кейде Оринокия деп аталады, – жартылайдан астам аумағы (76%) Венесуэлаға, ал қалғаны Колумбияға тиесілі. Ол әлемде су шығыны көлемі бойынша төртінші үлкен өзен. Ориноко өзені және оның салалары Венесуэланың шығысы мен ішкі аймақтарында, сондай-ақ Колумбияның Льянос аймағындағы маңызды көлік жүйесі болып табылады. Ориноко бассейніндегі орта және жануарлар әлемі өте бай және әртүрлі.
River in Venezuela and Colombia
The Orinoco (oɾiˈnoko) is one of the longest rivers in South America at
Its drainage basin, sometimes known as the Orinoquia, covers , with 76% of it in Venezuela and the remainder in Colombia. It is the fourth largest river in the world by discharge volume of water. The Orinoco River and its tributaries are the major transportation system for eastern and interior Venezuela and the Llanos of Colombia. The environment and wildlife in the Orinoco's basin are extremely diverse.
Этимология
Өзеннің атауы варао тілінде "ескек қағуға арналған жер" деген мағынаны білдіреді, ол өзі гуири (ескек) және ноко (орналасқан жер) сөздерінен туындаған, яғни қайық жүзе алатын жер.
The river's name is derived from the Warao term for "a place to paddle", itself derived from the terms güiri (paddle) and noko (place) i. e. a navigable place.
Тарих
Ориноко өзенінің Атлант мұхитындағы сағасын Христофор Колумб 1498 жылғы 1 тамызда үшінші сапарында тіркеген. Оның бастауы – Парима тауларындағы Серро-Дельгадо-Чальбауд тауы 453 жылдан кейін, 1951 жылы ғана зерттелді. Теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, Венесуэла мен Бразилия шекарасына жақын бұл бастау 1951 жылы француз-венесуэлалық экспедициясымен зерттелді. Ориноко, сондай-ақ оның шығыс ланостағы Апуре және Мета сияқты салалары 16 ғасырда Амброзиус Эхингер және оның ізбасарлары басқарған неміс экспедицияларымен зерттелді. 1531 жылы Диего де Ордас дельтаның басты сағасынан, Бока-де-Навиостан басталып, өзенмен Метаға дейін жүзіп өтті. Антонио де Беррио Касанардан Метаға, содан кейін Ориноко өзенімен Короға дейін жүзіп өтті. 1595 жылы, ағылшын саяхатшысы сэр Уолтер Рэли Эль-Дорадоның аңызға толы қаласын табу үшін экспедиция жүргізіп, де Беррионы тұтқындап, ақпарат алғаннан кейін, өзен бойымен төменге қарай жүзіп, саваннаға жетті. Александр фон Гумбольдт 1800 жылы осы аймақты зерттеді және қызғылт түсті өзен дельфиндері туралы хабарлады. Ол өзеннің флорасы мен фаунасы туралы көптеген жарияланымдар жасады. Ориноко өзенінің бастауы Cerro Carlos Delgado Chalbaud (2°19’05” N, 63°21’42” W) орналасқан. 1951 жылы француз-венесуэлалық экспедициясы оралып, Ориноконың жоғарғы ағысын Бразилия шекарасына жақын Сьерра-Паримаға дейін зерттеді, бұл экспедицияны Венесуэла армиясының офицері Фрэнк Рискез Ирибаррен басқарды. Ориноко өзенінің үстінен салынған алғашқы көпір – Венесуэланың Сиудад-Боливар қаласындағы Ангостура көпірі 1967 жылы аяқталды. 1968 жылы National Geographic және Hovercraft Манаустан (Бразилия) Порт-оф-Испанияға (Тринидад) экспедиция ұйымдастырды. SR. N6 үстінде жүретін кемедегі экспедиция мүшелері Негро өзенінің ағысымен Колумбия мен Венесуэла шекарасындағы Касикиар каналына дейін барды. Касикиар арқылы Ориноко өзеніне жеткен соң, олар Майпурес және Атурес өзендерінің қауіпті тасылдарынан өтті. Ориноко Пария шығанағына дейін, содан кейін Порт-оф-Испанияға дейін кесіп өтті. Экспедицияның басты мақсаты 1970 жылы көрсетілген BBC-нің "Біз туралы әлем" телесериалының "Амазоннан Оринокоға дейін жер бетіндегі соңғы үлкен саяхат" атты эпизодын түсіру болды. Бұл эпизодта үстінде жүретін кеменің мүмкіндіктері көрсетіліп, осы британдық өнертабыстың сатылымын арттырды. Ориноко өзенінің үстінен салынған алғашқы электр желісі 1981 жылы екі биік тіреуіш мұнараны пайдалану арқылы 800 кВТЛ бір ұзындығымен аяқталды. 1992 жылы Морокуренің батысында (Сиудад-Боливар және Сиудад-Гуаяна қалалары арасында), 1 және 19-шы бағыттардың қосылысынан солтүстікке қарай екі 400 кВ тізбегі үшін әуе электр желісінің құрылысы аяқталды. Ол үш тіреуіш мұнарадан тұрды, ал екі аралықтың ұзындығы сәйкесінше және құрады. 2006 жылы Сиудад-Гуаянаның жанында Оринокия көпірі деп аталатын екінші көпір аяқталды.
The mouth of the Orinoco River at the Atlantic Ocean was documented by Christopher Columbus on 1 August 1498, during his third voyage. Its source at the Cerro Delgado–Chalbaud, in the Parima range, was not explored until 453 years later, in 1951. The source, near the Venezuelan–Brazilian border, at above sea level , was explored in 1951 by a joint French Venezuelan expedition. The Orinoco, as well as its tributaries in the eastern llanos such as the Apure and Meta, were explored in the 16th century by German expeditions under Ambrosius Ehinger and his successors. In 1531, starting at the principal outlet in the delta, the Boca de Navios, Diego de Ordaz sailed up the river to the Meta. Antonio de Berrio sailed down the Casanare to the Meta, and then down the Orinoco River and back to Coro. In 1595, after capturing de Berrio to obtain information while conducting an expedition to find the fabled city of El Dorado, the Englishman Sir Walter Raleigh sailed down the river, reaching the savanna country. Alexander von Humboldt explored the basin in 1800, reporting on the pink river dolphins. He published extensively on the river's flora and fauna. The sources of the Orinoco River, located at Cerro Carlos Delgado Chalbaud (2º19’05” N, 63º21’42” W), were discovered in 1951 by the French Venezuelan expedition that went back and explored the Upper Orinoco course to the Sierra Parima near the border with Brazil, headed by Venezuelan army officer Frank Risquez Iribarren. The first bridge across the Orinoco River, the Angostura Bridge at Ciudad Bolívar, Venezuela, was completed in 1967. In 1968, an expedition was set off by National Geographic and Hovercraft from Manaus (Brazil) to Port of Spain (Trinidad). Aboard a SR. N6 hovercraft, the expedition members followed the Negro river upstream to where it is joined by the Casiquiare canal, on the border between Colombia and Venezuela. After following the Casiquiare to the Orinoco River they hovered thru perilous rapids of the rivers Maipures and Atures. The Orinoco was then traversed down to its mouths in the Gulf of Paria and then to Port of Spain. The primary purpose of the expedition was filming for the BBC series The World About Us episode "The Last Great Journey on Earth from Amazon to Orinoco by Hovercraft", which aired in 1970, and demonstrated the abilities of a hovercraft, thereby promoting sales of this British invention. The first powerline crossing of the Orinoco River was completed in 1981 for an 800kVTL single span of using two towers tall. In 1992, an overhead power line crossing for two 400kV circuits was completed just west of Morocure (between the cities of Ciudad Bolívar and Ciudad Guayana), north of the confluence of Routes1 and 19. It had three towers, and the two spans measured and , respectively. In 2006, a second bridge, known as the Orinoquia Bridge, was completed near Ciudad Guayana, Venezuela.
Экология
Бото және алып сусар Ориноко өзен жүйесінде мекендейді. Ориноко крокодилы – әлемдегі ең сирек кездесетін бауырымен жорғалаушылардың бірі. Оның табиғаттағы ареалы Ориноко өзенінің орта және төменгі бассейндерімен шектеледі. Өзен алабында 1000-нан астам балық түрі тіркелген, олардың шамамен 15%-ы эндемиктер. Өзендегі балықтардың арасында Ориноко сағасында тұзды немесе ащы суда кездесетін түрлер де бар, бірақ көптеген түрлер тек тұщы суға бейімделген. Ең көп кездесетін отрядтар – Characiformes және Siluriformes, олар тұщы су түрлерінің 80%-дан астамын құрайды. Олардың ішіндегі ең танымалдары – қара дақты пирания және кардинал тетра. Соңғы түр, аквариум шаруашылығында маңызды, Рио-Негрода да кездеседі, бұл Касиквайр каналы арқылы осы өзен мен Ориноко арасындағы байланысты көрсетеді. Касиквайр каналында қара сулы және мөлдірден ақ сулы учаскелер болғандықтан, екі өзен жүйесі арасында тек салыстырмалы түрде бейімделетін түрлер ғана өте алады.
The boto and the giant otter inhabit the Orinoco River system. The Orinoco crocodile is one of the rarest reptiles in the world. Its range in the wild is restricted to the middle and lower Orinoco River Basin. More than 1000 fish species have been recorded in the river basin and about 15% are endemic. Among the fish in the river are species found in brackish or salt water in the Orinoco estuary, but also many restricted to fresh water. By far the largest orders are Characiformes and Siluriformes, which together account for more than 80% of the fresh water species. Some of the more famous are the black spot piranha and the cardinal tetra. The latter species, which is important in the aquarium industry, is also found in the Rio Negro, revealing the connection between this river and the Orinoco through the Casiquiare canal. Because the Casiquiare includes both blackwater and clear to whitewater sections, only relatively adaptable species are able to pass through it between the two river systems.
Экономикалық қызмет
Өзеннің көп бөлігі кеме жүруге қолайлы, және тереңдету жұмыстары теңіз кемелеріне Карони өзенінің құсылысындағы Сиудад Боливарға дейін, ағысқа қарсы жол ашады. Өзендік кемелер жүкті Пуэрто-Аякучо және Атурес шатқалына дейін жеткізеді.
The river is navigable for most of its length, and dredging enables ocean ships to go as far as Ciudad Bolívar, at the confluence of the Caroní River, upstream. River steamers carry cargo as far as Puerto Ayacucho and the Atures Rapids.
Эль Флореро темір кеніші
1926 жылы Венесуэланың кен инспекторы Ориноко дельтасының оңтүстігінде, Сан-Феликс қаласынан оңтүстікке қарай, Эль Флореро тауында темір кенінің аса ірі кен орындарының бірін тапты. Кен орындарының толық көлемде игеруі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венесуэла фирмалары мен АҚШ-тың болат компанияларының біріккен консорциумымен басталды. 1950 жылдардың басында күніне шамамен 10 000 тонна кенді топырақ өндірілді.
In 1926, a Venezuelan mining inspector found one of the richest iron ore deposits near the Orinoco delta, south of the city of San Felix on a mountain named El Florero. Full scale mining of the ore deposits began after World War II, by a conglomerate of Venezuelan firms and US steel companies. At the start in the early 1950s, about 10,000 tons of ore bearing soil was mined per day.
Қиыршық тас
Ориноко өзенінің кен орындарында Ориноко мұнай белдеуіндегі кең таралған битумді құмдар бар, олар болашақта мұнай өндірісінің көзі болуы мүмкін.
The Orinoco River deposits also contain extensive tar sands in the Orinoco oil belt, which may be a source of future oil production.
Шығыс Венесуэла алабы
Анзоатеги, Гуарико және Монагас штаттарын қамтитын Ішкі жотасы солтүстік шекараны құрайды, ал Гуаяна қалқаны оңтүстік шекараны құрайды. Матурин шығыс аймақтық бассейнін, ал Гуарико батыс аймақтық бассейнін құрайды. 26-шы отырыс 2016 жылы өтті.
Encompassing the states of Anzoategui Guarico and Monagas states, the Interior Range forms the northern boundary and the Guayana Shield the southern boundary. Maturin forms the eastern subbasin and Guarico forms the western subbasin. The 26th meet was held in 2016.
Мәдениетте
Ирландиялық әнші және ән жазушы Enya 1988 жылы "Orinoco Flow" әнін жазып, орындады. Жюль Верннің "Суперб Ореноке" романының негізгі тақырыбы – осы өзен.
The Irish singer and songwriter Enya wrote and sang the song "Orinoco Flow", which she released in 1988. Jule Verne's novel Superbe Orénoque has the river as its central theme.