Микрофоссилдер және олардың маңызы

Кіріспе

Микрофоссил – көру үшін микроскопты пайдалану қажет болатын, әдетте 0,001 мм мен 1 мм аралығындағы фоссил. Жалаңаш көзбен немесе қол линзасы сияқты аз ұлғайтумен зерттелетін фоссилдер макрофоссилдер деп аталады. Микрофоссилдер – прекамбрийден голоценге дейінгі геологиялық жазбаның кең таралған элементі. Олар көбінесе теңіз ортасындағы шөгінділерде кездеседі, бірақ тұзды, тұщы және құрлықтағы шөгінділерде де табылады. Өмірдің барлық патшалықтары микрофоссилдер арқылы ұсынылған, бірақ ең көп кездесетін түрлері – Chrysophyta, Pyrrhophyта, Sarcodina, акритархтар және хитинозоандардан шыққан протосттардың қаңқалары немесе микробиологиялық цисталар, сондай-ақ тамырлы өсімдіктердің тозаңы мен споралары.

Шолу

Микрофоссил – бұл тасқа айналған өсімдіктер мен жануарларға қолданылатын сипаттамалық термин, олардың мөлшері жалаңаш көзбен талдауға болатын деңгейде немесе одан да төмен. "Микро" және "макро" фоссилдер арасындағы жиі қолданылатын шегініс – 1 мм. Микрофоссилдер өздігінен толық (немесе дерлік толық) организмдер болуы мүмкін (мысалы, теңіз планктондары – форминифералар мен кокколитофорлар), немесе ірі жануарлар мен өсімдіктердің құрамдас бөліктері (мысалы, кішкентай тістер немесе споралар) болуы мүмкін. Микрофоссилдер палеоклиматтық ақпараттың маңызды қоры болып табылады және тау жыныстарының бірліктерін салыстыруға көмектесу үшін биостратиграфтар оларды жиі пайдаланады. Микрофоссилдер тау жыныстары мен шөгінділерде өсімдіктер, жануарлар, саңырауқұлақтар, протостар, бактериялар және археялар сияқты бұрынғы өмір формаларының микроскопиялық қалдықтары ретінде кездеседі. Жер бетіндегі микрофоссилдерге тозаң және споралар жатады. Теңіз шөгінділерінде табылған теңіз микрофоссилдері ең көп таралған түрлері болып табылады. Мұхиттардың барлық жерінде микроскопиялық протест организмдері өте көп көбейеді, олардың көпшілігі тез тасқа айналатын ұсақ қаңқаларды өсіреді. Оларға форминифералар, динофлагелляттар және радиоляриялар жатады. Палеонтологтар (фоссилдерді зерттейтін геологтар) осы микрофоссилдерге қызығушылық танытады, себебі олар оларды орта мен климаттың қалай өзгергенін анықтау үшін, сондай-ақ мұнай мен газды қайда табуға болатынын білу үшін пайдалана алады. Кейбір микрофоссилдер колониялық организмдер, мысалы, Бриозоа (әсіресе Cheilostomata) арқылы қалыптасады, олардың колониялары салыстырмалы түрде үлкен, бірақ колонияның кішкентай жеке организмдерінің ұсақ қаңқалық ерекшеліктері бойынша жіктеледі. Мысалы, Foraminifera тұқымдасының көптеген фоссилді түрлері, олар протостар, монета сияқты үлкен қабықтарымен (тесттер деп аталады) белгілі, мысалы Nummulites туысы. 2017 жылы Канаданың Квебек штатындағы Нувагиттук белдеуіндегі гидротермальдық шөгінділерде 4,28 миллиард жылға дейін сонау сақталып қалған микроорганизмдер немесе микрофоссилдер табылды, бұл Жердегі өмірдің ең көне жазбасы болуы мүмкін, бұл 4,41 миллиард жыл бұрын мұхит пайда болғаннан кейін және 4,54 миллиард жыл бұрын Жер пайда болғаннан кейін "өмірдің бірден пайда болғанын" (геологиялық уақыт шкаласында) көрсетеді. Дегенмен, кейбір зерттеушілердің пікірінше, өмір бұдан да ертерек, шамамен 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болған болуы мүмкін.

A microfossil is a descriptive term applied to fossilized plants and animals whose size is just at or below the level at which the fossil can be analyzed by the naked eye. A commonly applied cutoff point between "micro" and "macro" fossils is 1 mm. Microfossils may either be complete (or near complete) organisms in themselves (such as the marine plankters foraminifera and coccolithophores) or component parts (such as small teeth or spores) of larger animals or plants. Microfossils are of critical importance as a reservoir of paleoclimate information, and are also commonly used by biostratigraphers to assist in the correlation of rock units. Microfossils are found in rocks and sediments as the microscopic remains of what were once life forms such as plants, animals, fungus, protists, bacteria and archaea. Terrestrial microfossils include pollen and spores. Marine microfossils found in marine sediments are the most common microfossils. Everywhere in the oceans, microscopic protist organisms multiply prolifically, and many grow tiny skeletons which readily fossilise. These include foraminifera, dinoflagellates and radiolarians. Palaeontologists (geologists who study fossils) are interested in these microfossils because they can use them to determine how environments and climates have changed in the past, and where oil and gas can be found today. Some microfossils are formed by colonial organisms such as Bryozoa (especially the Cheilostomata), which have relatively large colonies but are classified by fine skeletal details of the small individuals of the colony. As another example, many fossil genera of Foraminifera, which are protists are known from shells (called tests) that were as big as coins, such as the genus Nummulites. In 2017, fossilized microorganisms, or microfossils, were discovered in hydrothermal vent precipitates in the Nuvvuagittuq Belt of Quebec, Canada that may be as old as 4.28 billion years old, the oldest record of life on Earth, suggesting "an almost instantaneous emergence of life" (in a geological time scale), after ocean formation 4.41 billion years ago, and not long after the formation of the Earth 4.54 billion years ago. Nonetheless, life may have started even earlier, at nearly 4.5 billion years ago, as claimed by some researchers.

Индекстік қалдықтар

Индекстік қазбалар, сондай-ақ нұсқаулық қазбалар, индикаторлық қазбалар немесе жас анықтау қазбалары деп те аталады, белгілі бір геологиялық уақыт кезеңіне немесе ортаға тән өсімдіктер мен жануарлардың қазбаланған қалдықтары немесе іздері болып табылады. Олар осы қазбаларды қамтитын тау жыныстарын анықтау және жасын анықтау үшін қолданылады. Практикалық тұрғыдан алғанда, индекстік қазбалардың уақыт бойынша шектеулі диапазоны, кең географиялық таралуы және қарқынды эволюциялық өзгерістері болуы керек. Үлкен қашықтықта орналасқан, бірақ бірдей индекстік қазба түрлерін қамтитын тау жыныстары, сол түрлер өмір сүрген шектеулі уақыт ішінде қалыптасқандығын көрсетеді. Индекстік қазбалар бастапқыда геологиялық бірліктерді анықтау үшін қолданылды, содан кейін геологиялық кезеңдерді, одан әрі фауналық сатылар мен аймақтарды анықтауға негіз болды. Акритархтар, хитинозоандар, конодонттар, динофлагеллят цисталары, остракодтар, тозаң, споралар және фораминиферлер сияқты микроқазбалардың түрлері биостратиграфияда кеңінен қолданылатын индекстік қазбалар ретінде анықталған. Әртүрлі жастағы шөгінділер үшін әртүрлі қазбалар жақсы жұмыс істейді. Жақсы жұмыс істеуі үшін қолданылатын қазбалар географиялық тұрғыдан кең таралған болуы керек, осылайша оларды көптеген әртүрлі жерлерде табуға болады. Сондай-ақ, олар түр ретінде аз өмір сүруі керек, сондықтан олар шөгіндіге енген уақыт аралығы салыстырмалы түрде тар болады. Түр неғұрлым ұзақ өмір сүрсе, стратиграфиялық дәлдік соғұрлым төмендейді, сондықтан тез эволюциялайтын қазбалар тиімді. Көбінесе биостратиграфиялық сәйкестіктер жеке түрлерге емес, фауналық жиынтыққа негізделген, бұл үлкен дәлдікке мүмкіндік береді, өйткені жиынтықтағы барлық түрлер бірге өмір сүрген уақыт аралығы, кез келген мүшесінің уақыт аралығынан тар. Сонымен қатар, егер үлгіде тек бір түр болса, бұл (1) қабаттар сол организмнің белгілі қазбалық диапазонында қалыптасқандығын немесе (2) организмнің қазбалық диапазоны толыққанды емес екендігін және қабаттар белгілі қазбалық диапазонды кеңейтетінін білдіруі мүмкін. Егер қазбаларды сақтау және анықтау оңай болса, стратиграфиялық қабаттардың уақытын дәлірек бағалауға болады.

Index fossils, also known as guide fossils, indicator fossils or dating fossils, are the fossilized remains or traces of particular plants or animals that are characteristic of a particular span of geologic time or environment, and can be used to identify and date the containing rocks. To be practical, index fossils must have a limited vertical time range, wide geographic distribution, and rapid evolutionary trends. Rock formations separated by great distances but containing the same index fossil species are thereby known to have both formed during the limited time that the species lived. Index fossils were originally used to define and identify geologic units, then became a basis for defining geologic periods, and then for faunal stages and zones. Species of microfossils such as acritarchs, chitinozoans, conodonts, dinoflagellate cysts, ostracods, pollen, spores and foraminiferans are amongst the many species have been identified as index fossils that are widely used in biostratigraphy. Different fossils work well for sediments of different ages. To work well, the fossils used must be widespread geographically, so that they can be found in many different places. They must also be short lived as a species, so that the period of time during which they could be incorporated in the sediment is relatively narrow. The longer lived the species, the poorer the stratigraphic precision, so fossils that evolve rapidly. Often biostratigraphic correlations are based on a faunal assemblage, rather than an individual species — this allows greater precision as the time spawn in which all of the species in the assemblage existed together is narrower than the time spans of any of the members. Further, if only one species is present in a sample, it can mean either that (1) the strata were formed in the known fossil range of that organism; or (2) that the fossil range of the organism was incompletely known, and the strata extend the known fossil range. If the fossil is easy to preserve and easy to identify, more precise time estimating of the stratigraphic layers is possible.

Құрамы

Микрофоссилдер құрамына қарай мыналар ретінде жіктелуі мүмкін: (а) диатомдар мен радиоляриялардағыдай кремнийлі, (б) коколиттер мен форминифералардағыдай карбонатты, (в) кейбір омыртқалыларды зерттеудегідей фосфатты немесе (д) палинологияда зерттелетін тозаң мен споралардағыдай органикалық. Бұл жіктелу таксономиялық немесе экологиялық ерекшеліктерге емес, микрофоссилдердің минералдық және химиялық құрамының айырмашылықтарына негізделген. Кремнийлі микрофоссилдер: Кремнийлі микрофоссилдерге диатомдар, радиоляриялар, кремнийлі флагелляттар, эбридиялар, фитолиттер, кейбір сколекодонттар (құрттың жақтары) және губкалардың спикулалары (қаңқа элементтері) жатады. Карбонатты микрофоссилдер: Карбонатты (CaCO3) микрофоссилдерге коколиттер, форминифералар, карбонатты динофлагеллят цисталары және остракодтар (ұсақ қабықты шаяндар) кіреді. Фосфатты микрофоссилдер: Фосфатты микрофоссилдерге конодонттар (жоғалып кеткен хордалылар тобының ұсақ ауыздық құрылымдары), кейбір сколекодонттар (құрттың жақтары), акулалардың тістері мен тікендері және басқа балықтардың қалдықтары (жиынтығында ихтиолиттер деп аталады) жатады. Органикалық микрофоссилдер: Органикалық микрофоссилдерді зерттеу палинология деп аталады. Органикалық микрофоссилдерге тозаң, споралар, хитинозоандар (теңіз омыртқасыздарының жұмыртқа қаптары деп саналады), сколекодонттар (құрттың жақтары), акритархтар, динофлагеллят цисталары және саңырауқұлақтардың қалдықтары кіреді.

Ағза ұрығы

Гүл тозаңның спорополенин деп аталатын сыртқы қабығы бар, ол оны әлсіз нысандарды жоятын қатаңдану процесінің қиындықтарына төзуге мүмкіндік береді. Ол өте көп мөлшерде өндіріледі. Гүл тозаңдарының бай палеонтологиялық жазбалары бар, олар көбінесе аналық өсімдігінен бөлек кездеседі. Палинология ғылымы гүл тозаңын зерттеуге арналған, оны биостратиграфия үшін де, сондай-ақ тірі өсімдіктердің саны мен әртүрлілігі туралы ақпарат алу үшін де пайдалануға болады, бұл өз кезегінде палеоклимат туралы маңызды мәліметтер бере алады. Сонымен қатар, гүл тозаңын талдау өткендегі өсімдік жамылғысының өзгерістерін және оларға ықпал ететін факторларды анықтау үшін кеңінен қолданылады. Гүл тозаңдарының алғашқы жазбалары кейінгі девон кезеңінде табылды, бірақ сол кезде оларды споралардан ажырату мүмкін емес еді. Бактерия споралары жыныстық циклдың бөлігі емес, олар қолайсыз жағдайларда тірі қалуға арналған төзімді құрылымдар.

Читинозоалар

Читинозоалар – әлі күнге дейін белгісіз организм тудырған, құты пішіндес, органикалық қабырғалы теңіз микрофоссилдерінің таксоны. Ордовик пен девон кезеңдерінде (яғни Палеозойдың ортасы) кең таралған миллиметрлік организмдер, жер шарындағы теңіз шөгінділерінің барлық түрлерінде көптеп кездеседі. Осы кең таралуы және олардың қарқынды эволюциясы оларды құнды биостратиграфиялық маркерлер етеді. Олардың ерекше пішіні жіктеуді және экологиялық жағдайын анықтауды қиындатады. 1931 жылы табылып бері, олардың протозоа, өсімдік және саңырауқұлақ туыстығы туралы болжамдар айтылып келді. Микроскопияның жетілуі олардың құрылымын зерттеуге мүмкіндік берді, соның нәтижесінде олар теңіз жануарларының жұмыртқалары немесе жас сатысы болуы мүмкін деген пікірлер айтылды. Алайда, соңғы зерттеулер олардың белгісіз туыстығы бар протозоалар тобының қабықшасын (тестін) білдіретінін көрсетті. Читинозоалардың экологиясы да нақты белгісіз, кейбіреулері су қабатында еркін жүзіп, ал басқалары басқа организмдерге жабысып өмір сүрген болуы мүмкін. Көптеген түрлер өмір сүру ортасына қатысты сезімтал болды және белгілі бір палеоортада жиі кездеседі. Олардың саны маусымдарға байланысты да өзгерген.

Акритархтар

Акритархтар, грекшеде «шатастырған тегі» деген мағынаны білдіреді, – органикалық қабырғалы микрофоссилдер, шамамен бүгінгі күнге дейін белгілі. Акритархтар нақты биологиялық таксон емес, қайта нақтыланбаған немесе белгісіз туыстығы бар организмдер тобы. Көбінесе олар термиялық түрленген қышқылға ерімейтін көміртек қосылыстарынан (кероген) тұрады. Акритархтарды формалық түрлерге жіктеу толығымен жасанды болғанымен, бұл жіктеудің мәні бар, себебі формалық таксондар нақты таксондарға ұқсас белгілерді көрсетеді, мысалы, кембрийдегі «жарылыс» және пермнің соңындағы жаппай жойылу. Акритархтардың әртүрлілігі хищтеліктің пайда болуы және кембрийдегі жарылыс сияқты маңызды экологиялық оқиғаларды көрсетеді. Кембрийге дейінгі теңіз әртүрлілігіне акритархтар басым болды. Олар шамамен 2000 жыл бұрын өсімге ұшырап, саны, әртүрлілігі, мөлшері, пішінінің күрделілігі, әсіресе тікендердің саны мен мөлшері артты. Соңғы 1 миллиард жылда олардың тікенді пішіндері хищтеліктен қорғану қажеттілігінің артуын көрсетеді. Акритархтардың құрамында кішкентай метазоалардың жұмыртқа қабықтарынан бастап, хлорофиттердің (жасыл балдырлардың) көптеген түрлерінің тыныш күйдегі кисталарына дейін әртүрлі организмдердің қалдықтары болуы мүмкін. Палеозой дәуірінен таралған акритархтардың көпшілігі динофлагелляттардың ата-тегі болған балдырлардың тіршілік циклінің әртүрлі кезеңдерін көрсетеді. Ескі акритархтармен байланысты организмдердің табиғаты толыққанды түсініксіз, бірақ олардың көпшілігі бір жасушалы теңіз балдырларымен байланысты болуы мүмкін. Теориялық тұрғыдан алғанда, акритархтың биологиялық тегі (таксоны) белгілі болған жағдайда, бұл микрофоссил акритархтар тізімінен алынып, тиісті тобына жатқызылады. Акритархтар, көбінесе, эукариоттар болған. Археялар, бактериялар және цианобактериялар (прокариоттар) әдетте өте кішкентай мөлшердегі қарапайым қалдықтарды қалдырады, ал эукариоттық бір жасушалы қалдықтар көбінесе үлкен және күрделі болады, сыртқы морфологиялық проекциялармен және тікендер мен түктер сияқты эукариоттар ғана тудыра алатын әшекейлермен ерекшеленеді; көптеген акритархтардың сыртқы проекциялары болғандықтан (мысалы, түктер, тікендер, қалың жасушалық мембраналар және т.б.), олар негізінен эукариоттар, бірақ қарапайым эукариот акритархтары да бар. Акритархтар шөгінді жыныстарда, қазіргі заманнан Архей дәуіріне дейін кездеседі. Олар әдетте фторсутекті қышқылды пайдалана отырып, силицикластық шөгінді жыныстардан бөліп алынады, бірақ кейде карбонатқа бай жыныстардан да алынуы мүмкін. Олар палеозой дәуіріндегі тау жыныстары формацияларын анықтау үшін және басқа қалдықтар болмаған жағдайда пайдаланылатын индекстік қалдықтар үшін өте жақсы кандидаттар болып табылады. Акритархтардың көпшілігі теңіздік (триасқа дейінгі) деп есептелетіндіктен, олар палеоэкологиялық интерпретация үшін де пайдалы. Архей және ең ертедегі протерозойлық микрофоссилдер «акритархтар» деп аталады, бірақ олар шын мәнінде прокариоттар болуы мүмкін. Ең ерте кездескен эукариот акритархтары (2020 жылға дейін) 1950 және 2150 миллион жыл бұрын пайда болған. Минералданған, бірақ бастапқыда органикалық қабырғалы микрофоссилдердің ультрақұрылымын, тіршілік тарихын және жүйелік туыстығын зерттеу үшін атомдық күш микроскопиясын, конфокалды микроскопияны, Раман спектроскопиясын және басқа да талдау әдістерін жақында қолдану, кейбір акритархтардың фоссилденген микротоқырлар екенін көрсетті. Соңында, Moczydłowska және басқалар 2011 жылы болжағандай, көптеген акритархтар шын мәнінде балдырлар болып шығуы мүмкін.

Acritarchs, Greek for confused origins, are organic walled microfossils, known from about to the present. Acritarchs are not a specific biological taxon, but rather a group with uncertain or unknown affinities. Most commonly they are composed of thermally altered acid insoluble carbon compounds (kerogen). While the classification of acritarchs into form genera is entirely artificial, it is not without merit, as the form taxa show traits similar to those of genuine taxa — for example the 'explosion' in the Cambrian and the mass extinction at the end of the Permian. Acritarch diversity reflects major ecological events such as the appearance of predation and the Cambrian explosion. Precambrian marine diversity was dominated by acritarchs. They underwent a boom around , increasing in abundance, diversity, size, complexity of shape, and especially size and number of spines. Their increasingly spiny forms in the last 1 billion years may indicate an increased need for defence against predation. Acritarchs may include the remains of a wide range of quite different kinds of organisms—ranging from the egg cases of small metazoans to resting cysts of many kinds of chlorophyta (green algae). It is likely that most acritarch species from the Paleozoic represent various stages of the life cycle of algae that were ancestral to the dinoflagellates. The nature of the organisms associated with older acritarchs is generally not well understood, though many are probably related to unicellular marine algae. In theory, when the biological source (taxon) of an acritarch does become known, that particular microfossil is removed from the acritarchs and classified with its proper group. Acritarchs were most likely eukaryotes. While archaea, bacteria and cyanobacteria (prokaryotes) usually produce simple fossils of a very small size, eukaryotic unicellular fossils are usually larger and more complex, with external morphological projections and ornamentation such as spines and hairs that only eukaryotes can produce; as most acritarchs have external projections (e. g., hair, spines, thick cell membranes, etc. ), they are predominantly eukaryotes, although simple eukaryote acritarchs also exist. Acritarchs are found in sedimentary rocks from the present back into the Archean. They are typically isolated from siliciclastic sedimentary rocks using hydrofluoric acid but are occasionally extracted from carbonate rich rocks. They are excellent candidates for index fossils used for dating rock formations in the Paleozoic Era and when other fossils are not available. Because most acritarchs are thought to be marine (pre Triassic), they are also useful for palaeoenvironmental interpretation. The Archean and earliest Proterozoic microfossils termed "acritarchs" may actually be prokaryotes. The earliest eukaryotic acritarchs known (as of 2020) are from between 1950 and 2150 million years ago. Recent application of atomic force microscopy, confocal microscopy, Raman spectroscopy, and other analytic techniques to the study of the ultrastructure, life history, and systematic affinities of mineralized, but originally organic walled microfossils, have shown some acritarchs are fossilized microalgae. In the end, it may well be, as Moczydłowska et al. suggested in 2011, that many acritarchs will, in fact, turn out to be algae.

Археялық жасушалар

Жасушалар тау жыныстарында сақталуы мүмкін, себебі олардың жасуша қабырғалары ақуыздан тұрады, ол жасуша өлгеннен кейін ыдырап керогенге айналады. Кероген минералды қышқылдарда, сілтілерде және органикалық еріткіштерде ерімейді. Уақыт өте келе, ол графитке немесе графит сияқты көміртекке минералдануы немесе мұнай және газ көмірсутектеріне ыдырайды. Жасуша пішінінің үш негізгі түрі бар. Әрбір түрдің нақты өлшемдері белгіленбегенімен, шар тәрізді микроқұрылымдар шамамен 8 микрометрдей кіші болуы мүмкін, жіп тәрізді микроқұрылымдардың диаметрі әдетте 5 микрометрден кем, ал ұзындығы ондаған микрометрден 100 микрометрге дейін жетеді, ал тікбұрышты микроқұрылымдар 50 микрометрге дейін созылуы мүмкін.

Кремнийлі

Кремнийлі шөгінді – мұхит түбінде орналасқан биогендік пелагикалық шөгіндінің бір түрі. Кремнийлі шөгінділер терең теңіз шөгінділерінің ең сирек кездесетін түрі болып табылады және мұхит түбінің шамамен 15% құрайды. Шөгінділер – кемі дегенде 30% пелагикалық микроорганизмдердің қаңқа қалдықтарын қамтитын шөгінділер деп анықталады. Кремнийлі шөгінділер негізінен диатомдар мен радиолариялар сияқты микроскопиялық теңіз организмдерінің кремнийлі қаңқаларынан тұрады. Континенттік шелдерге жақын кремнийлі шөгінділердің басқа компоненттеріне құрлықтан келген кремний бөлшектері және губка шөгінділері кіруі мүмкін. Кремнийлі шөгінділер опал кремнийінен (SiO2) жасалған қаңқалардан тұрады, ал кальций карбонаты организмдерінің (мысалы, кокколитофорлардың) қаңқаларынан жасалған карбонатты шөгінділерден өзгеше. Кремний (Si) – биомаңызды элемент және кремний циклы арқылы теңіз ортасында тиімді қайта өңделеді. Құрлықтан қашықтық, су тереңдігі және мұхиттың құнарлылығы – мұхит суындағы опал кремнийінің мөлшеріне және кремнийлі шөгінділердің болуына әсер ететін факторлар. Кремнийлі шөгінді минералдық формасы протестинвольденген скелет атауы типтік мөлшері SiO2силикакварцшыны опаль херт диатомия фрустула 0,002-ден 0,2 мм-ге дейін диатомия 40 миллион жыл бұрынғы микрофоссилі радиолария қабығы немесе сынағы 0,1–0,2 мм радиоларияның күрделі кремний қабығы.

Фитолиттер (грек тілінде "өсімдік тасы") – кейбір өсімдік тіндерінде кездесетін және өсімдік шірігеннен кейін де сақталатын, кремнийден жасалған қатты, микроскопиялық құрылымдар. Бұл өсімдіктер топырақтан кремнийді сіңіріп алады, содан кейін ол өсімдіктің әртүрлі жасушалық және жасушадан тыс құрылымдарында жинақталады. Фитолиттер әртүрлі пішінде және мөлшерде болады. "Фитолит" термині кейде өсімдіктердің барлық минералды секрецияларына қатысты қолданылса, көбінесе кремнийлі өсімдік қалдықтарын білдіреді.

Қалқанды

"Калциттеулі" термині кальцит немесе арагонит түріндегі кальций карбонатынан құралған немесе оның көп мөлшерін қамтитын қазба, шөгінді немесе шөгінді жыныстарға қолданылады. Кальциттеулі шөгінділер (әктас) әдетте құрлыққа жақын, жасы суларда жиналады, себебі карбонатты теңіз организмдері тұншықтырады, оларға құрлықтан келген қоректік заттар қажет. Жалпы алғанда, шөгінділер құрлықтан алшақтаған сайын, олардың кальциттеулігі азаяды. Кейбір аймақтарда дауылдардың немесе мұхит ағыстарының өзгеруі салдарынан қабаттасқан кальциттеулі шөгінділер кездесуі мүмкін. Кальциттеулі тұнба – бұл планктонды организмдерден алынған кальций карбонатының түрі, ол теңіз түбінде жиналады. Бұл жағдай тек мұхиттың карбонатты өтемақысы тереңдігінен кем болғанда ғана мүмкін. Осы тереңдіктен төмен кальций карбонаты мұхитта еруге бастайды және тек кальциттеулі емес шөгінділер ғана тұрақты болады, мысалы, кремнийлі тұнба немесе пелагикалық қызыл саз. Кальциттеулі минералды формалар, протестиндердің қатысуымен жасалған қаңқаның атауы, типтік мөлшері CaCO3, кальцит, арагонит, әктас, мәрмәр, бор, 1 мм-ден кіші, форминифералардың қабығы немесе сыңары. Форминифералардың шамамен 10 000 тірі түрі бар. Кокколитофорлар, кокколиттер 0,1 мм-ден кіші. Кокколитофорлар биогендік кальций карбонатының ең ірі жаһандық көзі болып табылады және жаһандық көміртек айналымына маңызды үлес қосады. Олар Довердің ақ ұсалары сияқты бор шөгінділерінің негізгі құрауышы болып табылады.

Құсбақалар

Остракодтар – кең таралған, әдетте кішкентай, кейде тұқымдық шаян тәрізділер деп аталатын қабықты шаян тәрізділер. Олар бүйірден бүйірге жалпақтанып, әктасты немесе хитинді екі жақтан жабылатын қабықшамен қорғалған. Шамамен 70 мыңға жуық түрі белгілі, оның 13 мыңы қазіргі кезде тіршілік етеді. Остракодтардың мөлшері әдетте шамалы, бірақ 200-ден 500 микрометрге дейін жетеді, ал Гигантоциприс сияқты кейбір түрлері микроқазба деп санауға тым ірі.

Конодонттар

Конодонттар (грек тілінде "конус тіс") – құрылыс қаңқасы жоқ, құрып кеткен, сопақшаға ұқсайтын ұсақ балықтар. Ұзақ жылдар бойы олар тек тіс тәрізді микрофоссилдер арқылы ғана белгілі болды, олар жеке-жеке табылған және қазір конодонт элементтері деп аталады. Минералдық тіндердің эволюциясы бір ғасырдан астам уақыт бойы шешілмей келе жатқан мәселе. Хордалылардың тіндерінің минералдануының алғашқы механизмі конодонттардың ауыздық қаңқасы немесе ерте агнатардың тері қаңқасы арқылы басталуы мүмкін деген гипотеза бар. Элементтер жиынтығы – қазіргі жануарлардың жақтарынан түбірінен бөлек болатын, тамақтану аппаратын құрады. Олар енді шатасуды болдырмау үшін "конодонт элементтері" деп аталады. Тістердің үш түрі (яғни, конус тәрізді, тармақты және пектин тәрізді) әртүрлі функцияларды орындаған болуы мүмкін. Ұзақ жылдар бойы конодонттар тек жұмбақ тіс тәрізді микрофоссилдер (200 микрометрден 5 миллиметрге дейін) арқылы ғана белгілі болды, олар көбінесе жеке-жеке кездеседі, бірақ әрқашан емес, және басқа ешқандай қазбамен байланысты емес. Конодонттар шөгінділерде кеңінен таралған. Олардың көптеген түрлері көрсеткіш қазбалар саналады, геологиялық кезеңдерді анықтау және қабаттарды даралау үшін қолданылады. Конодонт элементтерін тау жыныстарының қанша температураға ұшырағанын бағалау үшін пайдалануға болады, бұл шөгінді тау жыныстарының жылулық пісіп-жетілу деңгейін анықтауға мүмкіндік береді, бұл көмірсутектерді іздеу үшін маңызды. Конодонт тістері – қазба жазбаларында табылған ең ерте омыртқалы тістер және кейбір конодонт тістері ең өткір тістер болып табылады.

Микропалеонтология

Микрофоссилдерді зерттеу микропалеонтология деп аталады. Микропалеонтологияда, әдетте бөлек-бөлек санаттарға жататын нәрселер, тек олардың мөлшеріне сәйкес топтастырылады, оның ішінде микроскоптық организмдер және ірі организмдердің ұсақ бөліктері де бар. Көптеген шөгінділерде микрофоссилдер кездеседі, олар маңызды биостратиграфиялық, палеоэкологиялық және палеокеанографиялық маркерлер болып табылады. Олардың бүкіл әлемде кең таралғандығы және физикалық тұрақтылығы микрофоссилдерді биостратиграфия үшін маңызды етеді, ал олардың қоршаған ортаның өзгеруіне қалай ден қойғандығы өткен ортаны қайта жаңғыртуға көмектеседі.