Кіріспе
Маотианшань тақталары – Чиунгчуссу формациясындағы ерте кембрий шөгінділерінің бірнеше қабаттары. Бұл тақталар өте жақсы сақталған қазба организмдер мен олардың іздерімен танымал Консервативті Лагерштеттендерімен әйгілі. Маотианшань тақталары – әлем бойынша кембрий дәуіріне жататын қырыққа жуық қазба орындарының бірі, мұнда сирек сақталатын, минералданбаған жұмсақ тіндер тамаша сақталған, бұл сақталу деңгейі Канаданың Британ Колумбиясының Берджесс тақталарымен салыстыруға болады. Олар Қытайдың Юньнань провинциясының Чэнцзян округіндегі Маотианшань төбесінің атымен аталады. Чэнцзяндағы көптеген шашыраңқы қазба орындары үшін организмдердің ең танымал жиынтығы Чэнцзян биотасы деп аталады. Чэнцзян Лагерштетінің жасы жергілікті түрде Ционжусиан деп аталады, бұл кезең ерте кембрийдің ортасындағы Сібір шөгінділеріндегі кеш Атдабаниан кезеңімен сәйкес келеді. Тақталар ≤ жасқа дейін датирленеді, әсіресе хордалардың пайда болуына қатысты.
The Maotianshan Shales are a series of Early Cambrian sedimentary deposits in the Chiungchussu Formation, famous for their Konservat Lagerstätten, deposits known for the exceptional preservation of fossilized organisms or traces. The Maotianshan Shales form one of some forty Cambrian fossil locations worldwide exhibiting exquisite preservation of rarely preserved, non mineralized soft tissue, comparable to the fossils of the Burgess Shale of British Columbia, Canada. They take their name from Maotianshan Hill in Chengjiang County, Yunnan Province, China. The most famous assemblage of organisms are referred to as the Chengjiang biota for the multiple scattered fossil sites in Chengjiang. The age of the Chengjiang Lagerstätte is locally termed Qiongzhusian, a stage correlated to the late Atdabanian Stage in Siberian sequences of the middle of the Early Cambrian. The shales date to ≤. especially on the origin of chordates.
Тарих және ғылыми маңызы
Өңірдегі қазбалар 10 ғасырдың басынан белгілі болғанмен, 1984 жылы трилобиттердің жұмсақ денелі туысы – Misszhouia naraoiid табылуынан кейін Чэнцзян өзінің ерекше сақталу жағдайымен алғаш рет танылды. Одан бері әлемнің түкпір-түкпіріндегі ғалымдар бұл жерді қарқынды зерттеп, жаңа жаңа ашылулар жасап, осы ашылулардың мағынасын түсіндіруге қатысты кең ауқымды ғылыми пікірталас туғызды. Осы уақыт ішінде таксондар қайта қаралып, немесе әртүрлі топтарға жатқызылды. Түсіндірмелер топтардың филогенезін жетілдіруге және тіпті бастапқы деутеростомалардың жаңа филумы Vetulicolia-ның құрылуына әкелді. Чэнцзян биотасы Барджесс тақтасында табылған барлық жануарлар тобын қамтиды; алайда, он миллион жыл көне болғандықтан, ол метазоолардың ерте кембрий кезеңінде Барджесс тақтасы фаунасымен салыстырғанда ертерек немесе жылдамдатылған түрде әртараптанғанын көрсетеді. Өте әртүрлі фауналық жиынтықтың сақталуы Маотианшань тақтасын ертедегі көпжасушалы өмірдің, әсіресе барлық омыртқалыларды қамтитын хордаталар филумының мүшелерінің эволюциясын түсіну үшін әлемдегі ең маңызды жасайды. Чэнцзян қазбалары – Протерозойдың фанерозойлық кезеңге ауысуынан кейінгі ең көне әртүрлі метазоолар жиынтығы және осылайша, кембрийлік жарылыс деп аталатын өмірдің күрт әртараптануын түсіну үшін қазба деректерінің ең жақсы көзі. Чэнцзян биотасының ең қызықты жерлерінің бірі – жүздеген жас үлгілер табылған Хайян Лагерстетте. Бұл ерекше орын жануарлар тобының дамуына түсінік береді және кембрий кезеңіндегі бірегей кен орны болып табылады.
IUGS геологиялық мұра орны
"Ченцзян қазбалары ерте кембрий кезеңіндегі метазоалар тіршілігінің маңызды және беспрецедентті түрлерге дамуының толық деректерін ұсынады" деген тұста, Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) "Кембрий Ченцзян қазбалар орны және лагерштетте" 2022 жылдың қазан айында жарияланған тізімде әлемдегі 100 "геологиялық мұра орындарының" ішіне қосты. Ұйым "IUGS геологиялық мұра орны" дегенді "халықаралық ғылыми маңызы бар геологиялық элементтері және/немесе процестері бар, анықтамалық ретінде қолданылатын және/немесе геологиялық ғылымдардың дамуына тарихи үлес қосқан маңызды жер" деп анықтайды.
Сақтау және тафономия
Қалдықтар Қионгжуси формациясының Юаньшань мүшесіндегі қалың балшық тас бөлігінде кездеседі. Юаньшань мүшесі кеңінен тараған, ол Шығыс Юньнань провинциясының көптеген аудандарын қамтиды, онда қалдықтарды табатын көптеген шашыраңқы жерлер бар. Стратиграфиялық зерттеулер теңіз деңгейінің өзгеруі және тектоникалық белсенділікпен сипатталатын тропикалық ортамен сәйкес келеді. Аймақ, болжам бойынша, лайлы түбі бар аяз су болған. Сақталған фауна негізінен теңіз түбінде тіршілік ететін жандардан құралған және, көптеген қазбалар өлімнен кейін тасымалданбағанын ескеретін болсақ, олар мерзімдік лай ағындарымен көмілген болуы мүмкін. Бүргесс шиыршықтарындағыдай, бұл палео-орта минералданбаған, жұмсақ дене бөліктерінің сақталуына мүмкіндік берген. Қалдықтар бір дюймнан кем қалыңдықтағы жұқа қабаттарда табылады. Жұмсақ бөліктері алюминосиликатты пленкалар түрінде сақталған, көбінесе жоғары деңгейде тотыққан темір қамтиды және әдетте өте егжей-тегжейлі. Чэнцзян төсектерінің төмен меншікті салмағы (яғни, олар өте жеңіл) олардың күшті эрозияға ұшырағанын көрсетеді. Із қалдықтары көптеп кездеседі.
Чэньцзянның жануарлар дүниесі
Чэнцзян биотасы өте әртүрлі фауналық жиынтықты қамтиды, 2006 жылдың маусым айындағы әдебиеттерде 185-ке жуық түрі сипатталған. Олардың шамамен жартысы буынтұқымдылар, олардың көпшілігінде кейінгі буынтұқымдыларға тән қатты, минералды күшейтілген экзоскелеттері болмаған; Чэньцзяннан белгілі организмдердің тек 3% ғана қатты қабықшаға ие. Олардың көпшілігі – трилобиттер (бес түрі бар), барлығынан аяқтар, антенналар және басқа да жұмсақ дене бөліктері табылған, бұл қазба жәдітелерде өте сирек кездесетін құбылыс. Phylum Porifera (губкалар; 15 түрі) және Priapulida (16 түрі) де жақсы өкілденген. Басқа филумдар: Brachiopoda, Chaetognatha, Cnidaria, Ctenophora, Echinodermata, Hyolitha, Nematomorpha, Phoronida және Chordata. Мүмкін моллюскаларға Wiwaxia және Nectocaris жатады. Сегіз жануардың біреуі – белгісіз туыстығы бар проблемалық формалар, олардың кейбіреулері кембрийдегі теңіз ортасының жылдам өзгеруіне байланысты қысқа ғана уақытқа сақталған эволюциялық тәжірибелер болған болуы мүмкін. Чэньцзян – Lobopodia-ның ең бай көзі, бұл топқа көптеген ерте панартроподтар кіреді, алты туыс: Luolishania, Paucipodia, Cardiodictyon, Hallucigenia (Бурджесс тақтасынан да белгілі), Microdictyon және Onychodictyon. Чэньцзяннан алынған ең маңызды қазбалардың бірі – барлық омыртқалы жануарлар жататын Chordata филумының сегіз мүмкін өкілі. Ең танымал – Myllokunmingia, ықтимал, өте примитивті жақсыз балық (агнатид). Myllokunmingia-ға ұқсас Haikouichthys ercaicunensis, басқа да примитивті балық сияқты жануар. Таңғажайып Yunnanozoon lividum – ең ертедегі гемихордат, оның көптеген хордат белгілері бар және омыртқасыздар мен хордаттардың арасындағы анатомиялық байланысты қамтамасыз етеді. Haikouella lanceolata – ең ертедегі бас сүйегіне ұқсас хордат. Бұл балыққа ұқсас жануардың Y. lividum-мен көптеген ұқсастықтары бар, бірақ бірнеше аспектіде ерекшеленеді: оның айқын жүрегі, арқалық және іштік аортасы, жамбас талшықтары және нотохордасы (нейрохордасы) бар. Қазіргі уақытта Чэньцзяннан табылған жеті түрі бар Vetulicola-ның жүйелік орналасуы туралы келісім жоқ. Бастапқыда қаңқалы буынты жануарлар ретінде сипатталған, Vetulicola кейіннен D. G. Shu және авторлар тобы примитивті деутеростомдардың жаңа филумы ретінде қарастырылды (Shu 2001). Басқа зерттеушілер оларды Chordata филумымен туыстығына байланысты урохордаттарға жатқызады. Олар сүзгілеумен қоректенетін немесе шөгінділермен қоректенетін жануарлар болған деп есептеледі. Чэньцзян биотасынан алынған екі ондаған жануарлар филогенетикалық жіктелуге қатысты проблема тудырады. Олардың ішінде ерте кембрийдің болжамды жыртқыш терроры – "Anomalocaris" saron ең танымал болды, бірақ бұл түр кейіннен Houcaris saron және Innovatiocaris maotianshanensis болып қайта жіктелді. Shu (2006) жақында Stromatoveris psygmoglena-ны Эдиакар жапырақтары мен кембрий ктенофорлары арасындағы мүмкін жоғалған байланыс ретінде сипаттады. Cambrocornulitus-тың түтікшелі қабығы болған, ол биоминералдануға ұшыраған болуы мүмкін. Ол корнулитидтермен және лофофораттармен кейбір туыстық байланыстарға ие. Чэньцзян биотасы оттегіге бай дельталық ортада мекендеген деп саналады, оның негізгі экологиялық стресс факторлары жоғары шөгінділеу деңгейі және тұздылықтың үлкен ауытқулары болды.
Гуаншан биотасы
Оңтүстік Қытайдың Юньнань провинциясында орналасқан Гуаншан биотасы да Бёрджесс тақтасы типіндегі қазбалар, бірақ Чэнцзян биотасынан сәл жас, және кембрийдің 4-ші кезеңіне сәйкес 515–510 млн жыл бұрын дауырланған. Брахиоподтар ең көп кездесетін түр, одан кейін трилобиттер. Басқа түрлерге губкалар, канцелоридтер, книдарийлер, ктенофорлар, приапулидтер, лобоподиандар, буынтық аяқтылар, аномалокаридидтер, гиолиттер, моллюскалар, брахиоподтар, эхинодермалар, балдырлар және ветуликолиандар жатады. Сондай-ақ, ең ерте кездескен эокриноидтар, сәйкессіз жұмсақ денелі жануарлар және көптеген іздер қазбалары да бар. Гуаншан биотасы Чэнцзян биотасының, Астутускаристің және Ветуликолианның Vetulicola gantoucunensis және V. longbaoshanensis түрлерінің жалғасы саналады; Cathaymyrus haikouensis және Zhongxiniscus intermedius сияқты хордалар да кездеседі.