Кіріспе

Олег Владимирович Дерипаска (Олег Владимирович Дерипаска; 2 қаңтар 1968 жылы туған) – ресейлік олигарх және миллиардер. Дерипаска Кеңес Одағының ыдырауынан кейін жекешелендірілген бұрынғы мемлекеттік мүліктер есебінен байыды. Ол Ресейдің ірі өнеркәсіптік топтарының бірі – Basic Element және Ресейдің ең ірі қайырымдылық қоры Volnoe Delo-ның негізін қалады. Ол En+ Group, ресейлік энергетикалық компанияның президенті болды және әлемдегі екінші ірі алюминий компаниясы United Company Rusal-ды басқарды, бірақ 2018 жылы екі лауазымнан да бас тартты. Ол 1990-шы жылдары Ресейдегі «алюминий соғыстарында» жеңімпаз ретінде танылды, ол мемлекеттік мүлікті иелену үшін бизнесмендер арасындағы жиі және қатал қақтығыстармен ерекшеленді. 2000 жылы Дерипаска Sibirsky Aluminium және Роман Абрамовичтің Millhouse Capital арасындағы серіктестік нәтижесінде Rusal компаниясын құрды. 2007 жылы Rusal, SUAL Group және Glencore International AG компанияларымен бірігіп UC Rusal құрды, оның төрағасы Дерипаска болды. Ол бір кезде Ресейдің ең бай адамы болған, бірақ 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде мүлкінің көп бөлігін жоғалтты. 2022 жылдың маусым айында Forbes журналы оның байлығын 3,2 миллиард долларға бағалады, осылайша ол әлемдегі 920-шы ең бай адам атанды. Дерипаска 2017 жылы Кипр азаматтығын (соның арқасында Еуроодақ азаматтығын) сатып алды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты Ұлыбритания үкіметі Дерипасканы жеті олигархтың қатарында санкцияға алды, оған активтерді тоңдыру және саяхат шектеулері салынды.

Ерте өмір және білім

Дерипаска Дзержинск қаласында, Нижний Новгород облысы, Кеңес Ресейінде дүниеге келді және Краснодар өңірінің Усть-Лабинск қаласында өсті. Оның ата-анасы Кубаньнан келген. Дерипаска отбасының шағын шаруашылығында өскен, ол жерде 5 немесе 6 жасынан бастап жерді өңдеу арқылы тіршілік көруге үйренді. Дерипаска өз ата-бабаларының еңбекке баулыған тәртібімен қатар, шаруашылықты да үйреткенін айтады. Оның әкесінің әкесі Тимофей Дерипаска (1918-1945) соғыста қаза тауып, Австриядағы жаппай қабірге қойылды. Оның есіміне Дерипаска Лаа-ан-дер-Тая қаласында орыс православие шіркеуін салдырды. Дерипасканың алғашқы жұмысы анасы жұмыс істеген Усть-Лабинск зауытында болды. 11 жасында электр қозғалтқыштарын жөндеумен айналысатын электрик шәкірті болды. Алайда, Кеңес Одағының ыдырауы академиялық қаржыландыруды күрт қысқартты, сондықтан ол теориялық физик ретінде оқуын жалғастыра алмады. 1994 жылы 26 жасында Дерипаска зауыттың бас директоры болды. 2003 жылы Дерипаска басқаратын компаниялар Millhouse Capital басқаратын үлестің жартысын сатып алып, ортақ басқарудағы компаниялардың үлесін 75%-ға дейін арттырды. 2004 жылы Дерипаскаға байланысты компаниялардың "RUSAL" компаниясына меншік құқығын толықтыруы Millhouse Capital басқаратын "RUSAL" компаниясының қалған 25% үлесін сатып алумен аяқталды. Дерипаска 1999, 2006 және 2007 жылдары "Ведомости" газетінің "Жыл кәсіпкері" атағын иеленді. "RUSAL" әлемдегі ең ірі алюминий өндірушісіне айналды, бірақ 2015 жылы Қытайдың Hongqiao тобы одан өтті. 2010 жылы Дерипаска басшылығымен "Русал" Гонконг қор биржасында тіркелген алғашқы ресейлік компания болды. Ол лизингтік бизнес, құрылыс, авиация және ауыл шаруашылығымен айналысады. Оның активтерінің ішінде Сибирьдің "ЕвроСибЭнерго" электр компаниясы, яғни Ресейдегі ең ірі жеке энергетикалық компания; Ресейдің ірі сақтандыру компанияларының бірі – "Ингосстрахтың" 10%-ы; автомобиль, жүк көліктері мен автобустар өндіруші "GAZ Group", сондай-ақ "Kuban Agro Holding" ауыл шаруашылығы бизнесінің негізін қалаушы бар. Ол Краснодар өңіріндегі, соның ішінде Сочи мен Краснодардағы әуежайларды басқару үшін көлік компаниясын құрды. Бұл активтердің барлығы әртараптандырылған инвестициялық және өндірістік топтың бөлігі болып табылады – "Basic Element". Дерипаска 1997 жылы құрылған "Basic Element" әртараптандырылған инвестициялық тобының негізін қалаушы, ол энергетика, металл және тау-кен өндірісі, машина жасау, қаржылық қызметтер, ауыл шаруашылығы, құрылыс және авиация салаларындағы инвестицияларды басқарады. "Basic Element" басқаруындағы негізгі инвестицияларға "United Company RUSAL" (әлемдегі ең ірі алюминий және алюмина өндірушісі), "GAZ Group" (автомобиль компаниясы), "Aviakor" ұшақ өндірушісі, "EuroSibEnergo" (энергиямен жабдықтаушы компания) және "Kuban Agroholding" (ауыл шаруашылығы компаниясы) кіреді. "Basic Element" 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына Сочиде Жағалаудағы Олимпиадалық ауыл, Имеретиск теңіз порты, Сочидегі Курортный даңғылының дублері, Сочи халықаралық әуежайын жаңарту сияқты бірнеше Олимпиадалық нысандарды салды. Жалпы инвестиция көлемі 1,4 миллиард доллардан асты. 2007 жылғы әлемдік қаржы дағдарысы кезінде Дерипаска уақытша Австрияның "Strabag" құрылыс компаниясындағы 25% үлесін сатуға мәжбүр болды, бірақ оны 2010 жылы қайта сатып алды. Алғашында "Strabag" "Transstroy" компаниясының 26% үлесін алды.

АҚШ-қа саяхаттаудағы қиындықтар, 2006-2009

2006 жылдың шілдесінде Дерипаска Daimler Chrysler Group компаниясын сатып алуға тырысқан кезде, АҚШ оның кіру визасын күштен шығарғаны туралы хабар тарады; ат-жөні аталмаған шенеунік визаның күшін жою себебін айтудан бас тартты. The Wall Street Journal газеті Дерипасканың Ресейдегі ұйымдасқан қылмыспен байланысы бар деген айыптамалар себеп болуы мүмкін екенін жазды, дереккөздер ретінде АҚШ құқық қорғау органдарының екі қызметкерінің есімдерін келтірді. The New York Times газеті 2018 жылдың 27 тамызында виза жылжымайтын мүлік арқылы ақша жылуға тырысуы мүмкін деген алаңдауларға байланысты күштен шығарылғанын хабарлады. Дерипаска 2005 жылы көп рет кіруге рұқсат беретін виза алған; АҚШ Федералдық тергеу бюросының өкілі бұл мәселе бойынша ешқандай түсіндірме бермеді. Сенаттағы бұрынғы республикашыл партиясының жетекшісі және 1996 жылғы президенттікке үміткер Боб Доул мен оның заң фирмасы Alston & Bird Дерипасканың мүддесі үшін лоббилік жұмыстар жүргізгенін Сенаттың тізілімдері көрсетіп тұр. Alston & Bird 2005 жылы Дерипаскамен байланысты "Мемлекеттік департаменттің виза саясаты және рәсімдері" бойынша жұмыс істегені үшін шамамен 260 000 АҚШ доллары алды. NBC News 2021 жылдың қазан айында Ресей Дерипаскаға дипломатиялық мәртебе бергенін, бұл оған иммунитетпен АҚШ-қа кіруге мүмкіндік бергенін хабарлады.

Магна және Морган Стэнлиге қарсы сот ісі, 2015

2007 жылдың мамыр айында Magna International компаниясының төрағасы Франк Стронах Дерипасканың Magna компаниясының стратегиялық серіктесі болатынын жариялады. 2007 жылы Дерипасканың Veleron инвестициялық компаниясы BNP Paribas банкінен алған 1,2 миллиард долларлық несие арқылы Magna акцияларын сатып алды, ал Magna акциялары кепіл ретінде берілді. Morgan Stanley BNP Paribas-пен жасалған суап келісімі арқылы мәмілеге қатысты, онда АҚШ банкі Paribas банкінен белгілі бір төлем алу үшін несие тәуекелін өз мойнына алды. 2008 жылдың қыркүйегінде әлемдік экономикалық дағдарыстың әсерінен Magna акцияларының құны күрт төмендеді. BNP Veleron компаниясына 93 миллион долларлық маржалық талап қойды. Morgan Stanley, өз кезегінде, Veleron бұл талапты орындай алмайтынын білген соң, акцияларды қысқа сату арқылы сатты. Дерипаска Morgan Stanley өз міндеттерін бұзып, Veleron компаниясына 15 миллионнан 25 миллион долларға дейін бағаланған маңызды қаржылық зиян келтірген заңсыз ішкі саудамен айналысқанын мәлімдеді. 2015 жылдың қарашасында Нью-Йорк қазылар алқасы Morgan Stanley-дің «жасырын ақпарат алғанын және оны құпия сақтау және сауда жасау құқығы болмаса да, саудаға пайдаланғанын» анықтады, сонымен қатар Morgan Stanley-дің Veleron-ды алдау ниеті болмағанын да анықтады. Veleron бұл шешіммен келіспей, шағымдануға ниеттеніп отыр. En+ тобы – диверсификацияланған тау-кен, металлургия және энергетика компаниясы. Ол UC Rusal (48,13%) және EuroSibEnergo компанияларының басым үлесіне ие. 2017 жылы компанияның кірісі 9,8 миллиард долларды құраса, түзетілген негізгі табысы 2,3 миллиард долларды көрсетті. 2017 жылдың қарашасында En+ Лондон қор биржасында листингке шығып, 1,5 миллиард доллар тартты.

РУСАЛ

United Company RUSAL – әлемдегі екінші ірі алюминий компаниясы. 2015 жылы Қытайдың Hongqiao Group компаниясы оны басып өткенге дейін ол ең ірі компания болды. 2019 жылы Rusal компаниясы Қытайдың Chalco компаниясынан екінші ірі алюминий өндірушісі ретінде танылды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша UC RUSAL әлемдегі бірінші алюминий өндірісінің 5,8%-ын және әлемдегі алюминий қышқылы өндірісінің 6,2%-ын құрайды. Алюминий балқыту зауыттарына алюминийдің тұрақты түрде жеткізілуін қамтамасыз ету мақсатында RUSAL, Deripaska басшылығымен бірнеше бірігулер мен сатып алулар жүзеге асырды. 2000 жылдардың басында RUSAL әлемдегі ең ірі боксит қорына ие Гвинеядағы боксит кен орындарын сатып алды. Кейіннен RUSAL Австралиядағы алюминий қышқылы зауытының үлесін сатып алды. 2007 жылы Deripaska тікелей қатысуымен RUSAL, әлемдегі ең ірі 10 алюминий өндірушінің бірі – SUAL Group және табиғи ресурстар саласындағы швейцариялық Glencore International AG компаниялары өз активтерін біріктіріп, әлемдегі ең ірі алюминий және алюминий қышқылы өндірушісі – United Company RUSAL құрды. Glencore-пен біріккеннен кейін RUSAL портфеліне Ямайка, Италия және Ирландиядағы боксит және алюминий қышқылы активтері қосылды. Бұл мәмілелер RUSAL-ды шикізат бокситімен аз қамтамасыз етілген компаниядан вертикальды интеграцияланған корпорацияға айналдырды. Параллельдік түрде Deripaska Ресейдегі балқыту зауыттарының операциялық жақсартуына айтарлықтай инвестиция жасады. Ол: «Біз өнеркәсіпті консолидацияладық және Ресейде жоқ бокситтерді анықтадық. Біз он екі жылдан кем уақыт ішінде өнеркәсіптің көшбасшысы болған компанияны құрдық. Бірақ әлемдегі ең ірі алюминий өндірушісі болу үшін біз өзіміздің операциялық тәжірибемізді жақсартуымыз керек еді. Әлемдегі ең жақсы тәжірибелерді қолдану үшін біз Toyota-ға көз жүгіздік, ол шамамен отыз жыл бойы нақты, терең және жақсы ойластырылған процесті пайдаланды». Deripaska өзі «Toyota жолы» арқылы танымал болған жапондық өндіріс тиімділігін белсенді түрде қолдап келеді. RUSAL балқыту зауыттары «кайзен» тұжырымын қабылдады, ол үздіксіз жақсартуды білдіреді және жұмысшыларды стандартталған өндіріс техникасына оқытуды қамтиды. «Компанияның ойлау жолын және есеп беру жүйесін өзгерту маңызды», – деді Deripaska. «Жоғарыдан төменге басқарудың орнына, сіздің операторларыңыздың қолында барлық нәрсе екенін түсінуіңіз керек және осы операторларға тиімділікті және жақсартуларды тікелей зауыт еденінде жүргізуге мүмкіндік беруіңіз керек». Компания сонымен қатар Братск, Красноярск және Иркутск алюминий балқыту зауыттарын қоса алғанда, бірқатар нысандарында ауқымды жаңғырту жобаларын жүзеге асырды. 2009 жылы қаржылық дағдарыстың ортасында Deripaska RUSAL-ға CEO ретінде қайта оралды және компанияны қарызды қайта құру процесі арқылы жетектеді. «Мен күніне 16 сағат жұмыс істедім. Біз дефолтқа жақын болдық, бірақ оған қатысы бар тараптардың ешқайсысы оны дефолт деп атағысы келмеді». Алдын алу шараларының аясында Deripaska 2009 жылы RUSAL-дағы шығындарды 25%-ға қысқартты. 2009 жылдың желтоқсанына қарай Deripaska 70-тен астам ресейлік және халықаралық кредиторлармен 17 миллиард АҚШ долларын қайта қаржыландыру туралы соңғы келісімге келді. Одан кейін сәуір айында тағы 500 миллион долларлық келісім жасалды. Сондай-ақ ақпан айында Қытайдағы сатып алуларды қаржыландыру үшін 10 миллиард юаньдық жеті жылдық облигацияларды сату жоспарлары жарияланды. Бұл Rusal-ды Шанхай қор биржасында панда облигацияларын ұсынған алғашқы шетелдік компанияға айналдырды. Компания сондай-ақ қарызды қайта қаржыландыру үшін 1,7 миллиард долларлық экспортқа дейінгі қаржыландыру тетігі туралы халықаралық кредиторлармен келісім жасады. 2013 жылы Deripaska «глобалды алюминий өнеркәсібіне және кең нарыққа тигізген зор әсері» үшін Metal Bulletin Awards үздік сыйлығында «Алюминий индустриясының елшісі» атағын алды. Deripaska 2018 жылдың мамыр айында жеті директорлар кеңесінің мүшесі мен бас атқарушы директорлардың отставкаға келуінен кейін RUSAL-дан кетті. Бұл қадам АҚШ Қаржы министрлігімен жасалған келісімнің бөлігі болды, ол компанияға қатысты санкцияларды алып тастауға бағытталған. Осы келісімнің бір бөлігі ретінде 2019 жылдың ақпан айында Deripaska санкцияларды жеңілдету үшін EN+ компаниясындағы меншік үлесін 50%-дан төменге дейін төмендеткені туралы хабарланды.

Черни ісі, 2008 жыл

Майкл Черни Дерипаскаға қарсы Лондонның Жоғары сотының Коммерциялық сотында сот процесі бастады. Черни өзінің РУСАЛ акцияларының 20 пайызының нақты иесі екенін мойындауды сұрады, ол акцияларды Дерипаска өзі үшін сенімгерлікпен сақтап тұрғанын мәлімдеді. Бұл талап қабылданбады. 2007 жылдың 3 мамырында судья Лэнгли Дерипаскаға дұрыс хабарлама жолданбағанын және Дерипаска Англияда немесе Уэльсте тұрмағандықтан соттың бұл істі қарауға құқығы жоқ екенін шешті. 2008 жылдың шілдесінде судья Кристофер Кларк істі Англияда қарау керек деп шешті, бірақ «бұл дауға қатысты табиғи сот Ресейде» дей келіп, «Ресейдегі сот процесіне байланысты туындайтын тәуекелдер екі тараптың мүддесі мен әділеттілікті қамтамасыз ету үшін Англияны ең қолайлы сот алаңы ретінде қарастыруға жеткілікті» деп түсіндірді. 2008 жылдың 22 шілдесінде ол Дерипаскаға шағымдану құқығын берді. Англия мен Уэльстің апелляциялық соты 2009 жылдың 31 шілдесінде шағымды қабылдамады. 2011 жылдың маусым айында өткен іс жүргізу мәжілісінде судья Черниге жеке қатысудың орнына Израильден видеобайланыс арқылы куәлік беруге рұқсат беру туралы шешімді кейінге шегерді. Интерполтан шығарылған ұсталмау ордері болғандықтан, егер ол Ұлыбританияға келсе, британдық билік оны ұстап алуы мүмкін еді. 2011 жылдың шілдесінің соңында Жоғары сот Черниге сот процесінде Израильден видеобайланыс арқылы куәлік беруге рұқсат берді және сот отырысын 2012 жылдың сәуіріне белгіледі. Дерипаска Черниге РУСАЛ акцияларының үлесі тиіс емес екенін айтты және Черниге төленген төлемдер аймақты қампқан зорлық-зомбылық пен елдегі кез келген табысты бизнестің өмірлік қауіпке тап болуы кезіндегі «қорғау» үшін болғанын мәлімдеді. The Telegraph газетіне берген сұхбатында Дерипаска Ресей өнеркәсібін тазалауға және құқық қорғау органдарына көмек көрсетуге тырысқан санаулы адамдардың бірі екенін айтты. Алайда, сотта жарияланған куәліктерге сәйкес, осы бастапқы хаостық кезеңде қылмыстық топтарға қорғау ақшасын төлеуден қашу мүмкін емес еді. 2012 жылдың қыркүйегінде Черни Дерипаскаға қарсы Ұлыбританиядағы сот процесін тоқтатты.

EuroSibEnergo (ЕуроСибЭнерго)

EuroSibEnergo компаниясы 19,5 ГВт жалпы қуаты бар 18 электр станциясын бақылайды және басқарады, оның ішінде 15 ГВт энергиясы су электр станциялары арқылы өндіріледі. Компания Ресейдегі барлық электр энергиясының шамамен 9%-ын өндіреді және 41% нарықтық үлесімен Сібірдің энергия нарығындағы көшбасшы болып табылады. EuroSibEnergo-ның ірі клиенттерінің қатарында Ресейдегі ең ірі алюминий заводтары бар. Компанияның кең көлемде отын ресурстары бар, олар оның жылу электр станциялары мен қазандықтарының көмірге деген қажеттілігінің 85%-дан астамын қамтамасыз етеді. Оның көмір қоры 1,26 миллиард тоннаға жетеді, ал жылдық көмір өндірісі 12 миллион тоннан аспайды. EuroSibEnergo еншілес компаниясы болып табылатын En+ Group, Қытайдың ең ірі гидроэлектрлік энергия өндіруші компаниясы China Yangtze Power Co-мен бірлескен кәсіпорынға инвестиция жасап, Сібірде, негізінен су электр станцияларын салуды жоспарлап отыр, олардың жалпы қуаты 10 ГВт-қа дейін жетеді.

Ресей машиналары

Russian Machines корпорациясы 2005 жылы құрылған және Дерипасканың машина жасау активтерін біріктіреді. Ол келесі салалардағы өнеркәсіптік және инженерлік активтерді қамтиды: автокөлік құрастырушы (GAZ Group), автокөлік бөлшектері (RM Systems), теміржол саласы (RM Rail), ұшақ құрастырушы (Aviacor), жол салу (RM Terex) және ауыл шаруашылығы техникасы (AGCO RM). Russian Machines Corporation компаниясы Ресейдің 12 облысында орналасқан 24 нысанды басқарады.

GAZ тобы

2000 жылы Дерипаска машина жасау активтерін сатып ала бастады. Оның алғашқы сатып алуы Нижний Новгородтағы Горьковский автомобиль зауыты (ГАЗ) болды, бұл зауыт бұрын мемлекеттік басқаруда болған. 2005 жылы Дерипасканың машина жасау активтерін біріктіру нәтижесінде ГАЗ тобы құрылды. Ресейдің сегіз облысында 18 өндіріс орны мен сату және сервистік қызметтер ұйымдарын қамтитын ресейлік автомобиль конгломераты – ГАЗ тобы, жеңіл және орташа салмақты коммерциялық көліктер, ауыр жүк көліктері, автобустар, жеке автомобильдер, жол құрылысы техникасы, электр станциялары және автокөлік құрау бөлшектерін өндіреді.

Әуежайлар

Basel Aero — Changi Airports International, Basic Element және Ресейдің Sberbank бірлескен кәсіпорны, Сочи, Краснодар және Анапа әуежайларын басқаратын компания. Бұл әуежайлар Ресейдегі жалпы жолаушылар ағынының 7 пайызынан астамын қабылдайды. Сочи халықаралық әуежайы 2014 жылғы Сочи қысқы Олимпиадасының басты қақпасы болды және Олимпиадаға келген қонақтар мен қатысушыларға табысты қызмет көрсетті.

Қаржылық қызметтер

Дерипаска жеке өзі "Ингосстрахтың" қарапайым акцияларының 10%-ын дербес иеленеді. Компания кеме иелерін сақтандыру, кеме қабырғаларын сақтандыру, авиация және ғарыш саласындағы тәуекелдерге қарсы сақтандыру, сондай-ақ көлік компанияларын сақтандыру сияқты күрделі тәуекелдерді сақтандыру бойынша жетекші сақтандырушы болып табылады. "Ингосстрахтың" Ресейде 83 филиалы бар, ал компания кеңселері 220 ресейлік қала мен елді мекенде орналасқан.

Агробизнес

2011 жылы Дерипаска Краснодар өңірінде 75 000 гектар жерді қамтитын «Кубань агрохолдингі» агробизнесін құрды. Компанияға екі сүт шаруашылығы, 16 000 шошқаны өсіру кешені, 270 000 тоннадан астам астық сақтау сыйымдылығы бар үш элеватор, үш астық өңдеу зауыты, қант фабрикасы және ағылшын таза тұқымды жылқыларын өсірумен маманданған Sunrise жылқы шаруашылығы кіреді. Бұл Ресейдегі ең ірі 20 агробизнес пен ең тиімді 5 жер пайдаланушының бірі. «Кубань агрохолдингі» – Ресейдегі эмбрион ауыстыру технологиясын қолданатын, нәтижесі жоғары сүтті сиырларды аз өнімді аналар арқылы көбейтуге мүмкіндік беретін сирек агрокомпаниялардың бірі. Компанияның генетикалық мамандары таңдаған бірнеше ондаған жүгері сорттарын қолданысқа енгізген жүгері себу бағдарламасы кең медиа назарына ілікті.

Редуктивті ПМК

Redut, Redoubt немесе Redut Antiterror деп те аталады, бұрын "Shield" деп танылған және "Антитеррорлық отбасының" құрамына кіретін Ресейдің жеке әскери және қауіпсіздік компаниясы (PMSC). Redut ресейлік компаниялардың коммерциялық қызметін қорғайтын, осыған ұқсас аттармен аталатын PMSC-лерден тұрады. Redut қазіргі уақытта Украинаға жасалған Ресейдің басқыншылығында Ресей тарапынан қолданылып жатыр және осы үшін санкция салынды. Топтың бірнеше мүшесі басқыншылық кезінде соғыс қылмыстары жасағаны үшін сотталды.

Басқа рөлдер

2004 жылы Дерипаска Ресей президенті тарапынан Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы Бизнес-кеңесші кеңесінде (ABAC) елдің өкілі ретінде тағайындалды. 2007 жылдан бері ол Ресейдің ABAC төрағасы болып табылады. Дерипаска Ресей өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлер одағының вице-президенті, Халықаралық сауда палатасының Ресей ұлттық комитетінің атқарушы кеңесінің төрағасы және Ресей үкіметінің құрамындағы Бәсекеге қабілеттілік және кәсіпкерлік кеңесінің мүшесі. 2007 жылдан бері ол Дүниежүзілік экономикалық форумының сессияларына тұрақты қатысушы, осы кезде РУСАЛ Дүниежүзілік экономикалық форумының «стратегиялық серіктесі» атанды.

Тергеулер

2009 жылы Дерипаска Испания мен Англияда куә ретінде сұраққа тартылды және ФБР ақша жылу туралы тергеу жүргізді, бірақ оған ешқандай қылмыс тағылмады. 2010 жылдың 25 қаңтарында Financial Times газеті "Русал: Ұзақ соққан қызу" деген мақала жариялады, онда Дерипасканың Ресейлік ұйымдасқан қылмыстық топтарының басшылары деп саналатын Сергей Попов пен Антон Малевскиймен арадағы бизнес қарым-қатынастары зерттелді. Дерипаска Майкл Чернойды Малевский мен Измайловская синдикатын пайдаланып, қорғау үшін 250 миллион АҚШ долларын талап еткені үшін айыптады. Бірақ Дерипасканың өзі Малевскиймен ұқсас байланыста болды деген айыптамаға ұшырады, ол ағасы Андреймен бірге Дерипасканың компаниясының 10% үлесіне иелік еткен. Дерипаска бұл мәлімдемелерді жоққа шығарады. 2011 жылы Дерипаска мен Искендер Махмудов (УГМК басшысы) Испания полициясының ақша жылу бойынша жүргізіліп жатқан тергеуге қатысты сұрақтарға жауап беруі сұралды. 2011 жылдың қараша айында Испанияның Жоғарғы соты Дерипаскаға қарсы қылмыстық істерді Ресейдің Бас прокуратурасына жіберді, себебі істердің бастауы Ресейде.

Владимир Путин

Дерипаска Ресей президенті Владимир Путинмен тығыз байланыста екенімен белгілі. 2009 жылы Дерипасканың қаржылық қиындықтары кезінде олардың қарым-қатынасы айқын түрде шиеленісті. Ресей теледидарынан көрсетілген оқиғада Путин Дерипаскаға тиесілі тоқтап қалған цемент зауытына барып, оның басшылығын айыптады. Ол Дерипасканы 1 миллион долларға жуық төленбеген жалақыны төлеуге міндеттеме беретін келісімшартқа қол қоюға мәжбүр етті. Алайда, олардың қарым-қатынасы жақсарды және Дерипаска "Путиннің сүйікті өнеркәсіпшісі" деп сипатталды. 2006 жылғы АҚШ-тың құпия дипломатиялық хабарламаларында Дерипаска "Путиннің үнемі жүгінетін 2-3 олигархтың бірі" және "Путиннің шетелге сапарларындағы дерлік тұрақты тұлға" деп сипатталған. 2011 жылы "The Globe and Mail" газетіне берген сұхбатында Дерипасканы жақсы білетін Kinross Gold компаниясының бас директоры Тай Берт: "Менің ойымша, Ресей Олегтің кең ауқымды ішкі бизнесте жаңа экономикалық база құрудағы және құлдырап бара жатқан компаниялар мен инфрақұрылымды қайта жаңғыртудағы маңызды рөлін мойындайды" деді. Осборн сол кезде Ұлыбританияның Қаржы министрінің көлеңкелік хатшысы және мектептен және университететтен Ротшильдтің досы болды. Питер Мандельсонның Дерипаскамен бірнеше жыл бойы жеке байланыста болғаны хабарланды. Бұл байланыс туралы жаңалықтар сынға ұшырады, себебі Еуропалық Одақтың Сауда комиссары ретінде Мандельсон алюминий тарифтерін 6%-дан 3%-ға дейін төмендету туралы шешім қабылдады, бұл шешім Дерипасканың "РусАл" компаниясына пайда әкелді. Мандельсон алюминий тарифтерін Дерипаскамен ешқашан талқыламағанын мәлімдеді. 2008 жылдың 26 қазанында Сыртқы істер жөніндегі көлеңкелік хатшы Уильям Хейг "барлық ел" Мандельсонның Дерипаскамен өткізген бұрынғы кездесулері туралы "ашықтық" талап еткенін мәлімдеді. Жауап ретінде Премьер-министр Гордон Браун Мандельсонның Дерипаскамен жасаған келісімдері "заңмен реттелгенін" айтты. Мандельсонның сөзінше, оның ЕО Сауда комиссары ретіндегі қызметінің бір бөлігі дамып келе жатқан экономикалардан "барлық саладан" бизнес өкілдерімен кездесуді қамтыды. 2008 жылдың 29 қазанында Мандельсон Мәскеуге министрлік сапармен барған кезде британдық баспасөз Дерипасканың Basic Element компаниясының қауіпсіздік бөлімінің басшысы Валерий Печенкиннің 2005 жылы Дерипасканы Мәскеуге сапармен келген кезде Мандельсонға жылдам виза ұйымдастырғанын хабарлады.

Пол Манафорт

2017 жылдың 22 наурызында Associated Press агенттігі 2005 жылдан бастап Еуропа мен АҚШ-та Ресейдің саясаттағы, бизнестегі және медиадағы мүдделерін ілгерілету үшін Олег Дерипаскамен жыл сайынғы 10 миллион долларлық келісімшарт жасасқан Дональд Трамптың бұрынғы президенттік науқанының жетекшісі Пол Манафорт туралы хабар жариялады. Дерипаска да, Манафорт та бұрын бірге жұмыс істегенін растады, бірақ AP агенттігінің хабарламасының мазмұнын жоққа шығарды. Манафорт өзінің жұмысы бұрмаланған және онда “зияратты немесе жаман” ештеңе жоқ деп мәлімдеді. Осы айыптауларға жауап ретінде 2017 жылдың 28 наурызында Дерипаска The Washington Post және The Wall Street Journal басылымдарында ашық хаттар жариялады, онда ол Путин үкіметінің пайдасына Манафортпен 10 миллион долларлық келісімшартқа қол қойғанын жоққа шығарды. Ол сондай-ақ осы айыптаулар бойынша АҚШ Конгресі алдында куәлік беруге дайын екенін білдірді және бұл айыптаулардың “қазіргі АҚШ-Ресей қарым-қатынастарының теріс аясындағы” бір бөлігі екенін айтты. The New York Times газетінің мәліметінше, Дерипаска қылмыстық қудалаудан иммунитет сұрағаннан кейін, Конгресс оның өтінішін қабылдамады. Аты-жөні жарияланбаған шенеуніктер “иммунитет келісімдері федералдық қылмыстық тергеушілерге қиындықтар туғызады” деп мәлімдеді. 2017 жылдың 15 мамырында Дерипаска Ассошиэйтед Пресске қарсы ар-намысқа тигізу және жала жабу туралы сотқа шағымданып, хабарламада Дерипасканың Ресей үкіметінің мақсаттарын ілгерілету үшін Манафортпен келісімшартқа қол қойғаны туралы жалған мәлімдеме жасалғанын көрсетті. 2017 жылдың қазан айында сот ісі Ассошиэйтед Пресс агенттігінің хабарламасындағы “ешқандай маңызды фактіге” қатысты Дерипасканың ешқандай дау айтпағанына байланысты қабылданбады. 2016 жылғы АҚШ президенттік науқаны кезінде Манафорттың Киевтегі өкілі Константин Килимник арқылы Дерипаскаға саяси жағдайлар туралы брифингтер ұсынуды ұсынғаны хабарланды. The Atlantic журналының авторлары мұндай әрекеттерді Манафорттың Путин үкіметімен байланысты “олигархқа” ұнақы табу әрекеті ретінде қарастырды.

2016 жылғы АҚШ сайлауына Ресейдің араласуына қатысты

2018 жылдың ақпан айында Алексей Навальный Дерипаска мен Ресей Премьер-Министрінің орынбасары Сергей Эдуардович Приходьконың Норвегия жанындағы теңізде саяхаттап бара жатқан яхтада өткен кездесуі туралы видео жариялады. Навальныйдың сөзінше, Дерипаска 2016 жылғы АҚШ президент сайлауына Ресейдің араласуы кезінде Приходько және Пол Манафорт өкілдік еткен Ресей үкіметі арасында делдалдық қызмет атқарған болуы мүмкін. Роскомнадзор бұл видеоны экстремистік материалдардың федералдық тізіміне енгізіп, осылайша барлық ресейлік азаматтар үшін оған қол жеткізуді заңсыз етті. Сондай-ақ, YouTube-қа жеті видеоны жоюға, ал Instagram-ға тергеу материалдарында көрсетілген 14 жазбаны алып тастауға бұйрық берді; 2018 жылдың 12 ақпанына дейін YouTube және Instagram бұл бұйрыққа жауап берген жоқ. "Ведомости" газетіне сұхбат берген Роскомнадзор өкілі "Instagram мен YouTube-та орналастырылған контентке қатысты осындай сот шешімі Ресейде бұрын-соңды болған емес" деді. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл Ресей үкіметінің онлайн әрекеттерді бақылауға қатысты "күшті қадамдарының" бастауы болуы мүмкін екенін жазды. 2018 жылдың наурыз айында Бангкокта қамауда отырған кезде өміріне қауіп төнді деп қорқып, белоруссиялық эскорт Анастасия Вашукевич 16 сағаттан астам аудиожазбалары бар екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл жазбалар американдық сайлауға Ресейдің болуы мүмкін араласуы туралы ақпарат береді. Ол американдық билік органдарына осы жазбаларды баспанамен алмастыруға ұсынды, бірақ Ресейдегі әуежайда ұсталды және депортацияланды. Вашукевичтің сөзінше, 2016 жылдың тамызындағы жазбаларда Дерипаска АҚШ президенттік сайлауы туралы үш ағылшын тілінде сөйлейтін адаммен сөйлескен. "Дерипасканың сайлауға қатысты жоспары болған", - деді Вашукевич. Сотта Вашукевич Дерипаскадан кешірім сұрап, Ресей агенттері түрмеде онымен кездесіп, оның туралы ашық мәлімдеме жасауын тоқтатуға көндіруге тырысқандарын айтты. "Нью-Йорк Таймс" газеті оның бұл мәлімдемесін Навальныйдың видеосы болмаса, оңай жоққа шығаруға болатынын мәлімдеді. Дерипаска Вашукевичпен жеке қарым-қатынаста болғанын жоққа шығарады.

Жеке өмір

Дерипаска Борис Ельциннің жетекші кеңесшісі Валентин Юмашевтің қызы және Ельциннің қызы Татьянаның кеңдауы болған Полина Юмашеваға үйленген. Елцин президент болған кезде Дерипасканың жақын байланыстары оны Ельциннің «Отбасы» деп аталған жақын шеңберіне енгізді. Дерипаска мен Юмашева 2001 жылдан 2018 жылға дейін некеде тұрды. Олардың екі баласы бар: ұлы Петр (2001 жылы туған) және қызы Мария (2003 жылы туған). Дерипаска йогамен, жүзумен, атпен жүрумен және тауға шығумен айналысады. Мәскеу маңындағы үйінде жеті жылқысы мен алты иті бар. 2010 жылы оның шамамен 10,7 миллиард долларлық капиталы оны әлемдегі миллиардерлер тізімінде 57-орынға көтерді. Forbes журналының мәліметінше, ол өзінің ең ірі екі компаниясының басшыларын қызметтен босатып, қарыздық міндеттемелерін қайта құру үшін Ресей үкіметімен, банктермен және басқа да кредиторлармен жеке келіссөздер жүргізді. 2007 жылы Дерипаска өзінің байлығының бағасы жоғары қойылғанын, оның алған қарыздарының толық мөлшері ескерілмегенін және Ресей миллиардерлері тізімінде алғашқы ондықтан төмен орын алуы керек екенін жиі айтқан. Forbes журналы оның 2015 жылы 3,3 миллиард доллар, 2017 жылы 5,2 миллиард доллар және 2019 жылы 3,3 миллиард долларлық капиталын бағалады. 2006 жылдан бері Дерипаска Вашингтондағы Embassy Row маңындағы Хафт сарайына Делавэр штатында тіркелген компания арқылы иеленеді. Оның Белгравияда да сарайы бар.

Қайырымдылық және басқа да қызмет

Дерипаска өзінің беделін жақсарту және тарихын жасыру мақсатында этикалық емес, жемқорлық мінез-құлықты немесе басқа да дау-дамайларды айқын көрінетін оң әрекеттер арқылы жасырады, бұл беделді жуу деп те аталады. Ол Большой театрының қамқоршылар кеңесінде қызмет етеді және "Париж жалыны", "Силфида" және "Пакита" сияқты балет қойылымдарын, сондай-ақ "Китждің көрінбейтін қаласының аңызы" және "Феврония қыз", "Кармен" және "Воззек" сияқты операларды қаржыландырады. 1998 жылы Дерипаска Ресейде "Volnoe Delo" қайырымдылық қорын құрды. Қор білім мен ғылымды дамытуға, рухани және мәдени мұраны сақтауға және халық денсаулығының сапасын арттыруға бағытталған Ресейдегі бастамаларды қолдайды. Дерипаска 1998 жылдан бері Ресейдің 50 өңірінде 500-ден астам қайырымдылық бағдарламасына инвестиция салғанын мәлімдейді. "Volnoe Delo" 2004 жылдан бері 2,550 жылдық тарихы бар Фанагория қаласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын қолдап келеді. Соңғы 14 жылда Фанагориядағы далалық жұмыстарға 10 миллион доллардан астам қаражат бөлінді. Бүгінде Фанагория Ресейдегі ең жақсы жабдықталған археологиялық орындардың бірі, ғылыми және мәдени орталығы, жер үсті және су асты қазбалары үшін жабдықтар мен технологиясы, сондай-ақ қазба процесіне қатысатын мамандар тобы бар. 2014 жылы "Volnoe Delo" қоры студенттердің мансаптық бағытталуы мен кәсіби дайындығы үшін бағдарлама іске қосты – "JuniorSkills". Кәсіби дағдылар бойынша алғашқы, пилоттық чемпионат "JuniorSkills Hi Tech" 2014 жылы Урал қаласы Екатеринбургте өтті, ол жоғары технологиялық "WorldSkills" салааралық кәсіптер бойынша бүкілхалықтық чемпионаттың бөлігі болды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде жаңа жедел жәрдем машиналарын сатып алып, Ресейдің Сібір мен Оралдың он екі қаласына жіберді. Дерипаска Гарвард университетінің Белфер ғылым және халықаралық істер орталығының Халықаралық кеңесінің мүшесі болды. 2017 жылы Батыс Африкадағы Эбола вирусы эпидемиясы кезінде Дерипаска Гвинеяның Киндия провинциясында Эпидемиялық және микробиологиялық зерттеулер мен емдеу орталығының құрылысын жеке бастамамен іске қосты. Орталықты жобалау мен салуды "Русал" мамандары "Роспотребнадзор" ғалымдарының көмегімен жүзеге асырды ("Русал" 10 миллион доллар инвестициялады). 2014 жылдың ақпан айында Дерипаска Сочи Олимпиадалық ауылындағы жұмыстарды аяқтағаннан кейін құрылысшылар тастап кеткен баспанасыз иттерді орналастыру үшін уақытша үйлерді салуды қаржыландырды. 2015 жылдың қазан айында Дерипаска үкіметтерді Париж климаттық келісімдеріне келіспеуге шақырды, Үндістан мен Қытай сияқты елдер бәсекелестік проблемаларын болдырмау үшін көбірек үлес қосуы керек деп мәлімдеді. 2020 жылы пандемия кезінде ол Сібірде ауруханалар салуға қаржы бөлді. Дерипаска Ресейдің Украинаға басып кіруін бірнеше рет сынады. 2022 жылдың 20 желтоқсанында Ресей соты Дерипаскаға тиесілі Сочидегі 1 миллиард долларлық сәнді қонақ үй кешенін тәркілеуді бұйырды. Бұл тәркілеуге Дерипасканың соғысты сынауы себеп болуы мүмкін. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің Бизнес-әкімшілік мектебінің, Мемлекеттік әкімшілік мектебінің және Экономика мектебінің, сондай-ақ Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің Бизнес-әкімшілік мектебінің қамқоршылар кеңесіне кіреді. Дерипаска Ұлттық ғылымды қолдау қорының және Ұлттық медицина қорының құрылтайшысы. 1999 жылы Ресей Федерациясының мемлекеттік наградасы – Достық орденімен марапатталды.