Кіріспе
Ресейдің халықаралық өнеркәсіптік және қаржылық тобы. Ресейдегі ең ірі жеке меншік инвестициялық топ.
Russia's largest privately owned investment group
Құқықтық даулар
10 жылдан астам уақыт бойы Alfa Group Канада (NoreX), Ұлыбритания (BP), Швеция (TeliaSonera), Норвегия (Telenor), Түркия және Индонезиядан келген бизнес серіктестермен заңдық дауға тартылды. Федералды резервтің бас директоры Пол Волкер Альфа тобын Саддам Хусейннің режимі кезінде Иракқа қатысты БҰҰ санкцияларын бұзғаны және 2005 жылғы көктемде Бермудада тіркелген ресейлік телекоммуникациялық компания Ipoc International бойынша KPMG жүргізген тергеуге қысым көрсеткені үшін айыптады. Бермуда үкіметі Ipoc International компаниясының KPMG жүргізген аудитін қолдады, ал Альфа Group Ричард Берт пен Бейсуотер лорды Пауэлл құрған Diligence компаниясын, сондай-ақ Майкл Ховард басқарған Diligence Europe компаниясын жалдады. Diligence "Юка" жобасын бастады. "Черногорнефть" компаниясының негізгі иесі – "Сиданко" холдингі арқылы BP болды. TNK "Черногорнефть" компаниясының қарызының 60%-ын бақылауға алды, ал 1999 жылдың 30 шілдесінде Ханты-Мансийск төрелік соты ЕҚДБ-ның 35 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарызын 9 миллион АҚШ долларына дейін төмендетті. Осылайша, TNK қарыз талаптарының 60%-ын бақылады және NoreX мәліметінше, Альфа Group "Черногорнефть" компаниясының мұнай сатуын нарықтық бағадан төмен бағамен жүзеге асырды. 1998 жылы Quenon және Shapburg Люксембургте орналасқан Compagnie Financiere pour l'Atlantique du Nord компаниясын құрды, ол 2000 жылдың наурыз айында Gaumur Holding деп өзгертілді және толығымен Исландияның Baugur тобына тиесілі болды. Shapburg limited және Гибралтардағы AB Holdings limited, оның иесі Михаил Фридман, Альфа Банктің Люксембургтегі Alfa finance holdings SA еншілес компаниясын бірлесіп құрды. Norex-тің тергеу және жою туралы талаптары нәтижесіз аяқталды. Norex 2002 жылдың ақпан айында Нью-Йорктегі АҚШ Федералды сотына жүгініп, TNK және Альфа Group-тан 1,5 миллиард АҚШ долларын өтеуді талап етті. Бір жыл өткен соң BP және Альфа Group барлық мұнай және газ активтерін 50/50 үлестес бірлескен кәсіпорынға біріктірді, бұл 1999 жылдан бері Yugraneft дауларындағы BP-нің құқықтық және қаржылық шығындарына қарамастан жасалды. Жаңа кәсіпорын 2003 жылдың 11 ақпанынан бастап Sidanko және TNK-ны бақылады. Бірігу нәтижесінде NoreX компаниясының Yugraneft компаниясындағы 97% үлесі Альфа Group және BP-нің бақылауына көшті. NoreX осылайша мүлкінің көлемі азайды және оның бір бөлігі BP-ге берілді, содан кейін АҚШ сотының алдында BP құжаттарының көшірмелерін сұрады. Джонс Дей АҚШ сотында Лен Блаватник, Михаил Фридман және Виктор Вексельбергтің өкілі болып табылатын Alfa Access Renova (AAR) компаниясын қорғады. 2004 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Norex-тің шағымдану құқығын растады, бірақ төменгі сатыдағы соттағы даулар бірнеше жылға созылды, NoreX үшін тек біртіндеп жеңістер тіркелді. TNK, BP-ге бақылау үшін күрестің толық мәліметтері үшін: TNK BP.
Telenor-пен дау
Альфа компаниясы 2001 жылдың жазынан бастап VimpelCom компаниясына инвестиция салуды бастады. Alfa тобы мен Telenor арасындағы VimpelCom компаниясы бойынша күш көрсету 2004 жылы басталды, ол кезде Alfa компаниясы VimpelCom-ға Украинаның шағын GSM операторы «WellCom» брендімен жұмыс істейтін Ukrainian RadioSystems (URS) компаниясының үлкен үлесін сатып алуды ұсынды. Telenor 132 миллион АҚШ долларын тым жоғары деп тапты, себебі ресейлік Golden Telecom телекоммуникациялық компаниясы URS-ті әлдеқайда төмен бағамен сатып алудан бас тарған болатын. 2004 жылдың қазан айында VimpelCom компаниясының шағын акционері Сібірдегі Красноярск қаласында Telenor компаниясына қарсы үш сот ісі қозғады, VimpelCom акционерлік келісімін бұзу және URS акцияларын сатып алу талаптарын қойды. 2005 жылдың мамырында Alfa Group компаниясы Eco Telecom Ltd еншілес компаниясы арқылы Telenor компаниясына қарсы сотқа жүгінді, Telenor компаниясының VimpelCom басқарма мүшелерінің URS сатып алуын мақұлдамағанын даулады. Eco Telecom әсіресе VimpelCom акционерлік келісімінде Telenor-дың вето құқығын таластырды. Соттан кейін Alfa Group төрт жыл бойы Украинаның Kyivstar компаниясы басшылар кеңесінің отырыстарына қатысудан бас тартты, осылайша жылдық жиналыстардың, есептерді бекітудің және дивидендтерді төлеудің қалыпты тәртібін тоқтатты. 2008 жылы Telenor Нью-Йорктегі АҚШ Федералдық апелляциялық сотында бірнеше заңдық мақұлдаулар алды, ал 2009 жылы Alfa Group шешімдерге мойынсұнып, Kyivstar-дағы қалыпты акционерлік қызметін бастады. Бірақ, ресейлік VimpelCom компаниясында Alfa Group Telenor компаниясымен соттасу үшін Alfa Group-тың үлесіне қарағанда көп директорларды тағайындады. 2007 жылдың қаңтар айында Швейцарияның Женева қаласындағы апелляциялық сот Alfa Group компаниясы VimpelCom акционерлік келісімін бұзған деп шешті. 2005 жылдың қарашасында VimpelCom компаниясы VimpelCom компаниясының жылдық жиналысынан келісім алғаннан кейін URS компаниясының 100% акциясын сатып алды. Осылайша, Alfa Group VimpelCom арқылы URS (Beeline Ukraina) компаниясының, сондай-ақ Ресей мен Украинада жұмыс істейтін Golden Telecom компаниясының, Украинаның ірі ұялы байланыс операторы Kyivstar GSM компаниясының және украиналық ұялы байланыс операторы Astelit компаниясының үлесіне ие түркі Turkcell компаниясының үлестеріне ие болды. Telenor және Alfa Украина нарығындағы Kyivstar компаниясының үш бәсекелесіне қатысты меншік құқығы мәселесінде келісе алмады. 2004 жылы Alfa Group-тың еншілес компаниясы «Storm» Telenor компаниясына қарсы бірқатар сот ісін қозғады, Kyivstar жарғысы мен акционерлік келісімнің бірқатар ережелерін жоюға тырысты. Alfa Group әсіресе Telenor компаниясы Нью-Йоркте қозғаған төрелік істі жоюды қалады, бірақ ол қабылданбады. Алфа 2004 жылдан бастап төрт жыл бойы Kyivstar-дағы барлық қалыпты акционерлік қызметті бойкоттау арқылы құқықтық жеңілісіне жауап берді, бұл іс-шаралардың жылдық жиналыстардағы жұмысын тоқтатты және Kyivstar-дың жылдық есептерін бекітуден аулақ болды. 12 наурыздан бастап Alfa Group компаниясына күн сайын 100 000 АҚШ доллары мөлшерінде айыппұл салынуға үкім шығарылды, егер Alfa компаниясы Kyivstar-дағы акцияларын сатпаса немесе бәсекелес компаниядағы меншігін ең көп дегенде 5%-ға дейін азайтпаса, күн сайын тағы 100 000 АҚШ доллары айыппұл салынуға тиіс болды. 2009 жылдың 28 сәуірінде Нью-Йорк соты Alfa Group заңды шешімдерге мойынсұнды деп шешті. Сотталушы Джерард Э. Линч Alfa Group Украинадағы бәсекелестік ұялы байланыс операцияларындағы меншіктік үлесін азайғанын анықтады.
Farimex және Telenor арасындағы дау
2009 жылы Ресейге тиесілі шағын компания Farimex Ltd, толықтай Дмитрий Фридманға қарасты, Telenor компаниясынан 5,7 млрд АҚШ долларын өтемақы ретінде талап етті, себебі Telenor VimpelCom компаниясының URS компаниясын сатып алуына және Украина нарығына енуіне келісім бермеген. Ханты-Мансийск және Омск соттары Farimex талаптарын мақұлдап, 2009 жылдың наурызында Telenor-дың VimpelCom-дағы 1,8 млрд АҚШ долларына бағаланған акцияларын қамауға алды. Бірақ Telenor заңдық негіздемелермен келіспей, Мәскеудегі федералдық деңгейдегі соңғы апелляциялық сот – Тюмен облыстық сотына шағымдануда. Telenor компаниясының атқарушы вице-президенті Ян Эдвард Тигесен VimpelCom және Kyivstar акцияларын Telenor мен Alfa Group арасында айырбастау мүмкіндігі бар екенін, бірақ оны іс жүзінде іске асыру қиын екенін бірнеше рет айтты. Сыртқы істер министрі Йонас Гахр Стор 2009 жылдың 24 наурызында Мәскеуде Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавровпен кездескен кезде Alfa мен Telenor арасындағы жанжал басты мәселеге айналды. Соған қарамастан, 3 сәуірде Telenor-ға Ресей сот орындаушысының 1,7 млрд АҚШ доллары сомасындағы талап арызы, Норвегия аудандық сот орындаушысы арқылы жіберілді. Үш күннен кейін Telenor Мәскеудегі федералдық арбитраж сотынан Тюмен соты маңызды мәселені қарағанша, бұл шараны тоқтатып тұруды сұрады. Farimex пен Telenor арасындағы дау кең ауқымды, халықаралық алаңдаушылықты тудырды. Renaissance Capital зерттеу бөлімінің басшысы Роланд Нэш бұл істі Ресейдің құқықтық жүйесінің сенімділігіне және шетелдік инвестицияларға ашықтығына сынақ ретінде қарастырды. Ресей сарапшысы Кристофер Гранвилл Farimex пен Telenor арасындағы даудың Ресейдің сенімділігіне бұрынғы соттардан да үлкен қауіп төндіретінін айтты. Ал Нью-Йоркте Kyivstar ісі бойынша Telenor шағымдаған апелляциялық істерді қараған судья Джерард Линч, Alfa Group-тың Батыс Сібірдегі алыс аудандардағы соттарды пайдалануын сынады.
Келісім
2009 жылдың қазан айының басында Altimo (Alfa) және Telenor компанияларының келіспеушіліктерін шешу үшін біраз уақыттан бері келіссөздер жүргізіп жатқаны анық болды. 5 қазанда VimpelCom және Kyivstar үшін VimpelCom Ltd деп аталатын бірлескен холдинг компаниясын құру бойынша жазбаша келісімге қол жеткізілгені хабарланды. Келісімде екі негізгі иесі Амстердамда VimpelCom Ltd компаниясын құрып, оны Нью-Йорк қор биржасында тіркеуге келіседі. Холдинг компаниясы, осы арқылы VimpelCom және Kyivstar компанияларының 38,84 пайызы Telenor-ге, ал 38,46 пайызы Altimo-ға тиесілі болады. Қалған акциялық капиталдың кемінде 20 пайызы кез келген уақытта еркін айналымда болады. Екі негізгі иесі директорлар кеңесіне үштен мүше тағайындайды, ал қалған иелері директорлар кеңесінің тағы үш мүшесін сайлайды. Тоғыз мүшеден тұратын кеңес тәуелсіз, халықаралық іріктеу процесінен кейін холдинг компаниясының бас директорын тағайындайды. Келісім VimpelCom және Kyivstar-ға қатысты барлық заңдық даулардың аяқталуына және Ресей Федерациясының Telenor-ге VimpelCom-дағы үлесін арттыруға рұқсат беруіне байланысты.
TeliaSonera-мен дау
Alfa Group және швед-фин TeliaSonera бірлесіп түрік мобильді операторы Turkcell-ге иелік етеді. Түркияда TeliaSonera Turkcell Холдингінің 47% акциясын сатып алды, ол Turkcell-дің 51% -ын бақылап отырды. Telia-ның серіктесі түрік компаниясы Cukurova болды. TeliaSonera және Cukurova 2005 жылы міндетті акционерлер келісіміне келді, ол Cukurova-ны TeliaSonera-ның алдын ала келісімінсіз Turkcell акцияларын сату құқығынан айырды, сондай-ақ Cukurova-дан акцияларды сатып алуда TeliaSonera-ға бірінші кезектегі басымдық құқығын берді. Алайда, Cukurova сол жылы акцияларын Alfa Group-қа сатты. Осы 3,5 миллиард АҚШ долларына жасалған сатып алу арқылы Alfa Group 2006 жылдың бірінші тоқсанынан бастап Turkcell директорлар кеңесін бақылауға алды. 2007 жылдың қаңтар айында Швейцарияның Женева қаласындағы апелляциялық сот Cukurova-ның акционерлер келісімін бұзып, акцияларын Alfa Group-қа сатқанын анықтады. Сот Cukurova-дан акцияларды қайта ТелияСонераға беруін және сатуын қамтамасыз етуді талап етті. 2008 жылдың 7 наурызында Австрияның Вена қаласындағы апелляциялық сот бұл шешімді растады және акцияларды беру мәселесі бойынша Alfa Group-пен келіссөздер жүргізуді қайталап талап етті, бірақ ешқандай нақты нәтиже болған жоқ. 2009 жылдың 7 тамызында Халықаралық сауда палатасы Cukurova-ға Turkcell Холдингінің қалған барлық акцияларын ТелияСонераға беруді бұйырды.
Исландияның қаржы дағдарысына байланысты
Альфа Банктің Люксембургте тіркелген Alfa Finance Holdings еншілес компаниясы бар. Компанияның құжаттары Shapburg Limited компаниясының Alfa Finance Holdings акционері болғанын көрсетеді. Shapburg Limited – Люксембургте тіркелген анонимді компания, және ол маңызды исланд компанияларын бақылап отыр деген күдік тудырған. Бұл факті 2005 жылы хабарланды.
Санкциялар
2023 жылдың желтоқсанында Еуроодақ "АльфаСтрахование" тобына санкция салды.