Кіріспе

Ресейлік бизнесмен, олигарх және саясаткер (1966 жылы туған)

Роман Аркадьевич Абрамович (24 қазан 1966 жылы туған) – ресейлік олигарх және саясаткер. Ол Англияның Лондон қаласындағы Премьер-лига футбол клубы «Челсидің» бұрынғы иесі және жеке инвестициялық компания «Миллхаус» компаниясының негізгі иесі. Оның Ресей, Израиль және Португалия азаматтығы бар. 2000 жылдан 2008 жылға дейін Чукот автономиялық округінің губернаторы болды. Forbes мәліметінше, 2021 жылы Абрамовичтің таза байлығы 14,5 миллиард долларды құрады, бұл оны Израильдегі екінші ең бай адам етті. Содан бері оның байлығы 2022 жылы 6,9 миллиард долларға дейін төмендеді, ал 2023 жылы 9,2 миллиард долларға дейін қайта қалпына келді. Абрамович 1990 жылдары Кеңес Одағының ыдырауынан кейін байлыққа ие болды, Ресейдің мемлекеттік активтерін нарықтық құнынан әлдеқайда төмен бағамен сатып алып, Ресейдің даулы «акцияларға қарыз» жекелендіру бағдарламасы арқылы алды. Абрамовичтің Ресей президенті Владимир Путинмен жақсы қарым-қатынаста екені айтылады, бірақ Абрамович бұл айыптауды жоққа шығарды. Оның әкесі Аарон Абрамович Лейбович (1937–1969) еврей тегінен шыққан және Роман үш жасқа толғанда қайтыс болды. Романның әкесінің ата-анасы Нахман Лейбович және Тойбе (Татьяна) Степановна Абрамович – белорус яһудилері. Отбасының тегі литва тілінде Abramavičius деп жазылған. 1940 жылы Литва Кеңес Одағына (КСРО) қосылды. Нацистік Германияның КСРО-ға шабуылына дейін Кеңес үкіметі «Советке қарсы, қылмыстық және әлеуметтік қауіпті элементтерді» тазартып, бүкіл отбасыларды Сібірге депортациялады. Абрамовичтің әкесінің ата-анасы депортация кезінде бөлініп қалды. Әкесі, анасы және балалары – Лейб, Абрам және Арон (Аркадий) – әртүрлі лагерьлерде болды. Депортацияланғандардың көптегені лагерьлерде қайтыс болды, соның ішінде Абрамовичтің әкесінің әкесі Нахман Лейбович 1942 жылы Красноярск өңіріндегі Решети поселкесіндегі НКВД лагерінде қайтыс болды. Абрамович Холокост кезінде қаза болған Литва яһудилерінің құрметіне 25 000 жаңа және қайта жаңартылған ағаштардан тұратын орманды құруға шешім қабылдады, сондай-ақ Литва яһудилеріне арналған виртуалды ескерткіш және құрмет көрсету жобасын (Естелік тұқымы) іске қосты, бұл жоба әлемнің кез келген жерінен адамдарға өз ата-бабаларының жеке тарихын еске алуға, ағашқа есім қоюға және олардың есімдерін ескерткішке енгізуге мүмкіндік береді.

Іскерлік мансап

Абрамович әскери қызметтен өткен кезінде бизнес әлеміне қадам басты. Алдымен көшеде сауда жасады, сосын жергілікті зауытта механик болып жұмыс істеді. Абрамович Мәскеудегі Губкин мұнай және газ институтына оқуға түсіп, кейін швейцариялық Runicom сауда фирмасы үшін тауар саудасымен айналысты. 1988 жылы, перестройка Кеңес Одағында жекешелендіруге жағдай жасағанда, Абрамович бұрынғы бизнесін заңдастыруға мүмкіндік алды. Ол және оның бірінші әйелі Ольга бірлесіп қуыршақ жасау компаниясын құрды. Бірнеше жылдың ішінде оның байлығы мұнай компанияларынан шошқа шаруашылықтарына дейін көбейді. Ол ағаш, қант, азық-түлік тағамдары және басқа да өнімдермен сауда жасады. 1992 жылы ол мемлекеттік мүлікті ұрлаған айыппен тұтқындалып, түрмеге жіберілді.

Борис Березовскиймен достық

Екі түрлі дереккөзге сәйкес, Абрамович Березовскиймен 1993 жылы ресейлік бизнесмендермен өткен кездесуде немесе 1995 жылдың жазында алғаш рет кездескен. Березовский мен Абрамович бес еншілес компаниясы бар «Руником» ЖШС оффшорлық компаниясын тіркеді. Абрамович швейцариялық «Руником» фирмасының Мәскеудегі филиалын басқарды. 1995 жылдың тамызында Борис Ельцин «Сибнефть» құру туралы жарлық шығарды, және оның басшылары Абрамович пен Березовский деп есептелді. Бұл мәміле даулы «несиелерге акциялар» бағдарламасы аясында жасалды, әрбір серіктес компанияның жартысына 100 миллион АҚШ доллары төледі, бұл сол кездегі акцияның қор нарығындағы 150 миллион АҚШ долларынан асып түсті және оны жылдамдатып миллиардтарға айналдырды. Компанияның құнының тез өсуі көптеген сарапшыларды компанияның нақты құны миллиардтар долларын құруы керек деген ойға жетеледі (сол кезде оның құны 2,7 миллиард АҚШ долларына бағаланды). 2000 жылға қарай «Сибнефть» жылына 3 миллиард АҚШ долларына тең мұнай өндірді. The Times газеті оның «Сибнефтьті» сатып алуда Бадри Патаркацишвилидің көмегімен әрекет еткенін жазды. «Сибнефтьтен» кейін Абрамовичтің келесі мақсаты алюминий өнеркәсібі болды. Жекешелендіруден кейін «алюминий соғыстары» металл қорыту зауыттарының менеджерлерін, металл саудагерлерін және журналистерді өлтіруге әкелді, топтар өнеркәсіпті бақылау үшін күресті. Абрамович бастапқыда алюминий бизнесіне кіруге тартынды, «әр үш күнде осы бизнесте біреу өлтіріледі» деп мәлімдеді. Абрамович 2005 жылы «Сибнефтьті» Ресей үкіметіне 13 миллиард долларға сатты. 2012 жылдың 31 тамызында Жоғарғы сот талап арызды қабылдамады. Жоғарғы сот судьясы дәлелдердің сипатына байланысты, іс Березовскийдің немесе Абрамовичтің куәліктеріне сенуге байланысты екенін айтты. Судья Березовскийді «әсерсіз және қадір-қасиеті жоқ куә деп таныды, ол шындықты уақытша, икемді ұғым ретінде қарастырды, оны өз мақсаттарына сәйкес өзгертуге болады», ал Абрамовичті «ақиқатты және жалпы алғанда сенімді куә» деп таныды.

Істегі дәлелдемелер

2011 жылы 2000 жылдың желтоқсанында Абрамович пен Березовскийдің Ле-Бурже әуежайында болған сөйтісуінің таспасы жарияланды. Березовскийдің жақын досы Бадри Патаркацишвили де қатысып, олардың әңгімесін жасырын жаздырып алған. Әңгіме барысында Березовский олардың алюминий бизнесін қалай «заңдастыру» керектігін айтты, ал кейін сотта ол алюминий активтерінің жасырын үлескері екенін және осы жағдайда «заңдастыру» оның меншігін «ресми» етуді білдіретінін мәлімдеді. Абрамович стенограммада жауап ретінде олар заңдастыра алмайтынын айтты, себебі 50/50 бірлескен кәсіпорнындағы екінші тарап (Русал) да, оның бизнес-серіктесі Олег Дерипаскаға сілтеме жасай отырып, солай жасауы керек. Дерипаскадан басқа, сол кезде алюминий өнеркәсібіндегі өз үлестерін «заңдастыруға» міндетті болған бірнеше басқа да тұлғалар туралы айтылды. Абрамовичтің адвокаттары кейін «заңдастыру» дегеніміз – Березовскийге қорғау төлемдерін ұйымдастыруды білдіреді, осылайша Батыстың ақша жылыстыруға қарсы ережелеріне сәйкес келуін қамтамасыз етуді мақсат еткенін мәлімдеді. «Таймс» газеті де былай деп жазды: «Біздің серіктестеріміздің арасында музыка индустриясының танымал өкілдері бар, олардың ішінде Дэвид Гетта, Ники Минаж, Тиэсто, Авичи, will.i.am, Бенни Андерсон, Дейв Холмс және тағы басқалар бар. Сонымен қатар, Дорон Майерсдорф құрған StoreDot компаниясы да бар, оған Абрамович 30 миллион доллардан астам инвестиция салған».

Челси футбол клубы

2003 жылдың маусымында Абрамович Лондонның батысындағы «Челси» клубын басқаратын компаниялардың иесі атанды. Клубтың бұрынғы иесі Кен Бейтс болды, ол кейін қарсыласы «Лидс Юнайтедті» сатып алды. «Челси» бірден амбициялы коммерциялық даму бағдарламасын бастады, мақсаты – «Манчестер Юнайтед» және «Реал Мадрид» сияқты футболдық династиялармен теңестіріліп, әлемдік брендке айналу болды. Сондай-ақ, Кобхэмдегі жаңа, заманауи жаттығу кешенін салу жоспарлары жарияланды. Абрамович басқару кезеңінде клуб 18 маңызды трофей жеңіп алды: екі рет УЕФА Чемпиондар лигасы, екі рет УЕФА Еуропа лигасы, екі рет УЕФА Суперкубогы, бес рет Премьер-лига, бес рет ФА Кубогы (2010 жылы клубтың тарихында алғаш рет лига және ФА Кубогының қос жеңісі) және үш рет Лига кубогы. Бұл, Абрамович иелігінде «Челсидің» ең табысты ағылшын кубогын жеңіп алған командасы болды, нәтижесінде «Манчестер Юнайтедпен» (сол кезеңде 16 маңызды трофей жеңген) теңесті. Оның қызметі бас жаттықтырушылардың жиі ауысуымен де ерекшеленді. Сынаушылар Абрамовичтің жаңа «Челси» клубын атау үшін «Челски» терминін қолданды, бұл миллиардерлердің футбол клубтарын сатып алу және «трофейлерді сатып алу» құбылысын көрсету үшін пайдаланылды, олар жеке байлықтарын пайдаланып, қажетті ойыншыларды сатып алып, трансфер нарығын бұрмалады. Мысалы, Андрей Шевченконы сол кездегі британдық рекордтық трансфер сомасымен – шамамен 30 миллион фунт стерлинг (35,3 миллион евро) көлемінде сатып алды. 2005 жылдың маусымында «Челси» 140 миллион фунт стерлинг (165 миллион евро) рекордтық зиянға ұшырады және клубтың 2010 жылға дейін саудалық пайда табуы күтілмеді, бірақ бұл көрсеткіш 2006 жылдың маусымында 80,2 миллион фунт стерлинг (94,3 миллион евро) зиянға дейін төмендеді. 2006 жылдың желтоқсан айындағы сұхбатында Абрамович «Челсидің» трансферлік шығындары алдағы жылдары азаяды деп күткенін айтты. УЕФА клубтардың пайда мен зиянның қауіпті жағдайына, олардың кейбіреулері миллиардерлерге тиесілі болса, ал басқалары «Реал Мадрид» сияқты қаржылық алыптар болса, «Қаржылық әділ ойын» ережелерімен жауап берді. «Челси» өз бірінші маусымын Премьер-лигада екінші орында аяқтады, бұл өткен жылығынан бір орын жоғары болды. Сондай-ақ, клуб Чемпиондар лигасының жартылай финалына жетті, оны Жозе Моуринью басқарған «Порту» жеңіп алды. Абрамовичтің «Стэмфорд Бридж» стадионындағы екінші маусымында Моуринью жаңа бас жаттықтырушы болып тағайындалды, ол бұрынғы Клаудио Раниеридің орнын басты. «Челси» 2004–2005 жылғы маусымды 50 жылдан бері алғаш рет және тарихында екінші рет лига чемпионы ретінде аяқтады. Абрамовичтің португал футболшыларын сатып алуға жұмсаған шығындары да жоғары болды. Газет есептеріне сәйкес, ол Португалияда 165,1 миллион евро жұмсады: «Бенфика» ойыншыларына 90,9 миллион евро, ал «Порту» ойыншыларына 74,2 миллион евро. Клубты басқарған кезеңде Абрамович дерлік бар «Челси» ойындарында болды және матчтар кезінде көрінетін эмоцияларды көрсетті, бұл жанкүйерлердің спортқа деген шынайы сүйіспеншілігін білдіретін белгі деп қабылдады. Ол әр матчтан кейін ойыншыларды жаттығу бөлмесінде жиі кездестірді. Бұл 2007 жылдың басында Абрамович пен бас жаттықтырушы Моуринью арасында Андрей Шевченко сияқты ойыншылардың өнеріне қатысты араздық туралы баспасөз хабарлары пайда болған кезде тоқтады. 2013 жылдың 1 шілдесінде «Челси» Абрамовичтің басқаруына 10 жыл толды. 2013 жылғы 18 тамыздағы «Халл Ситиге» қарсы 2013–2014 жылғы маусымның алғашқы ойындары алдында Абрамович матч бағдарламасының алдыңғы бетінде қысқа хабарлама жасап, «Челси» жанкүйерлеріне он жылдық қолдауы үшін алғыс айтты: «Біз бірге керемет он жыл өткіздік және клуб сіздерсіз бәрін жеткізе алмас еді. Сіздердің қолдауыңызға рахмет және тағы да көп жыл сәттілік тілейміз». 2017 жылдың наурызында «Челси» «Стэмфорд Бридж» стадионында 500 миллион фунт стерлинг құнымен, 60 мыңға дейін адам қабылдайтын стадион салуға келісім алғанын хабарлады. 2018 жылдың 15 шілдесінде Абрамовичтің британдық визасын Ішкі істер министрлігі жаңартты, бірақ ол кейіннен өтінішті кері қайтарып алды. 2018 жылдың мамырында «Челси» «жағымсыз инвестициялық ахуалға» және Абрамовичтің иммиграциялық мәртебесі туралы кепілдіктердің болмауына байланысты Лондонның оңтүстік-батысында 500 миллион фунт стерлингтік стадион салу жоспарларын тоқтатты. Абрамович стадион құрылысына жүздеген миллион фунт инвестиция салуға дайын болды. Абрамовичке «Челсиді» Владимир Путиннің тапсырысы бойынша сатып алды деген айып тағылды, бірақ ол бұл айыпты жоққа шығарды. Бұрын Financial Times Moscow тілшісі Кэтрин Белтонның «Путиннің халқы» кітабында мұндай мәлімдеме жасалған болатын, бірақ Абрамович Белтон мен кітаптың британдық баспасы HarperCollins-ке қарсы жала жабу шарасын қолданғаннан кейін, бұл мәлімдемелер 2021 жылдың желтоқсан айында болашақ басылымдарда нақты негізсіз деп танылды. 2021 жылы Абрамовичті жаңадан жарияланған Еуропалық Суперлигаға «Челсиді» қосуға тырысқаны үшін сынға алды. Бұл жарыс бай және ірі футбол клубтары арасында ашкөздікті ынталандырады және қазіргі футбол жарыстарының маңыздылығын төмендетуі мүмкін еді. Алайда, екі күннен кейін Абрамович клубты жаңа жарыстан шығарды, содан кейін басқа ағылшын клубтары да оның үлгісін ұстанды, нәтижесінде лига операцияларын тоқтатты. 2022 жылы Абрамовичтен «Челси» клубы 2 миллиард доллар қарыз екені хабарланды. Forbes журналының мәліметінше, Абрамовичтің қарызы, егер британ үкіметі оның Ресейдегі Путин режимімен тығыз байланысы бар екеніне байланысты санкция салуды қарастырса, сақтандыру болып табылды. 2022 жылдың 26 ақпанында, Ресей-Украина соғысы кезінде Абрамович клубтың «басқаруын және күтімін» «Челси» қайырымдылық қорына тапсырды. Абрамович 2022 жылдың 2 наурызында Украинадағы ахуалға байланысты клубты сататынын растайтын ресми мәлімдеме жасады. Бірақ 2022 жылдың 10 наурызында Ұлыбритания үкіметі Абрамовичтің «Кремльмен тығыз байланысы» болғандықтан оның активтерін тоңазытты, бірақ «Челси» клубы футболға қатысты іс-шараларды жүргізуге рұқсат етілді. 2022 жылдың 12 наурызында Премьер-лига Абрамовичті «Челси» директоры лауазымынан шеттетуге шешім қабылдады. 2022 жылдың 7 мамырында «Челси» клубты сатып алу шарттарына Тодд Боэли және Clearlake Capital басқаратын жаңа меншік тобы келісімге келгенін хабарлады.

ЦСКА Мәскеу

2004 жылдың наурызында «Сибнефть» Ресейдің «ЦСКА» командасымен үш жылдық 41,3 миллион еуролық (58 миллион АҚШ доллары) спонсорлық келісімге келді. Компания бұл шешімнің басқару деңгейінде қабылданғанын түсіндірсе де, кейбіреулер бұл келісімді Абрамовичтің «отансүйгіш емес» деген айыптауларға қарсы тұру әрекеті деп қарады. УЕФА ережелері бір адамның УЕФА жарыстарына қатысатын бірнеше командаға ие болуына рұқсат бермейді, сондықтан Абрамовичтің «ЦСКА»-дағы үлесі жоқ. Адвокат Александр Гарезе – оның «ЦСКА»-дағы серіктестерінің бірі. Тексеруден кейін УЕФА Абрамовичті мүдделер қақтығысынан ақтап берді. Дегенмен, ол 2004 жылдың маусым айының соңында «Pro Sport» журналында «Ресей футболындағы ең ықпалды тұлға» деп аталды. 2005 жылдың мамыр айында «ЦСКА» УЕФА кубогын жеңіп, еуропалық ірі футбол жарысында жеңіс туын көтерген алғашқы ресейлік клуб атанды. Алайда, 2005 жылдың қазан айында Абрамович «Сибнефть» компаниясындағы үлесін сатты, ал компанияның жаңа иесі «Газпром» «Зенит Санкт-Петербург» клубына спонсорлық көмек көрсетуді тоқтатты.

Ресей құрамасы

Абрамович Гус Хиддинкті Ресейге Ресей ұлттық футбол құрамасын жаттықтыру үшін шақыруда да маңызды рөл атқарды. Хиддинктің «ПСВ Эйндховен» клубының бұрынғы бас скауты, ал қазір «Челсиде» Абрамовичтің жеке көмекшісі Пит де Виссер, Хиддинкті «Челси» иесіне ұсынған болатын.

Ұлттық футбол академиясы

Профессионалдық футболға қатысудан басқа, Абрамович Ресейде Ұлттық футбол академиясы деп аталатын қайырымдылық қорын демеушілік етеді. Бұл ұйым ел бойынша жастар спорттық бағдарламаларын қолдайды және түрлі қалалар мен елді мекендерде елуден астам футбол алаңын салған. Сонымен қатар, ол тренерлерді даярлау бағдарламаларын қаржыландырады, оқу құралдарын шығарады, спорт нысандарын күрделі жөндеуден өткізеді және ең үздік тренерлер мен студенттерді Англия, Нидерланды және Испаниядағы кәсіби футбол клубтарына сапарға жібереді. 2006 жылы Футбол академиясы Самара облысы, Тольятти қаласының жанындағы Приморскийдегі Коноплиев атындағы футбол академиясының басқаруын өз міндетіне алды, оның негізін қалаушы Юрий Коноплев 38 жасында қайтыс болғаннан кейін, академияда 1000-нан астам жас өкілдер тұрады.

Саяси мансап

1999 жылы Абрамович Ресейдің Қиыр Шығысындағы кедей аймақ – Чукотка автономиялық округінің өкілі ретінде Мемлекеттік Думаға сайланды. Ол Чукотка халқына, әсіресе балаларға көмектесу үшін "Үміт полюсі" қайырымдылық қорын құрды және 2000 жылдың желтоқсан айында Александр Назаровты алмастырып Чукотка губернаторы болып сайланды. Абрамович 2000 жылдан 2008 жылға дейін Чукотка губернаторы қызметін атқарды. Ол аймаққа 1,3 миллиард доллардан астам инвестиция салғаны белгілі. Ресей Президенті қол қойған жарлық бойынша, Абрамович "Чукотка автономиялық округінің экономикалық дамуына зор үлес қосқаны үшін" Құрмет орденімен марапатталды. 2008 жылдың шілде айының басында Президент Дмитрий Медведев Абрамовичтің Чукотка губернаторы лауазымынан кету туралы өтінішін қабылдағанын хабарлады, бірақ оның аймақтағы түрлі қайырымдылық жұмыстары жалғаса берді. 2000–2006 жылдар аралығында Чукоткадағы орташа жалақы 2000 жылы айына шамамен 165 АҚШ долларынан (€117/£100) 2006 жылы айына 826 АҚШ долларына (€588/£500) дейін өсті.

Украинаның бейресми дипломатиясы

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін бір күн өткен соң, Абрамовичке украиналық байлар хабарласып, Путинге бейресми жіберілген елші ретіндегі рөл атқаруды сұрады. Абрамович Айден Аслин мен басқа да шетелдік соғыс тұтқындарын ресейлік тұтқындықтан босатуда маңызды рөл ойнады.

Санкциялар

Абрамович – 2017 жылы президент Дональд Трамп қол қойған «Американың қарсыластарына қарсы санкциялар арқылы әрекет ету туралы» заңда аталған көптеген ресейлік олигархтардың бірі. Ол – «Навальный 35» тізіміндегі бірі. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін, 2022 жылдың 10 наурызында Абрамович жеті ресейлік олигархтың тобының құрамында Ұлыбритания тарапынан санкцияланды. Абрамовичтің Ұлыбританиядағы активтері сатылып алынды және оған саяхат шектеуі салынды. Британ үкіметі бұл санкциялардың Абрамовичтің Кремльмен байланысы бар деген күдіктерге жауап ретінде енгізілгенін мәлімдеді. Сондай-ақ, Абрамович басқаратын компаниялар Украинада Ресейдің шабуылға қолданған танктерінде пайдаланылатын болатты өндіруі мүмкін екені айтылды. Абрамович Владимир Путинмен және Кремльмен тығыз байланыста екенін жоққа шығарады. 10 наурызда Канада да Абрамовичке қарсы санкциялар салды, оны Украинаға қарсы соғыста президент Владимир Путинге көмектескен кәсіпкер деп атады. 14 наурызда Австралия, ал 15 наурызда Еуропалық Одақ Ұлыбританияның қадамдарына орай Абрамовичке санкция енгізді. 16 наурызда Абрамович Швейцарияның санкциялық тізіміне қосылды. 2022 жылдың 5 сәуірінде Абрамович Владимир Путинмен тығыз байланысы болғандықтан Жаңа Зеландияның санкцияларына түсті. 19 қазанда Владимир Зеленский 256 ресейлік бизнесменге қарсы жеке санкциялар енгізу туралы екі жарлыққа қол қойды. Олардың арасында Абрамович те болды, ол тізімдегі жалғыз адам, оған қатысты шектеулер тек Ресейдің Украинаны басып алуы кезінде тұтқынға алынған барлық украиналықтар мен қаза тапқандардың мәйіттерін алмастырғаннан кейін күшіне енеді. 2022 жылдың наурыз айының соңында Абрамович Дубайда үй іздеп жүргені хабарланды, сонымен қатар оның жеке ұшағы да сол қалада көрінді, себебі қала санкцияларға ұшырамады. 2022 жылдың наурызында The Wall Street Journal газеті АҚШ әкімшілігінің Украина президенті Владимир Зеленскийдің өтініші бойынша Ресеймен келіссөздердегі олигархтың рөліне байланысты Абрамовичке санкция салуды кейінге шеккенін жазды. Ресей үкіметінің өкілі Дмитрий Песков Абрамовичтің келіссөздердің «бастапқы кезеңінде» қатысқанын растады. Абрамовичтің бұл процеске қатысуының мән-жайы туралы екі тарап та қосымша ақпарат жарияламады. 2022 жылдың желтоқсанында Канада оны SEMA-ның тұтқындау және тәркілеу механизмін алғаш рет қолдану мақсатында санкциялайтынын мәлімдеді. Үкімет Granite Capital Holdings Ltd компаниясының 26 миллион долларының Абрамовичке тиесілі екенін және «[Абрамович активтерін] тұрақты түрде мемлекеттік меншікке беру үшін сотқа өтініш беруді қарастыратынын» хабарлады.

Улануы болжанған

2022 жылдың 3 және 4 наурызында Абрамович Украина мен Беларусь шекарасындағы бейбіт келіссөздерге қатысты. Абрамович, украиналық саясаткер Рустем Умиров және тағы бір келіссөзші белгісіз химиялық затпен улануға ұқсайтын симптомдарды бастан өткерді, оларға "көзде өткір ауыру", көз және терінің қабынуы, сондай-ақ терінің қабыршақтануы кірді. Барлығы тез жазылып кетті. Bellingcat бұл мәлімдемені тергеп, үш адамның ішкен шоколады немесе суы уланған болуы мүмкін деген пікір білдірді; сарапшылар заттың үлгілерін алды, бірақ өткен уақыттың кесірінен қолданылған материалдың түрін анықтай алмады. Батыс дереккөздері удың аз мөлшерде қолданылуы Абрамовичке ескерту ретінде берілген болуы мүмкін екенін айтты және шабуылды Мәскеудегі бейбіт келіссөздерді саботаждауға тырысқан радикалды топтар жасаған болуы мүмкін деп күдіктенді. АҚШ-тың аты-жөні жарияланбаған лауазымды тұлғасы бұл аурудың уланудан емес, "сыртқы факторлардың" әсерінен туындағанын мәлімдеді. Сонымен қатар, Украина президенті кеңсесінің өкілі Игорь Жовква BBC тілшісіне, ол Абрамовичпен сөйлеспегенмен, украиналық делегация мүшелерінің "жақсы" жағдайда екенін және біреуінің бұл оқиғаны "жалған" деп мәлімдегенін хабарлады.

Борис Ельцин

1996 жылы 30 жасында Абрамович президент Борис Ельцинмен жақын болып, Ельцин отбасының шақыруымен Кремльдегі пәтерге көшті. 1999 жылы 33 жастағы Абрамович Ресейдің Чукотка облысының губернаторы болып сайланды. 2005 жылы ол губернаторлыққа екінші мерзімге түсті. Кремльдің баспасөз қызметі Абрамовичтің аты Чукотка облыстық парламентіне губернаторлыққа тағы бір мерзімге бекіту үшін жіберілгенін хабарлады, және парламент 2005 жылдың 21 қазанында оның тағайындалуын растады.

Владимир Путин

Абрамович Ельцинге өзінің орнын басуы үшін Владимир Путинді Ресей президенті ретінде ұсынуға бірінші болып келді. 1999 жылы Путин премьер-министр ретінде өзінің алғашқы кабинетін құрған кезде Абрамович кабинетке кандидаттардың әрқайсысымен бекітілгенге дейін сұхбат жүргізді. Содан кейін Абрамович Путиннің ең жақын сенімді серіктерінің бірі болып қала берді. 2007 жылы Путин Абрамовичпен кездесулерде президенттік лауазымға кімнің мұрагер болатыны туралы кеңес алды; Медведевті жеке Абрамович ұсынды. Кремльде Абрамовичті "Мырза А" деп атады. 2012 жылдың қыркүйегінде Англия мен Уэльс жоғары сотының судьясы Элизабет Глостер Абрамовичтің Путинге тигізетін ықпалы шектеулі екенін мәлімдеді: «Абрамовичтің президент Путинге немесе оның әкімшілігіндегі лауазым иелеріне өздерінің өкілеттіктерін осылай пайдалануға мүмкіндік беру үшін манипуляциялауға немесе басқаша ықпал етуге қабілетті екенін қолдайтын ешқандай дәлелді негіз жоқ». Глостер Ресей олигархтары Борис Березовский мен Абрамович арасындағы істі қарады. Ол Березовскийді «әдетте сенімсіз куә» деп таныды және 2012 жылы Абрамовичтің жағына шықты. Кейіннен Глостердің өгей ұлына іс басында Абрамовичтің адвокаты ретінде қызмет етуі үшін шамамен 500 000 фунт төленгені белгілі болды. Оның күйеу баласының қатысы туралы жарияланғаннан гөрі көбірек мәлімет болды. Березовский: «Кейде менің ойымша, бұл үкімді Путин өзі жазған». Глостер бұл мәлімдемеге жауап беруден бас тартты. 2021 жылы Вашингтон Экзаминер АҚШ барлау қауымдастығы Абрамовичті Путиннің «қолындағы сөмкесі» немесе қаржылық делдалы деп санайтынын хабарлады.

Борис Березовскийдің жаласы

2011 жылы Борис Березовский Абрамовичке қарсы Лондондағы Әділет Жоғары Сотына азаматтық шағым түсірді, бірақ Березовский бұл шағым бойынша сәтті болмады.

Кредиттік алаяқтық туралы айыптаулар

Швейцарияның тергеуінен туындаған айыптау Роман Абрамовичті, оның бұрынғы компаниясы арқылы, сондай-ақ көптеген ресейлік саясаткерлерді, өнеркәсіпшілерді және банкирлерді 4,8 миллиард АҚШ доллары (3,4 миллиард евро) сомасындағы ХВҚ-дан алынған қарызды жеке қаражаттар қоры ретінде пайдаланумен байланыстырады. ХВҚ-ның өзі ұйымдастырған аудит ХВҚ қаражатының барлығы тиісінше қолданылғанын көрсетті. 2005 жылдың қаңтар айында Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) Абрамовичке 9 миллион фунт стерлинг (14,9 миллион АҚШ доллары / 10,6 миллион евро) қарыз бойынша сот талабын жолдайтынын мәлімдеді. ЕҚДБ-ның сөзінше, Швейцарияда тіркелген және Абрамович пен Евгений Швидлер басқарған «Runicom» мұнай саудасымен айналысатын компанияға 17,5 миллион АҚШ доллары (12,45 миллион евро / 10,6 миллион фунт стерлинг) төлеу қажет. Абрамовичтің өкілі бұл қарыздың бұрын қайтарылғанын хабарлады.

Ресейдегі монополияға қарсы заңнаманы бұзу

Ресейдің монополияға қарсы органы, Федералды монополияға қарсы қызмет, Абрамовичке жартылай тиесілі Evraz Holding компаниясы Ресейдің бәсекелестік заңын бұзды деп мәлімдеді. Бұзушылық мердігерлерге тиімсіз шарттар ұсыну және кокс көмірін, болат өндірісінде қолданылатын маңызды материалды, отандық тұтынушыларға қатысты кемсіту арқылы жасалған.

Коломойскиймен дау

Путиннің сөзінше, Абрамовичті украин-кипрлік, израильдік олигарх Игорь Коломойский алаяқтаған. Путин 2014 жылы Коломойскийдің Абрамовичпен жасасқан келісімнен бас тартқанын айтты, олар миллиардтаған долларлық мәмілеге қол қойған, бірақ Коломойский оны орындамаған.

Ластану және климаттың өзгеруі

The Guardian басылымының мәліметінше, 2015 жылы оның Евраз металл және тау-кен компаниясындағы 766 миллион долларлық үлесі оған Ресейдің ең ірі көмір кеніші – Сібірдегі Распадская көмір кешенінің шамамен төрттен бір бөлігіне меншік құқығын берді. Кеніштің қоры 1,5 гигатонна көміртегі шығарындыларын құрады, бұл Ресейдің бір жылдық өндірісімен салыстырылады. The Conversation басылымының мәліметінше, "Роман Абрамович, өзінің 19 миллиард долларлық байлығының көп бөлігін мұнай мен газ саудасы арқылы тапқан, ең көп ластайтын миллиардерлер тізіміндегі ең ірі ластаушы болды", оның бағалауынша, "2018 жылы ол кем дегенде 33 859 тонна CO2 шығарындысына жауапты болды, оның үштен екісі яхтасынан шықты".

Израиль қоныстарын қаржыландыру

BBC News Arabic жүргізген тергеуде Абрамовичтің 100 миллион доллар көлемінде қаржы жәрдемі көрсеткен израильдік қоныс салушы ұйым, Elad компанияларын басқаратыны анықталды. Бұл ұйымның мақсаты, аннексияланған Шығыс Иерусалимге еврейлердің байланысын күшейту және Дәуіт қаласындағы еврей қауымын қайта жаңарту. Банктік құжаттарды талдау нәтижесінде Абрамовичтің осы ұйымға ең ірі жеке донор екені белгілі болды. FinCEN файлдары деп аталатын банк құжаттары BuzzFeed News тілшілеріне құпия түрде берілді, кейін Халықаралық тергеуші журналистер консорциумына (ICIJ) және BBC-ге жіберілді.

Жеке өмір

Абрамовичті жақын тұрған адамдар табиғатынан жасырын, ұстамды, салмақты, тиімді және сезім мен құндылықтары жоқ деп сипаттайды. Ол көбінесе қарапайым киінеді. Ол ұялды және көзбен байланыс жасаудан жиі бас тартады. "Le Monde" басылымы оның жеке басының мінезі басқа олигархтардан өзгеше екенін хабарлады.

Некелер мен балалар

Абрамович үш рет үйленген және үш рет ажырасқан. 1987 жылғы желтоқсанда, Кеңес Армиясында қысқа мерзім қызметтенгеннен кейін, ол Ольга Юрьевна Лысоваға үйленді; Олардың бес баласы бар: Илья, Арина, София, Аркадий және Анна. Оның үлкен қызы Анна Колумбия университетін бітірген және Нью-Йорк қаласында тұрады, ал қызы София Роял Холлоуэй университетін (Лондон университеті) бітіргеннен кейін Лондонда тұратын кәсіби ат спортымен айналысатын адам. 2006 жылдың 15 қазанында News of the World басылымы Абрамовичтің белгілі орыс олигархы Александр Жуковтың 25 жасар қызы Даша Жуковамен жақын қарым-қатынаста болғаны туралы хабарлар тарағаннан кейін Ирина екі жетекші британдық ажырасу адвокатын жалдағанын хабарлады. Абрамовичтер бұл кезде ешқайсысы адвокаттармен кеңеспегенін мәлімдеді. Бірақ, кейіннен 2007 жылдың наурызында Ресейде ажырасып, 2008 жылы Абрамович Жуковаға үйленді, олардың екі баласы бар: ұлы Аарон Александр және қызы Лия Лу. Олардың ажырасуы 2018 жылы аяқталды.

Израильдің азаматтығы

2018 жылдың мамыр айында Абрамович Ұлыбритания визасын жаңартуды кейінге қалдырғаннан кейін бір ай өткен соң Израиль азаматы болды. Сергей және Юлия Скрипальдардың улануынан кейін, Ұлыбритания мен Ресей арасындағы қарым-қатынастардың шиеленісуіне байланысты, британдық билік оның визасын жаңартуды ұзартты. Абрамович жылдар бойы Ұлыбританияға кіріп-шығып, 1-деңгейлі инвестор визасымен саяхаттап жүрді, бұл виза Ұлыбританияға кем дегенде 2 миллион фунт стерлинг инвестициялаған шетелдіктерге арналған. Ресейлік еврей Абрамович өзінің туған жеріне оралу құқығын пайдаланып, Израильдің қайту заңына сәйкес, әлемнің кез келген жерінен келген еврей Израиль азаматы бола алады. Израиль азаматы ретінде Абрамович енді Ұлыбританияға визасыз бара алады, бірақ оған жұмыс істеуге немесе бизнеспен айналысуға рұқсат жоқ. Абрамович Тель-Авивтің Неве-Цедек ауданындағы Варсано бутик қонақүйіне ие. Ол 2015 жылы Израиль актрисасы және модель Гал Гадоттың күйеуі Ярон "Жарон" Варсано мен оның бауыры Гай Варсанодан 100 миллион шекелге сатып алған. 2020 жылдың қаңтар айында Абрамович Израильдің Герцлия Питуа қаласында рекордтық 226 миллион шекелге мүлік сатып алды. 2015 жылы Абрамович Тель-Авив университетіне Таяу Шығыстағы жетекші орталықтардың бірі болуға ұмтылған наноғылым және нанотехнологиялардың инновациялық орталығын құру үшін шамамен 30 миллион доллар сыйлады. Абрамовичтің басқа да игіліктенушілерінің қатарында Израильдің Тель-ХаШомердегі Шеба медициналық орталығы бар, ол әртүрлі озық медициналық жобаларға 60 миллион доллардан астам қаржы бөлді. Олардың ішінде 2000 шаршы метр аумақты алып жатқан жаңа ядролық медицина орталығының құрылысы, Шеба қатерлі ісік және қатерлі ісік зерттеу орталықтары, Педиатриялық Таяу Шығыс туа біткен жүрек ақаулары орталығы және Шеба жүрек орталығы бар. Абрамович Израильдің оңтүстік Негев шөліндегі орманды кеңейту бағдарламасына арналған Керен Каимет ЛеИсраел еврей ұлттық қорына (KKL JNF) жасаған қайырымдылығы аймақтың шөлдеуіне қарсы күреске көмектеседі және табиғат туризмін дамытуға ықпал етеді. Қайырымдылық қызметімен қатар Абрамович медицина және жаңартылатын энергиядан әлеуметтік желілерге дейінгі 20 израильдік стартапқа 120 миллион доллар инвестициялады.

Португалиядағы дау

2021 жылдың сәуірінде Абрамович елдің азаматтық заңына сәйкес Португалия азаматы болды; оның генеалогиясын "сефардтық [иудей] мәдениетіне қызығушылықты көрсететін дәлелдер" іздеген сарапшылар тексерді. Рейтерс Ресейде сефард яһудилерінің тарихы туралы көп мәлімет жоқ екенін атап өткенмен, 2022 жылдың 11 наурызында Портудағы еврей қауымының басшысы, раввин Даниэль Литвак Порту әуежайында Португалия полициясымен сефард яһудилерінің тегін растау туралы куәліктер бірнеше жағдайда сыбайлас жемқорлықпен берілген деген күдікпен ұсталды. Дәлел жетіспеуіне байланысты кейіннен айыптаулар алынып тасталды, судьялар прокурорлар мен құқық қорғау органдарының әрекеттерін сынап, барлық айыптаулар "жалпылама ескертулер" екенін мәлімдеді.

Байлық

Forbes мәліметінше, 2016 жылдың наурызында Абрамовичтің таза байлығы 7,6 миллиард долларды құрады, бұл оны әлемдегі ең бай адамдардың 155-орынына қойды. 2009 жылдың басында The Times газетінің бағалауынша, жаһандық экономикалық дағдарыс салдарынан ол 11,7 миллиард фунт стерлингтік байлығынан 3 миллиард фунт стерлинг жоғалтты. 2020 жылдың жазында Абрамович алтын кеншісі Highland Gold компаниясын Владислав Свибловқа сатты. 2021 жылдың 5 наурызында Forbes оның таза байлығын 14,5 миллиард АҚШ доллары деп көрсетті, бұл оны 2020 жылғы Forbes миллиардерлер тізімінде 113-орынға қойды.

Антисемитизмге және жеккөрушілікке қарсылық

Абрамович клубты иеленген кезеңде, «Челси» экстремизмге қарсы орталығын кеңейту үшін «Антидефамация лигасымен» үш жылдық серіктестікке келісті. Абрамович 2021 жылғы Израиль-Палестина дағдарысы кезінде антисемиттік хабарламаларға ұшырады. Kick It Out бас директоры Тони Бернетт «Челсидің» антисемитизмге қарсы күрестегі позициясын жоғары бағалап, дискриминацияға қарсы ұйым енді клубтың үлгісімен жүруге тырысатынын мәлімдеді. «Тарихи тұрғыдан алғанда, Kick It Out қара терілі ойыншылар мен жаттықтырушыларға қарсы расизммен күресу үшін құрылған деп есептелді. Біз стратегиямызды қарап шықтық және антисемитизм мәселесінде жеткілікті жұмыс істемейтінімізді түсіндік, сондықтан осы салада мол тәжірибесі бар мүдделі тараптар тобын біріктірдік». «Челси» қоры Перес бейбітшілік және инновациялар орталығымен және Израиль футбол федерациясымен серіктестік құрып, Израильдің барлық аймақтарында араб және еврей балалары үшін футбол сабақтарын ұйымдастырды. Бұл серіктестік 2019 жылы «Челси» әйелдер командасының Израильге жасаған сапасынан кейін дамыды, сапар барысында команда араб және еврей қыздарымен футбол және білім беру семинарларына қатысып, алғашқы жылы 1000 балаға көмек көрсетті.

Ұшақ

Абрамович жеке Boeing 767 33A/ER ұшағына ие, ол Арубада P4 MES тіркелген. Бұл ұшақ "The Bandit" деп белгілі. 2021 жылы Абрамович Boeing 767 ұшағын Boeing 787 8 Dreamliner ұшағымен алмастырды.

Өнер

Абрамович танымал кеңестік фотограф Макс Пенсонның (1893–1959) Өзбекстан фотосуреттерінен тұратын көрмесіне демеушілік етті. Көрме 2006 жылдың 29 қарашасында Лондонның Сомерсет Хаусындағы «Гилберт Коллекциясында» ашылды. Ол бұрын 2005 жылы сол галереяда «Тыныш қарсылық: орыс сурет фотосуреті 1900–1930 жылдар» көрмесін де қаржылаған болатын. Екі көрмені де Мәскеудегі Фотография үйі ұйымдастырды. 2008 жылдың мамыр айында Абрамович халықаралық өнер аукциондық нарығында ірі сатып алушы ретінде көзге түсті. Ол Фрэнсис Бэконның 1976 жылғы «Триптихін» 61,4 миллион еуроға (86,3 миллион АҚШ доллары), соғыстан кейінгі өнер туындысы үшін рекордтық бағаға, ал Люциан Фрейдтің «Ұйықтаған әлеуметтік жәрдемшісі» картинасын 23,9 миллион еуроға (33,6 миллион АҚШ доллары), тұрмыстағы суретшінің туындысы үшін рекордтық бағаға сатып алды. Оның бұрынғы әйелі Даша Жукова Мәскеудегі қазіргі заманғы мәдениет орталығы – «Гараж» галереясын басқарады. Галерея бастапқыда Константин Мельниковтың салған тарихи Бахметевский автобус гаражы ғимаратында орналасқан болатын. Онжылдар бойы ескереілмей келген және бұрынғы арендаторлар тарапынан ішінара бөлшектелген ғимарат 2007–2008 жылдары қайта жаңартылып, 2008 жылдың қыркүйегінде жұртшылыққа қайта ашылды. Қайта жаңартудың жылдамдығы мен қымбаттығы Абрамовичтің демеушілігінің арқасында мүмкін болды.

Жаңа жыл мерекесі

2011 жылы Абрамович Red Hot Chili Peppers тобын Сент-Барт аралындағы Baie de Gouverneur-дегі жеке үйінде концерт беру үшін шақырды. Концертте Тоутс Хибберт та ерекше қонақ ретінде өнер көрсетті.

Танымал мәдениетте

Абрамович – Питер Морганның 2022 жылғы "Патриоттар" пьесасындағы маңызды тұлға, бұл пьеса Борис Березовскийдің өмірін көркемдеп бейнелейді.