Кіріспе

Бокс жарысы

Джо Луис пен Макс Шмелинг (немесе Макс Шмелинг пен Джо Луис) арасындағы екі жекпе-жек бокс тарихындағы ең әйгілі кездесулердің қатарына жатады. Шмелинг 1936 жылы өткен бірінші жекпе-жекте 12-ші раундта нокаутпен жеңіске жетті, ал Луис 1938 жылы екінші жекпе-жекте бірінші раундта нокаутпен жеңді. Бұл екі жекпе-жек сол кездегі кең ауқымды саяси және әлеуметтік қақтығыстың символына айналды. Луис өз заманының ең маңызды афроамерикалық спортшысы және Джек Джонсоннан кейінгі ең табысты қара боксшы ретінде 1930-шы жылдары афроамерикалықтардың мақтанышы болды. Бұдан өзге, 1930 жылдары АҚШ пен нацистік Германия өкілдерінің арасындағы күрес ретінде, бұл жекпе-жектер демократия мен фашизм арасындағы күресті бейнеледі.

Бірінші жекпе-жектің прелюдиясы

Джо Луис Алабама штатында дүниеге келді, бірақ балалық шағының көп бөлігін Детройтте өткізді. Луис елдің солтүстік бөлігіндегі сәтті афроамерикалық маман ретінде көптеген американдықтар оны азат болған қара нәсілдің символы деп санады. Профессионалды ауыр салмақтағы боксшы болғаннан кейін Луис 24–0 есебін жинады және 1936 жылы Шмелингпен алғашқы жекпе-жегіне дейін жеңілмейтін болып есептелді. Луистің танымалдылығы сол дәуірдегі африкалық американдықтар үшін өте маңызды болды, олар елдің қалған бөлігі сияқты экономикалық қиындықтарға тап болды және әсіресе Оңтүстік штаттарында Ку-Клукс-Клан мүшелері тарапынан нәсілдік зорлық-зомбылықтың құрбаны болды. Луис-Шмелинг жекпе-жегінің алдында Шмелинг Луистің титулға таласуына соңғы кезең ретінде қарастырылды. Ал Макс Шмелинг Германияда дүниеге келді және 1930 жылы америкалық Джек Шаркиге қарсы жеңіс арқында ауыр салмақтағы әлем чемпионы атанды. Бір жылдан кейін Шмелинг Уильям Стриблингке қарсы 15-раундта нокаутпен титулын сақтап қалды. Кейіннен 1932 жылы Шмелинг Шаркимен өткізген реванш жекпе-жегінде өте даулы шешіммен титулын жоғалтты. Осының нәтижесінде Шмелинг американдық бокс жанкүйерлеріне жақсы танымал болды және 1936 жылы Джеймс Брэддоктың ауыр салмақтағы чемпионы атағына екінші үміткер саналды. Дегенмен, көптеген бокс жанкүйерлері Луиспен алғашқы жекпе-жегі алдында 30 жастағы Шмелингтің күшінің әлсірегенін және "қоңыр бомбаға" (Brown Bomber) қауіпті қарсылас емес деп есептеді. Керісінше, Шмелинг жекпе-жегіне мұқият дайындалды. Шмелинг Луистің стилін жақсы зерттеді және оның әлсіз тұсын тапты деп сенді: Луистің соққыдан кейін сол қолын төмен түсіру әдеті. Луис-Шмелингтің алғашқы жекпе-жегінің саяси мәні кейіннен 1938 жылғы реванш жекпе-жегінен кейін толыққанды байқалды, бірақ саяси сезімдер осы жекпе-жектің маңына жиналды. Адольф Гитлер үш жыл бұрын Германияның канцлері болған еді және АҚШ пен Германия әлі де саяси немесе әскери жау болмаса да, нацистік партия өзінің арийлік, еврейге қарсы идеологиясын күшейткен кезде екі ел арасында шиеленіс күшейді. Шмелингтің еврей менеджері Джо Джейкобс Шмелингтің жаттығуларын Кэтскиллдегі еврей курортында ұйымдастырды, бұл еврей бокс жанкүйерлерін жұбатқан болар деп үміттенеді. Хьюз Луистің жеңілісіне ұлттық реакцияны былай сипаттады: "Мен жетінші авенюмен жүріп, ересек еркектердің балалар сияқты жылағанын, ал әйелдердің қолдарына басын қойып, тротуарда отырғанын көрдім. Сол түні бүкіл елде Джоның нокаутқа түскені туралы хабар келген кезде адамдар жылады." Шмелинг неміс баспасөзіне ұлтшылдық пікірлер білдірді және жекпе-жектен кейін неміс тілшісіне: "Осы сәтте мен Германияға, әсіресе фюрерге, барлық отандастарымның ойлары осы жекпе-жекте менімен бірге болғанын, фюрер мен оның адал халқы мені ойлап отырғанын айтуым керек. Осы ой маған осы күресте жеңіске жетуге күш берді. Ол маған Германияның туы үшін жеңіске жету үшін батылдық пен төзімділік сыйлады." Оның орнына Луис 1937 жылдың 22 маусымында Чикагода Брэддокпен жекпе-жек өткізіп, оны сегіз раундта нокаутқа жіберді. Алайда, Луис жекпе-жектен кейін Шмелингпен қайтадан жекпе-жек өткізбейінше өзін әлем чемпионы деп мойындамайтынын мәлімдеді. Осы екі жауынгердің екі жекпе-жегі өткен кезде АҚШ экономикасы Ұлы депрессиядан ұзақ уақыт бойы зардап шекті. Экономикалық проблема 1930 жылдары АҚШ-ты қамтыды және көптеген американдықтар спорт әлемінен шабыт алды. Экономикалық тұрақсыздыққа нацистік Германия мен АҚШ арасындағы қызыл сызықтар да себеп болды. 1938 жылы Луис-Шмелинг реваншы кезінде нацистік Германия Аншлюс арқылы Австрияны басып алды, Германия мен басқа Батыс державалары арасындағы шиеленісті күшейтті және американдық БАҚ-та антигермандық насихаттарды көбейтті. Неміс үкіметі өзінің нәсілдік насихаттарын жасады, олардың көп бөлігі пропаганда министрі Жозеф Геббельс бокс әлеміндегі Шмелингтің табысына негізделген. Шмелинг өзінің еврей менеджері Джо Джейкобсты, елеулі қысымға қарамастан, сақтап қалды және қауіпті саяси тәуекелге барып, Адольф Гитлер ұсынған "Құрмет пышағын" (Dagger of Honor) қабылдаудан бас тартты. Шын мәнінде, Шмелингтің досы және әйгілі бұрынғы чемпион Джек Демпси американдық азаматтығын қабылдауға шақырды. Дегенмен, нацистік режим Шмелингті өзінің насихат жұмыстарында пайдаланды және кем дегенде Шмелингтің номиналды бағынуын қамтамасыз ету үшін сақтық шараларын қабылдады. Шмелингтің әйелі мен анасы онымен бірге саяхаттауына тыйым салынды...