Кіріспе

Британдық археолог Альфред Персиваль Модслей (18 наурыз 1850 – 22 қаңтар 1931) – британдық колониялық әкімші және археолог. Ол майя ескерткіштерін мұқият археологиялық тұрғыдан зерттеуді бастады, ал оның далалық жұмысының нәтижелері Biologia Centrali Americana: Archaeology (1889–1902) еңбегінде жарияланды. Осы бес томдық жинақ майя мәдениетін зерттеуде маңызды анықтамалық жұмыс ретінде қолданылып келеді. 1908 жылы ол Берналь Диас дель Кастильоның «Historia» еңбегінің толық аудармасын жасады, түсіндірмелер қосты. Оның аудармасы бүгінгі күнге дейін ағылшын тіліндегі стандартты басылым болып саналады.

Ерте өмір

Модслей 1850 жылдың 18 наурызында Лондонға жақын, Лоуэр-Норвуд-Лоджда бай отбасында дүниеге келді. Ол Джозеф Модслей мен Анна Марияның тоғыз баласының сегізіншісі еді. Оның әкесінің әкесі – атақты инженер Генри Модслей, отбасылық инженерлік фирманың негізін қалаушы. Харроу мектебінде оқығаннан кейін Модслей Кембридждегі Тринити-холлда жаратылыстану ғылымдарын оқып, 1872 жылы бакалавр дәрежесін алды. Кембридж университетінде оқып жүргенде Модслей Джон Уиллис Кларкпен бірге салыстырмалы анатомияны зерттеді, ал Кларк археолог болатын. Олар бітіргеннен кейін де достықтарын сақтап, Кларк Модслейдің болашақта осы салаға қызығушылығын арттырған болуы мүмкін. Модслей сондай-ақ танымал орнитолог Осберт Салвинмен де танысты. Бітіргеннен кейін Модслей медицина мектебіне түсті, бірақ оқуын кейінге шегеріп, орнына ағасымен бірге саяхаттады. Олар Орталық Америка, Мексика және АҚШ-тың бір бөлігін, соның ішінде жақында құрылған Йосемити ұлттық паркін аралады. Үйге оралғаннан кейін Модслей медициналық білімін алғанда да кешіктіріп, 1873 жылы Исландияға сапар жасады. Кейіннен созылмалы бронхиті салдарынан медициналық мансабынан бас тартып, Англиядан жылы жаққа көшті.

Колониялық әкімшілік

1874 жылы Модсли темекі плантациясын құру ниетімен Ямайкаға сапар шекті. Аралда сары безгек тарағандықтан, ол жоспарларын өзгертіп, Тринидадқа бет бұрды. Сол жолда ол Тринидадтың губернаторы болып тағайындалған Уильям Кернспен танысты. Кернс Модслиді жеке хатшысы қызметіне алуға көндірді. Біраз уақыттан кейін ол Кернспен бірге Австралияның Квинсленд штатына көшті. Модсли Кернспен жұмыс істеудің қиын екенін сезініп, 1875 жылы Фиджиге көшіп, Фиджи губернаторы Артур Гордонмен бірге жергілікті көтерілісші тайпаларға қарсы күреске көмектесті. Кейіннен ол Тонга мен Самоада британдық консулы болып қызмет етті. Оңтүстік Тынық мұхитында жүргенде Модсли этнографиялық материалдарды жинауға қызығушылық танытты. Ақырында, оның осы материалдарды Кембриджге сыйға тартуы Университет археология және этнология мұражайының құрылуына септігін тигізді. Осы аймақтан кетпес бұрын Модсли археологиямен айналысуға қатты ниеттенді. Кембридждегі досы, орнитолог Осберт Салви оны Киригуа және Копан майя руиналарын зерттеуге шақырды. 1880 жылдың ақпан айында Модсли жеке мүдделерін ілгерілету үшін отаршылдық қызметтен кетті, ол алты жыл бойы британдық Тынық мұхитының колонияларында болған еді. Содан кейін ол Калькуттадағы туыстарымен дүниежүзілік саяхаттарында кездесіп, желтоқсанда Ұлыбританияға оралды, содан кейін Британдық Гондурас арқылы Гватемалаға аттанды.

Археолог

Гватемалада Модслей оны ең жақсы есте сақтайтын ірі археологиялық жұмысты бастады. Ол Киригуа және Копан майя руиндарынан бастады, онда Франк Саргтың көмегімен, қалған құрылымдар мен артефакттарды тазарту және зерттеу үшін жұмысшыларды жалдады. Сарг сонымен қатар Модслейді Тикалда жаңадан табылған руиндармен және сенімді жетекші Горгонио Лопеспен таныстырды. Модслей Яхчилан орналасқан жерін алғаш рет сипаттады. Теоберт Малермен бірге Альфред Модслей 1880 жылдары Чиченді зерттеді, екеуі де бірнеше апта осы жерде өткізіп, көптеген суреттер түсірді. Модслей өзінің «Биология Централи Американа» кітабында Чичен-Ицаның ең толық сипаттамасын жариялады. Зерттеулері барысында Модслей кейінгі археологиялық техникалардың көптеген түрлерін дамытты. Ол итальяндық сарапшы Лоренцо Джантини мен техниктерді мүсіндердің гипстен қалыптарын жасауға жалдады, ал Горгонио Лопес папье-машеден қалыптар жасады. Суретші Энни Хантер қалыптардың эскиздерін жасады, содан кейін олар Англия мен АҚШ мұражайларына жіберілді. Модслей көптеген егжей-тегжейлі фотосуреттер түсірді – құрғақ тақта фотосуреті сол кезде жаңа техника болатын – және жазулардың көшірмелерін жасады. Барлығында Модслей майя руиндарына алты экспедиция жасады. 13 жылдық дайындықтан кейін ол 1902 жылы өзінің табалдарын «Биология Централи Американа: Археология» деген 5 томдық жинақта жариялады. Бір томдық мәтінде төрт томдық фотосуреттер, жоспарлар және майя руиндарының түрлі-түсті суреттері сипатталған. Модслейдің өтініші бойынша Джозеф Томпсон Гудманның майя күнтізбесінің глифтеріне жасаған түсіндірмесі қосымша ретінде қосылды. Деректердің дәлдігі мен егжей-тегжейлілігіне назар аудару болашақ археологиялық есептер үшін стандартты белгіледі. Модслей сондай-ақ Оахакадағы Монте-Альбанды зерттеуге рұқсат сұрады, бірақ 1902 жылы рұқсат алғаннан кейін, ол жұмысты өз қаражатымен қаржыландыра алмады. «Модсли, сындар және Филд» фирмасы банкротқа ұшырап, Модслейдің кірісі азайды. Ол Карнеги институтынан қаржы сұрап, нәтижесіз болды. Модслилер екі жыл бойы Мексика қаласының жанындағы Сан-Анхельге көшіп барды. 1905 жылы Модслей конкистадорлар әскеріндегі сарбаз болған Берналь Диас дель Кастильоның естеліктерін аударуды бастады және оны 1912 жылы аяқтады. 1907 жылы Модслилер тұрақты түрде Ұлыбританияға оралды. Модслей 1911–12 жылдары Корольдік антропологиялық институтының президенті болды. Ол 1912 жылы Лондонда өткен Америкалықтардың 18-ші халықаралық конгресін де төрағалық етті.

Жеке өмір

1892 жылы Модсли АҚШ-та туған Энн Кэри Морриске, Гувернер Морристің немере қызына үйленді. Бал айы үшін олар Нью-Йорк және Сан-Франциско арқылы Гватемалаға кемемен сапарлады. Гватемалада Модслилер Гарвард университетінің Пибоди мұражайы тапсырмасымен екі апта жұмыс істеді. Олардың есебі 1899 жылы «Гватемалаға бір көзқарас» деген атпен жарияланды. Энни Модсли 1926 жылы қайтыс болды. 1928 жылы Модсли жесір Элис Пурдонға үйленді. Келесі жылдары ол «50 жыл бұрынғы Тынық мұхитындағы өмір» атты естеліктерін аяқтады. Альфред Модсли 1931 жылдың 22 қаңтарында Англияның Херефорд қаласында қайтыс болды. Оның күлдері Херефорд соборының криптасына бірінші әйелінің қасына жерленді. Ол жинаған материалдар қазір Гарвард пен Британ мұражайында сақтаулы.

Таңдалған шығармалар

Historia verdadera de la conquista de la Nueva España (Жаңа Испанияны жаулап алудың шынайы тарихы) Берналь Диас дель Кастильо. Лондон, 1908 жыл. Хаклюйт қоғамы (4 том, 214 тарау, қосымшалармен). 1904 жылы Мексикада Генаро Гарсия басып шығарған жалғыз түпнұсқа көшірмесінен жасалған, жазбалары мен қосымшалары бар – ең толық және шынайы аударма деп саналады. 1-том, 2- және 3-томдар, 4-том және 5-томдар 1928 жылы «Мексиканы ашу және жаулау» (1517-21) деген атпен қысқартылған. Археология. 1850–1931 жылдар. (Одан кейін Ф. Дукан Годман мен Осберт Салвин редакциялаған Атлас; немесе Мексика мен Орталық Американың фаунасы мен флорасын зерттеуге үлес. (Қайта басылым, 1974 жыл)). Biologia Centrali Americana: Мексика мен Орталық Американың фаунасы мен флорасын зерттеуге үлес (қайта басылым), Оклахома университетінің баспасы, 1983 жыл. Энн Кэри Моррис Модслей және Альфред Персиваль Модслей, «Гватемалаға бір көз тастау және Орталық Американың ежелгі ескерткіштері туралы жазбалар», Лондон, Джон Мюррей, 1899 жыл. (Кембридж университетінің баспасынан қайта басылды, 2010 жыл). «Бейбіт мұхитындағы өмір, елу жыл бұрын», Лондон: Джордж Рутледж және ұлдары, 1930 жыл.