Льюис Бинфорд: Археология тарихындағы тұлға

Кіріспе

Американдық археолог (1931–2011)

Льюис Робертс Бинфорд (21 қараша 1931 – 11 сәуір 2011) – американдық археолог, археологиялық теория, этноархеология және палеолит кезеңіндегі маңызды еңбектерімен танымал. Ол 20-шы ғасырдың соңындағы ең ықпалды археологтардың бірі саналады және 1960-шы жылдары процессуалдық археологияны (немесе «Жаңа археологияны») енгізу арқылы бұл саланың негізін қалыптастырғаны үшін белгілі. Бинфордтың ықпалы қырқырыс болды, алайда 1980-ші және 1990-шы жылдардағы археологиядағы теориялық зерттеулердің көпшілігі процессуалдық парадигмаға қолдау көрсету немесе оған қарсы пікір білдіру мақсатында жасалды. Жақындағы бағалаулар оның тәсілінің 1940-50 жылдардағы бұрынғы жұмыстарға, Бинфордтың өзінің алдыңғыларын сынағаннан гөрі, көбірек қарыз екенін көрсетті.

Ерте өмір және білім

Бинфорд 1931 жылғы 21 қарашада Вирджиния штатының Норфолк қаласында дүниеге келген. Бала кезінде ол жануарларға қызығушылық танытты, ал Мэтью Фонтейн Мори орта мектебін бітіргеннен кейін Вирджиния политехникалық институтында жабайы табиғат биологиясын оқыды. Бұрын орташа студент болған Бинфорд университетте өте жақсы оқыды және биология саласында академиялық мансапты қарастырды, бірақ бір профессор "әлі де зерттелмеген соқыр үңгір саламандраларының бірнеше түрі бар" деп айтқаннан кейін ол осы идеядан бас тартыды. Бинфорд антропология мен археологияға қызығушылық танытқан кез – әскери қызметте болған кезі. Бітіргеннен кейін ол аудармашы болып әскерге шақырылды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ басып алған Тынық мұхиты аралдарындағы адамдарды қайта орналастыру жөніндегі тапсырманы алған антропологтар тобына бекітілді. Ол сондай-ақ Окинавадағы қабірлерден археологиялық заттарды іздеуге қатысты, олар әскери база құру үшін бұзылатын болды. Археологияда ешқандай тәжірибесі болмаса да, Бинфорд осы артефакттарды қазып шығарды және анықтады, содан кейін олар Шурдегі қираған мұражайды қайта толықтыру үшін пайдаланылды. Әскери қызметтен кейін Бинфорд Солтүстік Каролина университетінде (UNC) антропологияны оқыды. Ол алған әскери стипендиясы оқуын толық қаржыландыруға жеткіліксіз болды, сондықтан Бинфорд әкесінен (ағаш шебер) үйренген құрылыс дағдыларын пайдаланып, шағын мердігерлік бизнес ашты. Ол UNC-де екінші бакалавр дәрежесін алды, содан кейін 1957 жылы Мичиган университетіне магистрлік және докторлық диссертациясын біріктіріп аяқтау үшін ауысты. Оның диссертациясы Вирджиниядағы жергілікті американдықтар мен алғашқы ағылшын отарлаушыларының қарым-қатынасын зерттеді, бұл тақырыпқа ол UNC-де оқып жүргенде қызығушылық танытқан.

Жаңа археология

Бинфорд алғаш рет Археологияның қазіргі күйіне UNC-де студент кезінде наразы болды. Ол мәдениет тарихының өзінің биологиядан алыстатқан «үлгі жинау» көзқарасын бейнелейтінін сезінді. Мичиган университетінде ол антропология факультетінің мәдени антропологтарының («қуанышы», оның ішінде Лесли Уайт та бар) және «Антропология мұражайындағы «ақ халат кигендердің құмыраларын санауы» арасындағы үлкен контрастты байқады. Оның алғашқы академиялық қызметі Чикаго университетінде ассистент профессор болып, онда Жаңа Дүние археологиясы және археологиядағы статистикалық әдістерді оқытты. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай ол өзінің алғашқы маңызды мақаласын жазды – «Археология антропология ретінде» (1962), оған археологиялық методологиядағы мәселелер түрткі болды, олар радиокөміртектік талдауды қолдану арқылы анықталды. Бұл әдіс салыстырмалы мерзімдеу техникаларымен (мысалы, сериялау) алынған мерзімдер мен мәдени типтерді тексеруге мүмкіндік берді. Бинфорд артефакттарды ешқандай айырмашылығы жоқ белгілер ретінде қарауға және осы белгілердегі өзгерістерді тек мәдени таралу тұрғысынан түсіндіруге бейімділікке сын көтерді. Ол археологияның мақсаты жалпы антропологияның мақсатына толық сәйкес келуі керек екенін айтты, яғни «адамзат өмірінің барлық кеңістік-уақыттық ауқымына тән физикалық және мәдени ұқсастықтар мен айырмашылықтардың толық спектрін түсіндіру және анықтау». Чикагодағы бірнеше археологтар Бинфордтың идеяларын қолдады, оларды қарсыластары «Жаңа археологтар» деп атады. 1966 жылы олар Америка археология қоғамының мәжілісінде бірқатар баяндамалар жасады, олар кейіннен Бинфорд пен оның сол кездегі әйелі Саллинің редакциясымен «Археологиядағы жаңа көзқарастар» (1968) құрастырылды. Бұл том жарық көрген кезде ол Чикагодан кетіп қалды – Бинфордтың сөзінше, ол факультеттегі аға археологтармен, әсіресе Роберт Брейдвудпен арадағы шиеленіс күшейгендіктен босатылды. Ол бір жылға Калифорния университетіне, Санта-Барбараға, содан кейін UCLA-ға ауысты. UCLA-ның үлкен факультетіндегі атмосфера оған ұнамады, сондықтан 1969 жылы Нью-Мексико университетіне көшуге мүмкіндік алды. 1960 және 70-жылдары «Жаңа археология» (сонымен қатар процессуалдық археология деп те аталатын) саласында жұмыс істеді, бірақ оның назары Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыста табылған Орта палеолиттік тас өндірісі – Мустерге ауысты. 1969 жылы ол Аляскадағы Нунамиуттар арасында этнографиялық далалық зерттеулер жүргізуге шешім қабылдады, осылайша Мустер дәуіріндегі адамдар мекендеген перигляциалдық ортаны жақсырақ түсінуге және аңшы-жинақшылардың мінез-құлқы материалдық қалдықтарда қалай көрінетінін көруге тырысты. Бұл әдістеме – мінез-құлық пен материалдық мәдениет арасындағы берік корреляцияны орнату үшін этнографиялық далалық зерттеулер жүргізу – этноархеология деп аталады және Бинфорд оны ойлап таппаса да, оның Процессуалдық (Жаңа) Археологиямен байланысы арқылы қалыптасты. Бинфордтың кейінгі жұмыстарының көп бөлігі палеолит дәуіріндегі аңшы-жинақшылар мен археологиялық жазбалардағы оларға қатысты мәліметтерге арналды.

Binford first became dissatisfied with the present state of archaeology while an undergraduate at UNC. He felt that culture history reflected the same 'stamp collecting' mentality that had turned him away from biology. At Michigan, he saw a sharp contrast between the "excitement" of the anthropology department's cultural anthropologists (which included Leslie White) and the "people in white coats counting their potsherds" in the Museum of Anthropology. His first academic position was as an assistant professor at the University of Chicago, where he taught New World archaeology and statistical methods in archaeology. Shortly after his appointment he wrote his first major article, Archaeology as Anthropology (1962), which was stimulated by problems in archaeological methodology that had become apparent with the use of radiocarbon dating to verify the dates and cultural typologies generated with relative dating techniques such as seriation. Binford criticised what he saw as a tendency to treat artifacts as undifferentiated traits, and to explain variations in these traits only in terms of cultural diffusion. He proposed that the goal of archaeology was exactly the same as that of anthropology more generally, viz. to "explicate and explain the total range of physical and cultural similarities and differences characteristic of the entire spatio temporal span of man's existence." Several other archaeologists at Chicago shared Binford's ideas, a group their critics began calling the "New Archaeologists". In 1966 they presented a set of papers at a meeting of the Society for American Archaeology which were later collected in the landmark New Perspectives in Archaeology (1968), edited by Binford and his then wife Sally, also an archaeologist. By the time this volume was published he had left Chicago – dismissed, according to Binford, because of increasing tension between himself and the senior archaeologists in the faculty, particularly Robert Braidwood. He moved to the University of California, Santa Barbara for a year and then on to UCLA. He did not like the atmosphere at UCLA's large faculty, and so took the opportunity to relocate to the University of New Mexico in 1969. of New Archaeology (by then also called processual archaeology) in the 1960s and 70s, instead focusing on his work on the Mousterian, a Middle Palaeolithic lithic industry found in Europe, North Africa and the Near East. In 1969 he decided to undertake ethnographic fieldwork among the Nunamiut in Alaska, in order to better understand the periglacial environment that Mousterian hominins occupied, and to see first hand how hunter gatherer behavior is reflected in material remains. This methodology—conducting ethnographic fieldwork to establish firm correlations between behavior and material culture—is known as ethnoarchaeology and while not being invented by Binford, was shaped by his incorporation with Processual (New) Archaeology. Most of Binford's later work was focused on the Palaeolithic and hunter gatherers in the archaeological record.

Кейінгі мансап

Бинфорд 1991 жылы Оңтүстік Методист университетінің профессорлық құрамына қосылды, бұған дейін 23 жыл бойы Нью-Мексико университетінде еңбегімен көзге түскен профессор болып жұмыс істеген. Бинфордтың соңғы жарық көрген кітабы – Constructing Frames of Reference (2001) – оның сол кездегі әйелі Нэнси Медарис Стоун редакциялаған. Оның қайтыс болған кездегі жұбайы Амбер Джонсон, ол және бір әріптесі Бинфордтың өмірінен озғанда жазылып жатқан кітабын аяқтауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол 2011 жылдың 11 сәуірінде Миссури штатының Кирксвилл қаласында 79 жасында дүние салды.

Жеке өмір

Бинфорд алты рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Жан Райли Мок болды, одан оның жалғыз қызы Марта дүниеге келді. Бинфордтың Клинтон есімді ұлы да болды, ол 1976 жылы автокөлік апатында алған жарақаттарынан көз жұмды. Ол үшінші әйелі Салли Бинфордпен жиі бірлесіп жұмыс істеді, ол да археолог еді; олар Чикаго университетінде аспирантурада оқып жүргенде үйленді және басқа да еңбектермен қатар, "Археологиядағы жаңа көзқарастар" (1968) кітабын бірлесіп редакциялады. Саллимен некесі аяқталғаннан кейін Бинфорд Мэри Энн Хауэлл (туған тегі Уилсон), бастауыш сынып мұғаліміне үйленді. Оның бесінші әйелі Нэнси Медарис Стоун, археолог болды. Ол қайтыс болған кезде Амбер Джонсонға үйленген еді, ол Труман мемлекеттік университетінің әлеуметтану және антропология кафедрасының профессоры және төрағасы, ал бұрын Оңтүстік методистік университетінде зерттеуші студент ретінде Бинфордпен жұмыс істеген.

Ықпал

Бинфорд ең алдымен археологиялық теорияға қосқан үлесімен және этноархеологиялық зерттеулерді ілгерілетуімен танымал. 1960 жылдардағы "Жаңа археология" қозғалысының жетекші жақтаушысы ретінде, ол процессуалдық археологияның орталық ұғымдарына айналған бірқатар идеяларды ұсынды. Бинфорд және басқа Жаңа археологтар археологияда ғылыми әдістемелерді және гипотетикалық-дедуктивті әдісті кеңінен қолдану қажет екенін айтты. Ол жалпылама мәселелерге және адамдардың экологиялық ортасымен өзара әрекеттесуіне ерекше мән берді, мәдениетті денеден тыс бейімделу құралы ретінде анықтады. Бұл көзқарас оның Ph.D жетекшісі Лесли Уайттың ықпалынан туындады. Бинфордтың еңбегін археологиядағы бұрынғы мәдениет тарихына жасалған қарсылық ретінде қарастыруға болады. Жаңа археология археологиялық теориядағы революция саналды. Бинфорд бірнеше маңызды пікірталастарға қатысты, оның ішінде стильдің мәні және функциясы жөнінде Джеймс Сэкетпен, ал символизм және әдістеме жөнінде Иан Ходдермен пікір алмасты. Бинфорд постпроцессуалдық мектеп, мінез-құлықтық мектеп, символдық және постмодернистік антропология сияқты түрлі мектептерге сын айтып, қарсылық білдірді. Бинфорд француз археологы Франсуа Бордеспен де достық бәсекелестікке түскен, олар Мостер ескерткіштерін түсіндіру мәселесінде дауласты. Бинфордтың Бордеспен Мостердің тас артефактілерін түсіндірудегі келіспеушілігі Бинфордтың теориялық жұмысының көп бөлігін дамытуға түрткіс болды. Бордес Мостер жинағындағы айырмашылықты түрлі тайпалардың болуымен байланыстырды, ал Бинфорд әртүрлі жинақтарды функционалды тұрғысынан түсіндірудің дұрыс болатынын ойлады. Оның кейіннен функционалдық тәсілді қолданып Мостер фациестерін түсіндіре алмауы Нунамиуттар арасындағы этноархеологиялық жұмысына және оның орталық диапазондық теориясын жасауға әкелді.

Марапаттар мен мойындау

Бинфорд 2001 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайланды. Ол сонымен қатар 2008 жылы Америка археология қоғамынан өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды және Лейден университетінен құрметті доктор дәрежесін иеленді. Оның құрметіне астероидқа Бинфорд деген ат берілген.